Anagrelide là hoạt chất có tác dụng làm giảm số lượng tiểu cầu, thường được dùng trong điều trị tăng tiểu cầu liên quan đến rối loạn tăng sinh tủy hoặc tăng tiểu cầu thiết yếu ở một số nhóm bệnh nhân phù hợp. Thuốc thường ở dạng viên nang uống và là thuốc kê đơn tại các thị trường như Hoa Kỳ và châu Âu. Cơ chế chính xác giúp Anagrelide làm giảm tiểu cầu chưa được xác định hoàn toàn, nhưng dữ liệu cho thấy thuốc ảnh hưởng đến quá trình trưởng thành của mẫu tiểu cầu trong tủy xương. Do có nguy cơ ảnh hưởng tim mạch, kéo dài QTc, chảy máu và tương tác với thuốc khác, người bệnh không nên tự ý dùng, ngừng hoặc điều chỉnh liều Anagrelide nếu chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa huyết học.
Nội dung chính
- Anagrelide là thuốc giảm tiểu cầu trong tăng tiểu cầu liên quan rối loạn tăng sinh tủy.
- Bối cảnh dùng nhằm giảm nguy cơ biến cố huyết khối khi bác sĩ chỉ định.
- Cần theo dõi công thức máu, tim mạch và đáp ứng điều trị.
- Có thể gây hồi hộp, đau đầu, phù, tiêu chảy hoặc rối loạn nhịp.
- Báo bác sĩ nếu có bệnh tim, chảy máu, đang dùng chống đông/kháng kết tập tiểu cầu.
Hoạt chất Anagrelide là gì?
Anagrelide là hoạt chất làm giảm số lượng tiểu cầu trong máu. Thuốc được dùng trong một số tình trạng tăng tiểu cầu liên quan bệnh tăng sinh tủy, đặc biệt trong bối cảnh cần giảm số lượng tiểu cầu và phải được bác sĩ chuyên khoa đánh giá lợi ích – nguy cơ.
Anagrelide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Anagrelide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Anagrelide |
| Tên IUPAC | 6,7-dichloro-3,5-dihydro-1H-imidazo[2,1-b]quinazolin-2-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Anagrelide hydrochloride; anagrelide hydrochloride monohydrate; 3-hydroxy anagrelide là chất chuyển hóa có hoạt tính, không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất mẹ. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Anagrelidum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 68475-42-3 |
|---|---|
| UNII | K9X45X0051 |
| PubChem CID | 2182 |
| RxNorm CUI | 596724 |
| Công thức phân tử | C10H7Cl2N3O |
Dược động học của Anagrelide
Sau uống, Anagrelide được hấp thu qua đường tiêu hóa, đạt nồng độ đỉnh khoảng 1 giờ khi đói, chuyển hóa chủ yếu qua CYP1A2 thành 3-hydroxy anagrelide có hoạt tính, sau đó tiếp tục chuyển hóa thành chất không hoạt tính. Thuốc có thời gian bán thải ngắn và không có bằng chứng tích lũy đáng kể trong huyết tương ở phác đồ dùng lâm sàng.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, ít nhất 70% Anagrelide được hấp thu qua đường tiêu hóa. Khi dùng lúc đói, nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt khoảng 1 giờ sau uống. Thức ăn làm giảm Cmax của Anagrelide khoảng 14% nhưng tăng AUC khoảng 20%; tác động này không được xem là có ý nghĩa lâm sàng lớn theo SmPC.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Dữ liệu nhãn cho biết ít nhất 70% liều uống được hấp thu qua đường tiêu hóa. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein huyết tương và phân bố mô ở người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Anagrelide được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP1A2 thành 3-hydroxy anagrelide có hoạt tính; chất này tiếp tục được chuyển hóa qua CYP1A2 thành chất chuyển hóa không hoạt tính.