Acid Aminocaproic, còn gọi là aminocaproic acid hoặc epsilon-aminocaproic acid, là thuốc chống tiêu fibrin thuộc nhóm thuốc chống xuất huyết. Thuốc được dùng để hỗ trợ cầm máu khi tình trạng chảy máu có liên quan đến tăng hoạt tính tiêu fibrin, ví dụ một số bối cảnh sau phẫu thuật, bệnh huyết học, xơ gan, bệnh ác tính hoặc chảy máu đường tiết niệu theo nhãn thuốc. Acid Aminocaproic không phải thuốc cầm máu dùng tùy tiện cho mọi loại chảy máu; nhãn DailyMed nêu thuốc không nên dùng nếu chưa có chẩn đoán chắc chắn hoặc bằng chứng xét nghiệm gợi ý tăng tiêu fibrin. Người bệnh không tự ý mua, dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc nếu chưa có chỉ định của bác sĩ/dược sĩ.
Nội dung chính
- Acid Aminocaproic là gì? Thuốc chống tiêu fibrin, còn gọi là 6-aminohexanoic acid/EACA.
- Nhóm dược lý: Thuốc chống xuất huyết, thuốc chống tiêu fibrin; ATC B02AA01.
- Cơ chế chính: Ức chế chất hoạt hóa plasminogen và ở mức độ thấp hơn ức chế plasmin, giúp hạn chế phân hủy fibrin.
- Chỉ định chính theo nhãn: Hoa Kỳ Tăng cường cầm máu khi tiêu fibrin góp phần gây chảy máu.
- Điểm cần tránh: Không dùng khi có bằng chứng đông máu nội mạch đang hoạt động; không dùng trong DIC nếu không dùng heparin đồng thời.
- Theo dõi quan trọng: Cần xét nghiệm đánh giá tiêu fibrin; theo dõi CPK khi điều trị kéo dài, chức năng thận, dấu hiệu huyết khối và tác dụng phụ nghiêm trọng.
Hoạt chất Acid Aminocaproic là gì?
Acid Aminocaproic là thuốc chống tiêu fibrin. Thuốc giúp tăng cường cầm máu trong các tình huống tiêu fibrin góp phần gây chảy máu, nhưng không phải thuốc dùng cho mọi nguyên nhân chảy máu.
Nhóm dược lý chi tiết
Acid Aminocaproic
INN Aminocaproic acid
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid Aminocaproic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Aminocaproic acid |
| Tên IUPAC | 6-aminohexanoic acid |
| Tên hóa học khác | Hexanoic acid, 6-amino- | 6-Aminocaproic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Epsilon-aminocaproic acid; ε-aminocaproic acid; EACA; 6-aminohexanoic acid; 6-aminocaproic acid; Amicar là một tên thương mại đã được ghi nhận cho aminocaproic acid. |
| Tên viết tắt | EACA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum aminocaproicum |
| Tên USAN | aminocaproic acid |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 60-32-2 |
|---|---|
| UNII | U6F3787206 |
| PubChem CID | 564 |
| RxNorm CUI | 99 |
| Công thức phân tử | C6H13NO2 |
Dược động học của Acid Aminocaproic
Ở người lớn, Acid Aminocaproic hấp thu gần như hoàn toàn sau liều uống 5 g; nồng độ đỉnh trung bình đạt khoảng 164 ± 28 mcg/mL sau 1,2 ± 0,45 giờ. Thuốc phân bố vào khoang nội mạch và ngoại mạch, thải trừ chủ yếu qua thận, với thời gian bán thải cuối khoảng 2 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Đường uống: hấp thu theo quá trình bậc không với tốc độ hấp thu 5,2 g/giờ, thời gian trễ trung bình 10 phút, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 1,2 giờ.
