Alectinib là hoạt chất điều trị ung thư thuộc nhóm ức chế kinase tyrosine, chủ yếu tác động lên ALK và RET. Trong nhãn thuốc Hoa Kỳ, alectinib được dùng cho người lớn mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ ALK dương tính, gồm điều trị bổ trợ sau phẫu thuật u có nguy cơ phù hợp và điều trị bệnh di căn, khi tình trạng ALK dương tính được xác định bằng xét nghiệm được chấp thuận. Thuốc dùng đường uống cùng thức ăn và cần được bác sĩ chuyên khoa ung bướu chỉ định, theo dõi độc tính gan, bệnh phổi kẽ/viêm phổi, nhịp tim chậm, tăng creatine phosphokinase, thiếu máu tán huyết và nguy cơ gây hại cho thai. Bài viết này cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Alectinib là thuốc nhắm trúng đích ức chế ALK.
- Bối cảnh dùng liên quan ung thư phổi không tế bào nhỏ ALK dương tính.
- Cần xét nghiệm phù hợp và dùng theo chỉ định bác sĩ ung bướu.
- Có thể gây mệt, đau cơ, rối loạn gan, nhịp tim chậm hoặc vấn đề phổi.
- Báo bác sĩ về thuốc đang dùng, bệnh gan phổi và kế hoạch mang thai.
Hoạt chất Alectinib là gì?
Alectinib là hoạt chất ức chế kinase tyrosine, dùng trong điều trị một số trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ có ALK dương tính ở người lớn theo nhãn được phê duyệt.
Alectinib
INN Alectinib; INN: alectinib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Alectinib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Alectinib; INN: alectinib |
| Tên IUPAC | 9-ethyl-6,6-dimethyl-8-(4-morpholin-4-ylpiperidin-1-yl)-11-oxo-5H-benzo[b]carbazole-3-carbonitrile |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Alectinib hydrochloride; Alecensa là tên thương mại ví dụ trong nguồn DailyMed/EMA; CH5424802 |
| Tên Latinh / tên dược điển | alectinibum |
| Tên USAN | alectinib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1256580-46-7 |
|---|---|
| UNII | LIJ4CT1Z3Y |
| PubChem CID | 49806720 |
| RxNorm CUI | 1727455 |
| Công thức phân tử | C30H34N4O2 |
Dược động học của Alectinib
Dược động học của alectinib và chất chuyển hóa hoạt tính chính M4 đã được mô tả ở bệnh nhân NSCLC ALK dương tính và người khỏe mạnh. Khi dùng 600 mg hai lần/ngày cùng thức ăn, nồng độ đạt trạng thái ổn định vào ngày thứ 7; tích lũy trung bình khoảng 6 lần cho cả alectinib và M4.
Giai đoạn I: Hấp thu
Alectinib đạt nồng độ tối đa khoảng 4 giờ sau khi dùng 600 mg hai lần/ngày trong điều kiện dùng cùng thức ăn. Bữa ăn nhiều chất béo, nhiều năng lượng làm tăng phơi nhiễm gộp alectinib + M4 khoảng 3,1 lần sau một liều 600 mg.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của alectinib là khoảng 37% trong điều kiện dùng cùng thức ăn theo nhãn DailyMed. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến được ghi nhận khoảng 4.016 L với alectinib và 10.093 L với M4. Alectinib và M4 gắn protein huyết tương trên 99%. Nồng độ alectinib trong dịch não tủy ở bệnh nhân NSCLC ALK dương tính xấp xỉ nồng độ tự do ước tính trong huyết tương.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Alectinib được chuyển hóa bởi CYP3A4 thành chất chuyển hóa hoạt tính chính M4; M4 tiếp tục được chuyển hóa bởi CYP3A4. Alectinib và M4 là hai thành phần lưu hành chính trong huyết tương.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều alectinib đánh dấu phóng xạ dùng đường uống cùng thức ăn, khoảng 98% hoạt tính phóng xạ được thải qua phân; 84% liều trong phân là alectinib không đổi và 6% là M4. Bài tiết qua nước tiểu dưới 0,5% liều dùng.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thải trừ trung bình hình học khoảng 33 giờ đối với alectinib và 31 giờ đối với M4 ở bệnh nhân NSCLC ALK dương tính. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến CL/F được ghi nhận khoảng 81,9 L/giờ đối với alectinib và 217 L/giờ đối với M4. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Tuổi 21–83, cân nặng 38–128 kg, chủng tộc, giới tính, suy gan nhẹ và suy thận nhẹ đến trung bình không có ảnh hưởng lâm sàng có ý nghĩa đến phơi nhiễm alectinib và M4 theo nhãn DailyMed. Dược động học chưa được nghiên cứu ở suy thận nặng hoặc bệnh thận giai đoạn cuối; phơi nhiễm tăng ở suy gan nặng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Alectinib
Alectinib thuộc nhóm thuốc chống ung thư và điều hòa miễn dịch, nhóm thuốc ức chế protein kinase, phân nhóm thuốc ức chế anaplastic lymphoma kinase (ALK), mã ATC L01ED03.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Alectinib ức chế ALK và RET. Trong nghiên cứu tiền lâm sàng, thuốc ức chế phosphoryl hóa ALK và hoạt hóa các tín hiệu hạ nguồn như STAT3 và AKT, từ đó làm giảm khả năng sống của các dòng tế bào mang bất thường ALK. Chất chuyển hóa M4 có hoạt tính in vitro tương tự.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong đánh giá điện sinh lý tim ở bệnh nhân dùng 600 mg hai lần/ngày, alectinib không kéo dài khoảng QTc ở mức có ý nghĩa lâm sàng theo nhãn DailyMed. Tuy nhiên, thuốc có cảnh báo nhịp tim chậm và cần theo dõi nhịp tim, huyết áp khi điều trị.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Alectinib
- Chỉ định được phê duyệt theo DailyMed/FDA: điều trị bổ trợ cho người lớn sau phẫu thuật cắt bỏ ung thư phổi không tế bào nhỏ ALK dương tính, u ≥ 4 cm hoặc hạch dương tính, khi ALK dương tính được phát hiện bằng xét nghiệm được FDA chấp thuận.