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dưới 1% liều dùng được tìm thấy trong nước tiểu dưới dạng Anagrelide không đổi. Một phần liều được thải qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương của Anagrelide khoảng 1,3–1,5 giờ; 3-hydroxy anagrelide khoảng 2,5 giờ theo nhãn Hoa Kỳ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Chuyển hóa qua gan là đường thanh thải chính của Anagrelide; giá trị độ thanh thải định lượng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn có thể làm thay đổi Cmax/AUC nhưng không được xem là ảnh hưởng lâm sàng lớn trong SmPC. Tuổi cao có thể làm Cmax và AUC của Anagrelide cao hơn so với người trẻ trong dữ liệu dược động học. Suy gan có thể làm tăng phơi nhiễm Anagrelide; nhãn Hoa Kỳ ghi phơi nhiễm tăng 8 lần ở người suy gan mức độ vừa. Thuốc ức chế CYP1A2 có thể làm tăng phơi nhiễm, còn thuốc cảm ứng CYP1A2 có thể làm giảm phơi nhiễm Anagrelide.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Anagrelide
Anagrelide là thuốc giảm tiểu cầu, đồng thời là chất ức chế phosphodiesterase III — PDE3. Theo SmPC, nhóm dược trị liệu là “other antineoplastic agents”, ATC L01XX35.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chính xác khiến Anagrelide giảm số lượng tiểu cầu chưa được biết đầy đủ. Các nghiên cứu tế bào cho thấy Anagrelide có thể ức chế biểu hiện các yếu tố phiên mã như GATA-1 và FOG-1 cần cho quá trình tạo mẫu tiểu cầu, từ đó làm giảm sản xuất tiểu cầu. Dữ liệu in vitro cũng cho thấy thuốc làm chậm trưởng thành mẫu tiểu cầu, giảm kích thước và độ đa bội của mẫu tiểu cầu.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở liều điều trị, Anagrelide làm giảm tiểu cầu và không gây thay đổi đáng kể số lượng bạch cầu hoặc các thông số đông máu theo nhãn Hoa Kỳ. Thuốc và chất chuyển hóa 3-hydroxy anagrelide ức chế PDE3; nhóm thuốc ức chế PDE3 có thể gây giãn mạch, tăng nhịp tim và tác dụng co bóp tim, góp phần giải thích một số nguy cơ tim mạch.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Anagrelide
- Theo nhãn Hoa Kỳ/DailyMed: Anagrelide/Agrylin được chỉ định điều trị bệnh nhân tăng tiểu cầu thứ phát do bệnh tăng sinh tủy, nhằm giảm số lượng tiểu cầu tăng cao, giảm nguy cơ huyết khối và cải thiện các triệu chứng liên quan đến biến cố huyết khối – xuất huyết.
- Theo EMA/SmPC châu Âu: Xagrid được dùng để giảm số lượng tiểu cầu tăng cao ở bệnh nhân tăng tiểu cầu thiết yếu nguy cơ cao khi không dung nạp điều trị hiện tại hoặc số lượng tiểu cầu không giảm đến mức chấp nhận được với điều trị hiện tại.
Có tài liệu PubMed/LiverTox ghi nhận Anagrelide từng được nghiên cứu hoặc sử dụng trong tăng tiểu cầu do các bệnh tăng sinh tủy khác, bao gồm bối cảnh thrombocytosis ở bệnh bạch cầu dòng tủy mạn; tuy nhiên, việc dùng ngoài chỉ định phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định và không nên suy diễn thành chỉ định chung.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn thuốc, không dùng để tự điều trị. Theo nhãn DailyMed của Agrylin, liều khởi đầu ở người lớn là 0,5 mg x 4 lần/ngày hoặc 1 mg x 2 lần/ngày; bệnh nhi từ 7 tuổi trở lên có liều khởi đầu 0,5 mg/ngày. Liều được duy trì ít nhất 1 tuần rồi điều chỉnh theo đáp ứng tiểu cầu; không tăng quá 0,5 mg/ngày trong một tuần, không vượt quá 10 mg/ngày hoặc 2,5 mg mỗi liều đơn.
Dùng đường uống. Với dạng viên nang cứng trong SmPC, viên cần được nuốt nguyên viên, không nghiền hoặc pha loãng phần thuốc trong viên nang vào chất lỏng. Người bệnh cần dùng đúng chỉ định, không tự ý tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc vì số lượng tiểu cầu có thể tăng trở lại sau khi gián đoạn/ngừng điều trị.
Cần theo dõi công thức máu, số lượng tiểu cầu, chức năng gan/thận và điện giải. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo theo dõi tiểu cầu mỗi 2 ngày trong tuần đầu và ít nhất hằng tuần sau đó cho đến khi đạt liều duy trì; đồng thời cần đánh giá tim mạch trước điều trị, bao gồm ECG, và theo dõi tác dụng tim mạch trong quá trình dùng.