| F · Sinh khả dụng | Sau liều uống đơn 5 g ở người lớn, nhãn DailyMed ghi hấp thu hoàn toàn với F = 1. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến sau uống khoảng 23,1 ± 6,6 L; sau dùng tĩnh mạch khoảng 30,0 ± 8,2 L. Khi dùng kéo dài, thuốc phân bố vào khoang ngoại mạch, nội mạch, hồng cầu và các tế bào mô khác.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Acid Aminocaproic chuyển hóa ở mức hạn chế; khoảng 11% liều dùng xuất hiện trong nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa adipic acid.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thải trừ chủ yếu qua thận; khoảng 65% liều được thu hồi trong nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối khoảng 2 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải thận khoảng 116 mL/phút, xấp xỉ độ thanh thải creatinin nội sinh; độ thanh thải toàn thân khoảng 169 mL/phút. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận nặng có thể làm giảm rõ độ thanh thải toàn thân và làm tăng nồng độ Acid Aminocaproic trong huyết tương. Nhãn DailyMed cũng lưu ý nồng độ thuốc cao hơn có thể gặp ở bệnh nhân suy thận nặng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid Aminocaproic
Acid Aminocaproic thuộc nhóm antihemorrhagics/antifibrinolytics, mã ATC B02AA01. Đây là thuốc tác động lên hệ plasminogen–plasmin, làm giảm phân hủy fibrin khi tăng tiêu fibrin là nguyên nhân hoặc yếu tố góp phần gây chảy máu.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Tác dụng ức chế tiêu fibrin của Acid Aminocaproic chủ yếu thông qua ức chế các chất hoạt hóa plasminogen và ở mức độ thấp hơn thông qua hoạt tính kháng plasmin. StatPearls mô tả thuốc là chất tương tự lysine, cạnh tranh gắn vào plasminogen, từ đó ngăn plasminogen gắn với fibrin và chuyển thành plasmin, làm giảm phân hủy fibrin.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Acid Aminocaproic ức chế hệ enzym tiêu fibrin, hệ có vai trò hòa tan mạng fibrin trong cục máu đông. Tác dụng chống xuất huyết của thuốc có ý nghĩa khi hoạt tính tiêu fibrin tăng quá mức hoặc tăng tại chỗ ở mô giàu chất hoạt hóa plasminogen.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid Aminocaproic
Theo nhãn DailyMed, Acid Aminocaproic được dùng để tăng cường cầm máu khi tiêu fibrin góp phần gây chảy máu. Các bối cảnh được nêu gồm biến chứng sau phẫu thuật tim, shunt cửa–chủ, một số rối loạn huyết học như giảm tiểu cầu không mẫu tiểu cầu kèm thiếu máu bất sản, nhau bong non cấp đe dọa tính mạng, xơ gan, một số bệnh ung thư như ung thư tuyến tiền liệt, phổi, dạ dày, cổ tử cung, và chảy máu đường tiết niệu do tiêu fibrin.
Theo StatPearls, một số ứng dụng ngoài chỉ định hoặc tùy bối cảnh hướng dẫn gồm dự phòng chảy máu sau thủ thuật nha khoa ở người hemophilia A, dự phòng tái chảy máu sau xuất huyết dưới nhện do phình mạch, dự phòng xuất huyết thứ phát trong hyphema chấn thương, dự phòng phù mạch di truyền, dự phòng chảy máu trong tuần hoàn ngoài cơ thể, viêm bàng quang/niệu đạo do xạ trị và kiểm soát chảy máu phổi trong nội soi phế quản. Các nội dung này không được diễn giải là chỉ định đã được phê duyệt tại Việt Nam; cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo nhãn DailyMed cho hội chứng chảy máu cấp do tăng tiêu fibrin: đường uống có thể dùng 5 g trong giờ đầu, sau đó 1 g dạng viên hoặc 1,25 g dạng dung dịch uống mỗi giờ; thường tiếp tục khoảng 8 giờ hoặc đến khi kiểm soát được chảy máu. Dạng tiêm truyền: nhãn ghi 4–5 g pha trong 250 mL dịch truyền trong giờ đầu, sau đó 1 g/giờ. Đây là thông tin tham khảo theo nhãn thuốc, không phải liều cá nhân hóa; người bệnh không tự dùng hoặc tự chỉnh liều.
Dạng uống dùng theo chỉ định chuyên môn. Dạng tiêm chỉ dùng đường truyền tĩnh mạch sau pha loãng bằng dung môi phù hợp; nhãn DailyMed không khuyến cáo tiêm nhanh dung dịch chưa pha loãng trực tiếp vào tĩnh mạch. Trước và trong điều trị cần xác định rõ tình trạng tăng tiêu fibrin bằng chẩn đoán và/hoặc xét nghiệm phù hợp.
