Alpelisib là hoạt chất ức chế phosphatidylinositol-3-kinase alpha (PI3Kα), dùng đường uống và thuộc nhóm thuốc kê đơn. Hoạt chất này được ghi nhận trong các nhãn thuốc chính thức cho một số bệnh cảnh có liên quan đến đột biến hoặc hoạt hóa đường tín hiệu PIK3CA/PI3K, bao gồm ung thư vú HR dương tính, HER2 âm tính, có đột biến PIK3CA và phổ quá phát liên quan PIK3CA (PROS) khi đáp ứng điều kiện chỉ định. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa trung lập, không phải hướng dẫn tự điều trị. Người bệnh không tự ý mua, dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc chứa alpelisib khi chưa có chỉ định và theo dõi của bác sĩ/dược sĩ.
Nội dung chính
- Alpelisib là thuốc nhắm trúng đích ức chế PI3K alpha.
- Bối cảnh dùng liên quan ung thư vú tiến triển/metastatic có đột biến PIK3CA phù hợp.
- Cần dùng theo chỉ định bác sĩ ung bướu và theo dõi xét nghiệm.
- Có thể gây tăng đường huyết, phát ban, tiêu chảy hoặc phản ứng nghiêm trọng trên da.
- Báo bác sĩ về đái tháo đường, bệnh da, thuốc đang dùng và thai kỳ.
Hoạt chất Alpelisib là gì?
Alpelisib là hoạt chất ức chế PI3Kα dùng đường uống, thuộc nhóm thuốc kê đơn. Hoạt chất này tác động vào đường tín hiệu PI3K/Akt liên quan tăng sinh tế bào và một số bệnh cảnh có đột biến/hoạt hóa PIK3CA.
Alpelisib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Alpelisib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Alpelisib |
| Tên IUPAC | (2S)-1-N-[4-methyl-5-[2-(1,1,1-trifluoro-2-methylpropan-2-yl)-4-pyridinyl]-1,3-thiazol-2-yl]pyrrolidine-1,2-dicarboxamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | BYL719; PIQRAY và VIJOICE là tên thương mại/chế phẩm chứa alpelisib, không phải tên hoạt chất. |
| Tên Latinh / tên dược điển | alpelisibum |
| Tên USAN | alpelisib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1217486-61-7 |
|---|---|
| UNII | 08W5N2C97Q |
| PubChem CID | 56649450 |
| RxNorm CUI | 2169285 |
| Công thức phân tử | C19H22F3N5O2S |
Dược động học của Alpelisib
Dược động học alpelisib đã được nghiên cứu ở người khỏe mạnh và bệnh nhân ung thư đặc; nồng độ tối đa và AUC tăng gần tỷ lệ liều trong khoảng 30–450 mg khi dùng cùng thức ăn. Tích lũy trung bình khoảng 1,3–1,5 lần và nồng độ ổn định đạt trong khoảng 3 ngày dùng hằng ngày.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thời gian đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương (Tmax) trung vị khoảng 2–4 giờ. Với viên alpelisib liều đơn 300 mg, bữa ăn nhiều chất béo/nhiều năng lượng hoặc ít chất béo/ít năng lượng đều làm tăng AUC và Cmax so với dùng lúc đói.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Theo nhãn chính thức, thức ăn làm tăng phơi nhiễm alpelisib dạng viên; do đó các chế phẩm được khuyến cáo dùng cùng thức ăn theo chỉ định. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến ở trạng thái ổn định khoảng 114 L; tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 89% và không phụ thuộc nồng độ trong phạm vi đã nghiên cứu.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Alpelisib được chuyển hóa chủ yếu bằng thủy phân hóa học và enzym tạo chất chuyển hóa BZG791, sau đó có hydroxyl hóa qua CYP3A4.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau liều uống alpelisib đánh dấu phóng xạ 400 mg, khoảng 81% liều được thu hồi trong phân và khoảng 14% trong nước tiểu; phần không đổi khoảng 36% trong phân và 2% trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải dự đoán khoảng 8–9 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải trung bình dự đoán khoảng 9,2 L/giờ khi dùng trong điều kiện có thức ăn. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Alpelisib
Thuốc chống ung thư và điều hòa miễn dịch; thuốc chống ung thư; thuốc ức chế protein kinase; phân nhóm ức chế phosphatidylinositol-3-kinase (PI3K), mã ATC L01EM03.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Alpelisib ức chế PI3K với hoạt tính chủ yếu trên PI3Kα. Đột biến tăng chức năng PIK3CA có thể hoạt hóa PI3Kα và tín hiệu Akt, góp phần vào biến đổi tế bào, tăng sinh và bệnh lý liên quan. Trong mô hình ung thư vú, alpelisib ức chế các đích hạ lưu của PI3K như Akt; phối hợp với fulvestrant cho thấy hoạt tính chống u tăng hơn từng thuốc đơn lẻ trong mô hình tiền lâm sàng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở liều 300 mg, phân tích ECG lâm sàng không cho thấy ảnh hưởng lớn lên kéo dài QTcF. Tăng đường huyết được xem là phản ứng bất lợi có liên quan cơ chế ức chế PI3K.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Alpelisib
Chỉ định được phê duyệt ghi trong nhãn chính thức gồm: (1) PIQRAY phối hợp fulvestrant cho người lớn bị ung thư vú HR dương tính, HER2 âm tính, có đột biến PIK3CA, tiến triển hoặc di căn, được phát hiện bằng xét nghiệm được FDA phê duyệt, sau tiến triển trong hoặc sau phác đồ nội tiết; (2) VIJOICE cho người lớn và trẻ em từ 2 tuổi trở lên có biểu hiện nặng của phổ quá phát liên quan PIK3CA (PROS) cần điều trị toàn thân. Tại Việt Nam, tình trạng phê duyệt/đăng ký cụ thể.