Cảnh báo và lưu ý về Anagrelide
Thông tin khác nhau theo khu vực: nhãn Hoa Kỳ/DailyMed của Agrylin ghi “không có” chống chỉ định; SmPC châu Âu của Xagrid liệt kê chống chỉ định gồm quá mẫn với Anagrelide hoặc tá dược, suy gan mức độ vừa/nặng, suy thận mức độ vừa/nặng với độ thanh thải creatinin dưới 50 ml/phút. Khi áp dụng thực tế, cần tuân theo tờ hướng dẫn sử dụng/nhãn thuốc được phê duyệt tại nơi lưu hành và chỉ định của bác sĩ.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp trong nhãn Hoa Kỳ gồm đau đầu, hồi hộp đánh trống ngực, tiêu chảy, suy nhược, phù, buồn nôn, đau bụng, chóng mặt, khó thở, ho, đầy hơi, nôn, sốt, phù ngoại biên, phát ban, đau ngực, chán ăn, nhịp nhanh, dị cảm, đau lưng, ngứa và khó tiêu. Trong nghiên cứu lâm sàng 942 bệnh nhân, đau đầu được ghi nhận 44%, hồi hộp 26%, tiêu chảy 26%, suy nhược 23%, phù 21%, buồn nôn 17% và đau bụng 16%.
Cần lưu ý nguy cơ tim mạch như xoắn đỉnh, nhịp nhanh thất, kéo dài QTc, bệnh cơ tim, suy tim sung huyết; tăng áp phổi; chảy máu nặng, đặc biệt khi phối hợp aspirin/thuốc ảnh hưởng đông máu; bệnh phổi kẽ; viêm thận mô kẽ; độc tính gan có ý nghĩa lâm sàng; nhồi máu não. Khi có đau ngực, hồi hộp, nhịp tim bất thường, khó thở tiến triển, sưng chân, tím môi/da, nôn ra máu, phân đen hoặc bầm tím bất thường, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế ngay.
Cần thận trọng ở người có bệnh tim, yếu tố nguy cơ kéo dài QT, rối loạn điện giải, suy gan, suy thận, nguy cơ chảy máu hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đông máu. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo khám tim mạch và ECG trước điều trị; SmPC cũng khuyến nghị ECG/siêu âm tim trước điều trị và theo dõi định kỳ khi cần. Không nên ngừng thuốc đột ngột nếu chưa có chỉ định vì tiểu cầu có thể tăng lại và có nguy cơ biến chứng huyết khối.
Quá liều có thể gây hạ huyết áp, nhịp nhanh xoang, nôn và giảm tiểu cầu quá mức dẫn đến nguy cơ chảy máu. Không có thuốc giải độc đặc hiệu được xác định; xử trí gồm ngừng/giảm liều theo đánh giá y tế, theo dõi sát lâm sàng và số lượng tiểu cầu, điều trị hỗ trợ cho đến khi tiểu cầu trở về phạm vi phù hợp.
Theo nhãn DailyMed của Agrylin: bảo quản ở 25°C, cho phép dao động 15–30°C, trong bao bì tránh ánh sáng. Theo SmPC Xagrid: không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt. Cần tuân theo hướng dẫn bảo quản trên bao bì/tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn Hoa Kỳ, tính an toàn và hiệu quả của Agrylin đã được thiết lập ở bệnh nhi từ 7 tuổi trở lên; không có dữ liệu cho trẻ dưới 7 tuổi. SmPC châu Âu lại nhấn mạnh dữ liệu ở trẻ em còn rất hạn chế và nên dùng thận trọng; chưa thể đưa ra khuyến cáo liều cụ thể trong SmPC.
Trong nghiên cứu lâm sàng của Agrylin, không thấy khác biệt tổng thể về hiệu quả hoặc an toàn giữa người ≥65 tuổi và người trẻ hơn, nhưng không loại trừ khả năng một số người cao tuổi nhạy cảm hơn. SmPC ghi không cần phác đồ khởi đầu riêng chỉ dựa vào tuổi, nhưng nhóm trên 60 tuổi có tỷ lệ biến cố bất lợi nghiêm trọng, chủ yếu tim mạch, cao hơn.