Cần theo dõi xét nghiệm đánh giá mức độ tiêu fibrin, tình trạng đông máu, chức năng thận, BUN/creatinin, dấu hiệu huyết khối và triệu chứng thần kinh. Khi điều trị kéo dài, cần theo dõi CPK do nguy cơ yếu cơ, bệnh cơ, tiêu cơ vân và suy thận cấp; ngừng thuốc theo chỉ định y tế nếu CPK tăng hoặc có dấu hiệu bệnh cơ.
Cảnh báo và lưu ý về Acid Aminocaproic
Không dùng Acid Aminocaproic khi có bằng chứng đông máu nội mạch đang hoạt động. Nếu chưa phân biệt được nguyên nhân chảy máu là tăng tiêu fibrin nguyên phát hay đông máu nội mạch rải rác/DIC, cần phân biệt trước khi dùng. Thuốc không được dùng trong DIC nếu không dùng heparin đồng thời. Quá mẫn với hoạt chất hoặc tá dược: chống chỉ định theo nguyên tắc chung và theo SmPC châu Âu.
Các tác dụng không mong muốn đã được báo cáo gồm phù, đau đầu, mệt mỏi/khó chịu, phản ứng dị ứng hoặc phản vệ, nhịp tim chậm, hạ huyết áp, thiếu máu ngoại vi, huyết khối, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn, rối loạn đông máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, tăng CPK, yếu cơ, đau cơ, bệnh cơ, viêm cơ, tiêu cơ vân, lú lẫn, co giật, mê sảng, chóng mặt, ảo giác, tăng áp lực nội sọ, đột quỵ, ngất, khó thở, nghẹt mũi, thuyên tắc phổi, ngứa, phát ban, ù tai, giảm thị lực, chảy nước mắt, tăng BUN và suy thận.
Cần đi khám ngay nếu có khó thở, đau ngực, sưng/đau một bên chân, yếu/liệt nửa người, co giật, lú lẫn, ngất, phát ban lan rộng, dấu hiệu phản vệ, đau cơ/yếu cơ nặng, nước tiểu sẫm màu, tiểu ít, đau hông lưng hoặc chảy máu đường tiết niệu trên. Các nguy cơ nghiêm trọng cần lưu ý gồm huyết khối, thuyên tắc phổi, đột quỵ, phản vệ, bệnh cơ/tiêu cơ vân và suy thận.
Thận trọng trong chảy máu đường tiết niệu trên vì thuốc có thể gây tắc nghẽn trong thận do huyết khối mao mạch cầu thận hoặc cục máu đông ở bể thận/niệu quản; chỉ cân nhắc khi lợi ích vượt nguy cơ. Thận trọng ở người nghi ngờ huyết khối/thuyên tắc, suy thận, điều trị kéo dài hoặc có nguy cơ bệnh cơ. Không dùng thuốc nếu chưa xác định tăng tiêu fibrin là yếu tố liên quan.
Quá liều đường tĩnh mạch đã được báo cáo với biểu hiện từ không phản ứng, hạ huyết áp thoáng qua đến suy thận cấp nặng dẫn đến tử vong; một trường hợp có tiền sử u não và co giật bị co giật sau bolus 8 g. Chưa có điều trị đặc hiệu được xác lập; có bằng chứng thuốc được loại bỏ bằng thẩm tách máu và có thể bằng thẩm phân phúc mạc. Khi nghi quá liều, cần cấp cứu y tế ngay.
Nhãn DailyMed ghi viên nén và dung dịch uống bảo quản ở 20–25°C, đựng trong bao bì kín; dung dịch uống không để đông lạnh. Dạng tiêm cũng được ghi bảo quản ở 20–25°C, với khoảng dao động cho phép theo điều kiện nhiệt độ phòng kiểm soát.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn DailyMed ghi độ an toàn và hiệu quả ở bệnh nhi chưa được thiết lập. EMA Annex nêu có sử dụng ở bệnh nhân mọi lứa tuổi trong một số chảy máu do tiêu fibrin, nhưng cũng ghi an toàn/hiệu quả ở trẻ 0–17 tuổi chưa được thiết lập và chỉ liệt kê các liều đã được dùng. Không tự dùng cho trẻ; cần bác sĩ chuyên khoa quyết định.