- Chỉ định được phê duyệt theo DailyMed/FDA: điều trị người lớn mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ ALK dương tính di căn, khi được phát hiện bằng xét nghiệm được FDA chấp thuận.
- Thông tin chỉ định theo phê duyệt tại Việt Nam.
- Ứng dụng đang nghiên cứu: .
- Dùng ngoài chỉ định: không khuyến khích tự ý sử dụng. Mọi sử dụng ngoài chỉ định cần do bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên bằng chứng, hướng dẫn điều trị và tình trạng người bệnh.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin liều dùng chỉ mang tính tham khảo, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ. Theo nhãn DailyMed, liều khuyến cáo của alectinib là 600 mg đường uống, hai lần mỗi ngày, dùng cùng thức ăn. Trong điều trị bổ trợ sau phẫu thuật NSCLC, thời gian dùng là tổng cộng 2 năm hoặc đến khi bệnh tái phát hoặc xuất hiện độc tính không chấp nhận được. Trong NSCLC di căn, dùng đến khi bệnh tiến triển hoặc độc tính không chấp nhận được. Ở suy gan nặng Child-Pugh C, liều khuyến cáo là 450 mg hai lần mỗi ngày. Việc giảm liều/ngừng thuốc khi có độc tính phải do bác sĩ quyết định.
- Dùng đường uống cùng thức ăn.
- Nuốt nguyên viên nang; không mở, nghiền hoặc hòa tan phần thuốc trong viên nang.
- Nếu quên liều hoặc nôn sau khi dùng thuốc, không tự uống bù; dùng liều tiếp theo theo lịch được hướng dẫn trong nhãn/bởi bác sĩ.
- Không tự ý bắt đầu, ngừng thuốc, tăng liều hoặc giảm liều.
- Theo dõi xét nghiệm chức năng gan mỗi 2 tuần trong 3 tháng đầu, sau đó hằng tháng và khi có chỉ định lâm sàng.
- Theo dõi dấu hiệu bệnh phổi kẽ/viêm phổi như khó thở, ho, sốt hoặc triệu chứng hô hấp mới/xấu đi.
- Theo dõi nhịp tim và huyết áp thường xuyên do nguy cơ nhịp tim chậm.
- Đánh giá CPK mỗi 2 tuần trong tháng đầu và khi có đau cơ, yếu cơ hoặc đau nhức cơ không giải thích được.
- Theo dõi dấu hiệu thiếu máu tán huyết, suy thận hoặc độc tính khác theo chỉ định bác sĩ.
Cảnh báo và lưu ý về Alectinib
Theo nhãn DailyMed Hoa Kỳ, mục chống chỉ định ghi: không có chống chỉ định được liệt kê. Thông tin chống chỉ định theo nhãn tại Việt Nam hoặc từng quốc gia có thể khác nhau.
Các phản ứng bất lợi thường gặp được ghi nhận trong nhãn DailyMed gồm độc tính gan, táo bón, mệt mỏi, đau cơ, phù, phát ban và ho. Các nguồn SmPC/EMA cũng ghi nhận các phản ứng như tăng bilirubin, tăng AST/ALT, thiếu máu, rối loạn tiêu hóa, phù, đau cơ, tăng CPK và nhạy cảm ánh sáng. Người bệnh cần báo cho bác sĩ khi xuất hiện triệu chứng bất thường.
- Độc tính gan, bao gồm tăng AST/ALT hoặc bilirubin nặng.
- Bệnh phổi kẽ/viêm phổi.
- Suy thận nặng hoặc xấu đi chức năng thận.
- Nhịp tim chậm có triệu chứng.
- Đau cơ nặng hoặc tăng creatine phosphokinase.
- Thiếu máu tán huyết.
- Nguy cơ gây hại cho thai nhi khi dùng trong thai kỳ.
- Cần theo dõi và xử trí theo nhãn khi có độc tính gan.