Dữ liệu người còn hạn chế. Nhãn Hoa Kỳ cho biết các báo cáo ca ở phụ nữ mang thai chưa xác định nguy cơ do thuốc đối với dị tật lớn, sảy thai hoặc kết cục bất lợi, nhưng nghiên cứu trên động vật cho thấy chậm phát triển thai ở liều cao. SmPC châu Âu không khuyến cáo dùng Anagrelide trong thai kỳ do thiếu dữ liệu đầy đủ và có độc tính sinh sản trên động vật. Quyết định dùng thuốc khi mang thai phải do bác sĩ chuyên khoa cân nhắc lợi ích – nguy cơ.
Không có đủ thông tin về việc Anagrelide có vào sữa mẹ ở người hay không. Dữ liệu động vật cho thấy Anagrelide/chất chuyển hóa có trong sữa; do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng như giảm tiểu cầu ở trẻ bú mẹ, nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo không cho con bú trong thời gian dùng Agrylin và 1 tuần sau liều cuối.
Chuyển hóa gan là đường thanh thải chính. Nhãn Hoa Kỳ ghi phơi nhiễm Anagrelide tăng 8 lần ở người suy gan mức độ vừa, cần giảm liều và tránh dùng ở suy gan nặng. SmPC châu Âu chống chỉ định ở suy gan vừa hoặc nặng và cần cân nhắc kỹ lợi ích – nguy cơ ở suy gan nhẹ.
Chóng mặt được ghi nhận là tác dụng không mong muốn thường gặp. SmPC khuyến cáo người bệnh không lái xe hoặc vận hành máy móc khi bị chóng mặt trong lúc dùng Anagrelide.
Tương tác thuốc của Anagrelide
Tránh hoặc thận trọng đặc biệt khi dùng cùng thuốc kéo dài QT, thuốc ức chế PDE3 khác như cilostazol/milrinone, aspirin, thuốc chống đông, NSAID, thuốc chống kết tập tiểu cầu, SSRI hoặc thuốc khác làm tăng nguy cơ chảy máu. Thuốc ức chế CYP1A2 như fluvoxamine, ciprofloxacin có thể làm tăng phơi nhiễm Anagrelide; thuốc cảm ứng CYP1A2 như omeprazole có thể làm giảm phơi nhiễm. Anagrelide có hoạt tính ức chế CYP1A2 hạn chế và có thể ảnh hưởng một số cơ chất CYP1A2 như theophylline, fluvoxamine, ondansetron.
Thắc mắc về hoạt chất Anagrelide
Anagrelide là thuốc làm giảm số lượng tiểu cầu, dùng trong một số bệnh lý tăng tiểu cầu liên quan rối loạn tăng sinh tủy hoặc tăng tiểu cầu thiết yếu ở nhóm bệnh nhân phù hợp. Đây là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chuyên khoa huyết học chỉ định và theo dõi.
Không nên hiểu Anagrelide là thuốc “chữa khỏi hẳn”. Thuốc có vai trò làm giảm số lượng tiểu cầu trong các chỉ định phù hợp. Hiệu quả, thời gian dùng và mục tiêu tiểu cầu phụ thuộc tình trạng bệnh, nguy cơ huyết khối/xuất huyết và đánh giá của bác sĩ.
Không. Anagrelide là thuốc cần kê đơn và theo dõi chặt chẽ vì có nguy cơ ảnh hưởng tim mạch, chảy máu, thay đổi tiểu cầu quá mức và tương tác thuốc. Người bệnh không nên tự mua, tự dùng, tự tăng/giảm liều hoặc tự ngừng thuốc.
Tác dụng phụ thường gặp gồm đau đầu, hồi hộp đánh trống ngực, tiêu chảy, buồn nôn, đau bụng, chóng mặt, phù, khó thở, đau ngực, nhịp nhanh, phát ban và mệt/suy nhược. Nếu có đau ngực, nhịp tim bất thường, khó thở tiến triển, chảy máu hoặc bầm tím bất thường, cần liên hệ nhân viên y tế.
Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ. Dữ liệu thai kỳ còn hạn chế và SmPC châu Âu không khuyến cáo dùng trong thai kỳ. Với cho con bú, nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo không cho con bú trong thời gian dùng thuốc và 1 tuần sau liều cuối do nguy cơ tác dụng bất lợi nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ.