EMA Annex ghi không cần giảm liều ở người cao tuổi trừ khi có suy thận. Do Acid Aminocaproic thải trừ chủ yếu qua thận, cần thận trọng ở người cao tuổi có giảm chức năng thận hoặc nhiều bệnh đồng mắc.
Nhãn DailyMed ghi chưa rõ thuốc có gây hại cho thai hoặc ảnh hưởng khả năng sinh sản khi dùng cho phụ nữ mang thai hay không, và chỉ nên dùng khi thật sự cần. EMA Annex nêu không có hoặc còn hạn chế dữ liệu trên phụ nữ mang thai và không khuyến cáo dùng trong thai kỳ. Phụ nữ có thai cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Chưa rõ Acid Aminocaproic có bài tiết vào sữa mẹ hay không. EMA Annex nêu cần quyết định ngừng cho bú hoặc ngừng/tránh điều trị dựa trên cân nhắc lợi ích cho trẻ và lợi ích điều trị cho mẹ.
Cần thận trọng ở bệnh nhân suy thận. EMA Annex ghi cần dùng liều thận trọng hơn và theo dõi chặt ở người suy thận; nhãn DailyMed ghi độ thanh thải toàn thân giảm rõ ở bệnh nhân suy thận nặng và nồng độ thuốc có thể cao hơn.
EMA Annex ghi chưa có nghiên cứu về ảnh hưởng lên khả năng lái xe/vận hành máy; nếu chóng mặt hoặc buồn ngủ thì không nên lái xe hoặc vận hành máy.
Tương tác thuốc của Acid Aminocaproic
Không nên dùng Acid Aminocaproic cùng Factor IX complex concentrates hoặc anti-inhibitor coagulant concentrates vì nguy cơ huyết khối có thể tăng. EMA cũng nêu dùng đồng thời yếu tố đông máu như Factor IX và estrogen có thể làm tăng nguy cơ huyết khối. Acid Aminocaproic có thể ảnh hưởng kết quả xét nghiệm chức năng tiểu cầu.
Thắc mắc về hoạt chất Acid Aminocaproic
Acid Aminocaproic là thuốc chống tiêu fibrin, dùng để hỗ trợ cầm máu khi tiêu fibrin góp phần gây chảy máu. Thuốc tác động lên hệ plasminogen–plasmin, giúp hạn chế phân hủy fibrin trong cục máu đông.
Không. Nhãn thuốc nêu Acid Aminocaproic chỉ hữu ích khi tiêu fibrin góp phần gây chảy máu và không nên dùng nếu chưa có chẩn đoán chắc chắn hoặc xét nghiệm gợi ý tăng tiêu fibrin. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân chảy máu trước khi dùng.
Có thể có nguy cơ trong một số bối cảnh. Thuốc chống chỉ định khi có bằng chứng đông máu nội mạch đang hoạt động, không dùng trong DIC nếu không dùng heparin đồng thời, và không nên phối hợp với Factor IX complex hoặc anti-inhibitor coagulant complex vì nguy cơ huyết khối có thể tăng.
Không nên tự dùng. Một số hướng dẫn/chỉ định ở từng khu vực có đề cập các tình huống chảy máu do tiêu fibrin, nhưng việc dùng thuốc cần chẩn đoán nguyên nhân, đánh giá nguy cơ huyết khối, chức năng thận và thuốc đang dùng. Hãy hỏi bác sĩ/dược sĩ thay vì tự mua hoặc tự chỉnh liều.
Cả hai đều là thuốc chống tiêu fibrin, nhưng không nên tự so sánh để lựa chọn hoặc thay thế thuốc. Việc chọn thuốc phụ thuộc chỉ định, bệnh cảnh, nguy cơ huyết khối, chức năng thận, thuốc dùng kèm và hướng dẫn điều trị. Người bệnh không tự đổi Acid Aminocaproic sang thuốc khác hoặc ngược lại nếu chưa có ý kiến chuyên môn.