Alpelisib đang/đã được nghiên cứu trong một số bệnh cảnh khác có liên quan đường tín hiệu PI3K/PIK3CA. Các ứng dụng ngoài chỉ định không được trình bày như khuyến cáo điều trị; người bệnh không tự ý sử dụng ngoài chỉ định. Chi tiết từng nghiên cứu hoặc dùng ngoài chỉ định cụ thể.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ. Theo nhãn PIQRAY, liều khuyến cáo ở chỉ định ung thư vú là 300 mg uống 1 lần/ngày cùng thức ăn, phối hợp fulvestrant. Theo nhãn VIJOICE, người lớn thường dùng 250 mg uống 1 lần/ngày cùng thức ăn; trẻ 2 đến dưới 18 tuổi khởi đầu 50 mg 1 lần/ngày, và trẻ từ 6 tuổi đến dưới 18 tuổi có thể được xem xét tăng lên 125 mg sau 24 tuần nếu cần tối ưu đáp ứng. Liều có thể thay đổi theo dạng thuốc, chỉ định, độc tính, tuổi và tình trạng người bệnh.
Dùng cùng thức ăn và vào khoảng cùng thời điểm mỗi ngày theo hướng dẫn của chế phẩm. Viên nén thường được nuốt nguyên viên; không nhai, chia, nghiền hoặc dùng viên nứt/vỡ nếu nhãn yêu cầu tránh. Với dạng VIJOICE có thể cần chuẩn bị hỗn dịch hoặc dùng cốm/hạt uống theo hướng dẫn chính thức. Nếu quên liều hoặc nôn sau khi dùng, xử trí theo nhãn và hỏi nhân viên y tế; không tự ý uống bù hoặc tăng liều.
Cần đánh giá đường huyết lúc đói và HbA1c trước điều trị và theo dõi định kỳ trong quá trình dùng thuốc. Theo dõi dấu hiệu quá mẫn, phản ứng da nặng, viêm phổi kẽ/viêm phổi, tiêu chảy/viêm đại tràng, mất nước, chức năng thận, men gan, điện giải và các xét nghiệm huyết học/sinh hóa liên quan tùy bệnh cảnh. Người bệnh cần được hướng dẫn báo ngay triệu chứng bất thường cho bác sĩ/dược sĩ.
Cảnh báo và lưu ý về Alpelisib
Chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn nặng với alpelisib hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc chứa alpelisib.
Các phản ứng bất lợi thường gặp theo nhãn PIQRAY gồm tăng glucose, tăng creatinin, tiêu chảy, phát ban, giảm lympho, tăng GGT, buồn nôn, tăng ALT, mệt mỏi, giảm hemoglobin, tăng lipase, giảm ăn, viêm miệng, nôn, giảm cân, giảm calci, hạ glucose, kéo dài aPTT và rụng tóc. Với VIJOICE trong PROS, các phản ứng thường gặp gồm tiêu chảy, viêm miệng và tăng đường huyết.
Cần lưu ý phản ứng quá mẫn nặng bao gồm phản vệ/phù mạch, phản ứng da nặng như SJS/TEN/DRESS/hồng ban đa dạng, tăng đường huyết nặng có thể kèm nhiễm toan ceton hoặc hội chứng tăng áp lực thẩm thấu, viêm phổi kẽ/viêm phổi, tiêu chảy nặng hoặc viêm đại tràng gây mất nước/tổn thương thận cấp, độc tính phôi-thai và nguy cơ hoại tử xương hàm trong một số bối cảnh phối hợp thuốc chống hủy xương.