- Ngừng tạm thời và đánh giá ngay khi nghi ngờ bệnh phổi kẽ/viêm phổi.
- Theo dõi chức năng thận, đặc biệt khi có dấu hiệu suy thận hoặc yếu tố nguy cơ.
- Theo dõi nhịp tim và huyết áp do nguy cơ nhịp tim chậm.
- Theo dõi đau cơ, yếu cơ và CPK.
- Cảnh báo độc tính phôi-thai: cần tư vấn tránh thai phù hợp cho người có khả năng sinh sản theo nhãn thuốc.
- Tránh phơi nắng kéo dài và dùng biện pháp bảo vệ nắng trong quá trình điều trị và ít nhất 7 ngày sau khi ngừng thuốc theo hướng dẫn nhãn.
Theo nhãn DailyMed, chưa có kinh nghiệm về quá liều alectinib và không có thuốc giải độc đặc hiệu. Do alectinib và M4 gắn protein huyết tương trên 99%, thẩm phân máu nhiều khả năng không hiệu quả trong xử trí quá liều. Xử trí quá liều cần thực hiện tại cơ sở y tế.
Không bảo quản trên 30°C. Bảo quản trong bao bì gốc để tránh ánh sáng và độ ẩm, theo nhãn DailyMed. Điều kiện bảo quản theo nhãn sản phẩm cụ thể tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của alectinib ở bệnh nhi chưa được thiết lập theo nhãn DailyMed.
Trong dữ liệu lâm sàng được nhãn DailyMed mô tả, không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả theo tuổi, nhưng phân tích thăm dò cho thấy người từ 65 tuổi trở lên có tỷ lệ biến cố bất lợi nghiêm trọng, ngừng điều trị do biến cố bất lợi và chỉnh liều cao hơn so với người dưới 65 tuổi.
Alectinib có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Không có dữ liệu đầy đủ về sử dụng alectinib ở phụ nữ mang thai theo nhãn DailyMed. Phụ nữ có thai hoặc nghi ngờ có thai cần trao đổi ngay với bác sĩ.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của alectinib hoặc chất chuyển hóa trong sữa mẹ, tác động lên trẻ bú mẹ hoặc tiết sữa. Do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, nhãn DailyMed khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và trong 1 tuần sau liều cuối.
Không cần chỉnh liều ở suy gan nhẹ hoặc trung bình theo nhãn DailyMed. Ở suy gan nặng Child-Pugh C, phơi nhiễm alectinib tăng và liều khuyến cáo là 450 mg uống hai lần mỗi ngày. Người bệnh suy gan cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và theo dõi.
Không khuyến cáo chỉnh liều ở suy thận nhẹ hoặc trung bình theo nhãn DailyMed. Độ an toàn ở suy thận nặng với độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút hoặc bệnh thận giai đoạn cuối chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Tương tác thuốc của Alectinib
- Alectinib được chuyển hóa bởi CYP3A4 thành M4; M4 cũng được chuyển hóa bởi CYP3A4.
- Theo nhãn DailyMed, không ghi nhận ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng lên phơi nhiễm gộp alectinib + M4 khi dùng cùng thuốc ức chế CYP3A mạnh, thuốc cảm ứng CYP3A mạnh hoặc thuốc giảm acid dạ dày trong các nghiên cứu lâm sàng được nêu.
- Alectinib và M4 có thể ức chế P-gp và BCRP trong nghiên cứu in vitro; ý nghĩa lâm sàng cần được bác sĩ/dược sĩ đánh giá trong từng trường hợp.
- Người bệnh cần thông báo tất cả thuốc kê đơn, không kê đơn, thực phẩm bổ sung và thảo dược đang dùng cho bác sĩ/dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Alectinib
Alectinib là thuốc ức chế kinase tyrosine, tác động chủ yếu lên ALK và RET, được dùng trong một số trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ ALK dương tính ở người lớn theo nhãn được phê duyệt.
Không. Alectinib là thuốc kê đơn điều trị ung thư, cần chỉ định của bác sĩ chuyên khoa ung bướu, xét nghiệm xác định ALK dương tính phù hợp và theo dõi an toàn trong quá trình dùng.
Theo nhãn DailyMed, alectinib được dùng đường uống cùng thức ăn, thường 600 mg hai lần mỗi ngày. Thông tin này chỉ mang tính tham khảo; người bệnh phải dùng theo đúng chỉ định của bác sĩ hoặc hướng dẫn của dược sĩ.
Các vấn đề cần lưu ý gồm độc tính gan, bệnh phổi kẽ/viêm phổi, suy thận, nhịp tim chậm, đau cơ hoặc tăng CPK, thiếu máu tán huyết và nguy cơ gây hại cho thai. Người bệnh cần báo bác sĩ khi có triệu chứng bất thường.
Alectinib có thể gây hại cho thai và không có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai. Nhãn DailyMed khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và 1 tuần sau liều cuối. Cần trao đổi với bác sĩ trước mọi quyết định điều trị.