Alpelisib là thuốc kê đơn cần theo dõi chuyên khoa. Thận trọng ở người có đái tháo đường hoặc nguy cơ tăng đường huyết, người cao tuổi, người có triệu chứng hô hấp mới/xấu đi, tiền sử phản ứng da nặng, tiêu chảy nặng, suy thận nặng hoặc đang dùng thuốc tương tác. Phụ nữ có khả năng mang thai và nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cần tuân thủ tư vấn tránh thai theo nhãn thuốc và chỉ định bác sĩ.
Kinh nghiệm quá liều còn hạn chế. Các phản ứng được ghi nhận phù hợp hồ sơ an toàn đã biết, gồm tăng đường huyết, buồn nôn, suy nhược và phát ban. Không có thuốc giải độc đặc hiệu đã biết; xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ theo đánh giá y tế.
PIQRAY: bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng kiểm soát. VIJOICE oral granules: bảo quản ở 20–25°C. Luôn giữ thuốc xa tầm tay trẻ em và theo hướng dẫn trên bao bì/tờ hướng dẫn.
Đối tượng đặc biệt
PIQRAY: độ an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập. VIJOICE: được phê duyệt cho trẻ từ 2 tuổi trở lên có biểu hiện nặng của PROS cần điều trị toàn thân; độ an toàn và hiệu quả dưới 2 tuổi.
Trong SOLAR-1, không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả ở người ≥65 tuổi so với người trẻ hơn, nhưng tỷ lệ tăng đường huyết độ 3–4 cao hơn ở nhóm ≥65 tuổi và đặc biệt ở nhóm ≥75 tuổi; số bệnh nhân ≥75 tuổi chưa đủ để đánh giá đầy đủ khác biệt an toàn/hiệu quả.
Dựa trên dữ liệu động vật và cơ chế tác dụng, alpelisib có thể gây hại cho thai. Không có đủ dữ liệu ở phụ nữ mang thai để định lượng nguy cơ liên quan thuốc. Phụ nữ có thai hoặc có khả năng mang thai cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của alpelisib trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc sản xuất sữa. Do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng, nhãn PIQRAY khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và 1 tuần sau liều cuối; tham khảo thêm nhãn thuốc phối hợp nếu có.
Dữ liệu PK dự đoán không có khác biệt có ý nghĩa lâm sàng ở suy gan nhẹ đến nặng theo Child-Pugh A, B, C; tuy nhiên người bệnh suy gan cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ, chỉ định và theo dõi xét nghiệm phù hợp.
Không khuyến cáo chỉnh liều ở suy thận nhẹ đến trung bình (CLcr 30 đến dưới 90 mL/phút) theo nhãn PIQRAY. Ảnh hưởng của suy thận nặng (CLcr dưới 30 mL/phút) trên PK alpelisib chưa được biết rõ.
Tương tác thuốc của Alpelisib
Tránh phối hợp với thuốc cảm ứng CYP3A4 mạnh vì có thể làm giảm nồng độ alpelisib. Tránh hoặc theo dõi chặt khi phối hợp thuốc ức chế BCRP vì có thể tăng phơi nhiễm và độc tính của alpelisib. Khi dùng đúng cùng thức ăn, thuốc giảm acid như ranitidin không ghi nhận khác biệt PK có ý nghĩa lâm sàng trong nhãn; tuy nhiên mọi thuốc dùng kèm cần được bác sĩ/dược sĩ rà soát.
Thắc mắc về hoạt chất Alpelisib
Alpelisib là thuốc kê đơn dùng đường uống, ức chế PI3Kα. Hoạt chất này được sử dụng trong một số chỉ định được phê duyệt có liên quan PIK3CA/PI3K, như một số bệnh cảnh ung thư vú PIK3CA và PROS.
Không. Alpelisib là thuốc kê đơn, có nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng và cần xét nghiệm, đánh giá, theo dõi bởi bác sĩ/dược sĩ. Người bệnh không tự ý mua, dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc.
Theo nhãn chính thức đã kiểm tra, alpelisib có chỉ định trong ung thư vú HR dương tính, HER2 âm tính, có đột biến PIK3CA, tiến triển/di căn khi dùng với fulvestrant; và trong PROS nặng cần điều trị toàn thân với chế phẩm VIJOICE. Tình trạng phê duyệt tại Việt Nam.
Cần báo ngay khi có triệu chứng tăng đường huyết như khát nhiều/tiểu nhiều, phát ban lan rộng, sốt, tổn thương niêm mạc, khó thở, ho mới hoặc nặng lên, tiêu chảy nặng, dấu hiệu mất nước, sưng phù mặt/môi/lưỡi hoặc khó thở gợi ý quá mẫn.
Alpelisib có thể gây hại cho thai dựa trên dữ liệu động vật và cơ chế tác dụng; phụ nữ có thai hoặc dự định mang thai cần trao đổi bác sĩ. Nhãn PIQRAY khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và 1 tuần sau liều cuối.

