Asiaticoside

Asiaticoside là một hợp chất triterpenoid saponin tự nhiên có trong Centella asiatica, thường gọi là rau má hoặc gotu kola. Asiaticoside không hoàn toàn đồng nghĩa với acid asiatic: Asiaticoside là dạng glycosid, còn acid asiatic là aglycon/chất chuyển hóa liên quan. Một số chế phẩm chứa chiết xuất Centella asiatica chuẩn hóa được dùng tại một số quốc gia cho chăm sóc tổn thương da, vết thương nhỏ hoặc loét da theo nhãn được phê duyệt. Tuy nhiên, bằng chứng và chỉ định phụ thuộc rất nhiều vào dạng bào chế, nồng độ, đường dùng và quy định từng nước. Nội dung dưới đây chỉ nhằm cung cấp thông tin y khoa trung lập, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Không tự ý dùng, bôi lên vết thương nhiễm khuẩn, dùng đường uống kéo dài, tăng/giảm liều hoặc phối hợp với thuốc khác nếu chưa có hướng dẫn chuyên môn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 09/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Hợp chất triterpenoid saponin từ Centella asiatica; liên quan acid asiatic, madecassoside, madecassic acid.
  • Mã ATC liên quan: D03AX14 áp dụng cho “Centella asiatica herba, incl. combinations”; mã ATC riêng cho Asiaticoside tinh khiết. ([FHI][2])
  • Chỉ định chắc hơn theo nguồn chính thống: Chế phẩm dược liệu Centella dùng ngoài da được EMA/HMPC ghi nhận theo truyền thống để hỗ trợ lành vết thương nhỏ; Madecassol 1% cream tại Pháp được ANSM ghi “điều trị hỗ trợ tại chỗ các loét da”. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
  • Cơ chế được nghiên cứu: Liên quan kích thích collagen I, tác động lên fibroblast/keratinocyte, hỗ trợ biểu mô hóa và điều biến pha viêm trong mô hình nghiên cứu.
  • An toàn: Dùng ngoài da có thể gây phản ứng quá mẫn/viêm da tiếp xúc; đường uống Centella hiếm khi liên quan tổn thương gan có vàng da. ([Base de Données Publique des Médicaments][4])
  • Lưu ý: Không dùng thay thế điều trị y khoa; không bôi lên tổn thương nhiễm khuẩn hoặc vết thương nặng nếu chưa được nhân viên y tế đánh giá.

Hoạt chất Asiaticoside là gì?

Asiaticoside là hoạt chất tự nhiên nhóm triterpenoid saponin có trong Centella asiatica. Trong bối cảnh y dược, Asiaticoside thường được nhắc cùng acid asiatic, madecassoside và madecassic acid vì các chất này cùng thuộc nhóm triterpenoid liên quan đến tác dụng trên da và mô liên kết. ([NCBI][9])

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Asiaticoside

CAS Chưa xác minh Công thức C48H78O19

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Asiaticoside

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Asiaticoside

Tên khác / tên đồng nghĩa

Asiaticosid

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

Chưa xác minh

UNII

Chưa xác minh

PubChem CID

11954171

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Công thức phân tử

C48H78O19

Dược động học của Asiaticoside

Dữ liệu dược động học ở người còn hạn chế và phụ thuộc dạng chiết xuất. Một nghiên cứu trên 12 người khỏe mạnh cho thấy sau dùng đường uống liều gần đẳng mol, AUC acid asiatic ở trạng thái ổn định tương tự giữa nhóm dùng acid asiatic 12 mg và nhóm dùng Asiaticoside 24 mg; tác giả cho rằng tác dụng của Asiaticoside có thể được trung gian qua chuyển đổi thành acid asiatic. ([PubMed][5])

Giai đoạn I: Hấp thu

Với chiết xuất chuẩn hóa ECa 233 dùng đường uống trong nghiên cứu pha 1 trên người khỏe mạnh, nồng độ các hợp chất mẹ như Asiaticoside và madecassoside trong huyết tương thấp, trong khi các chất chuyển hóa acid tương ứng cao hơn; điều này cho thấy dữ liệu hấp thu cần diễn giải theo dạng chiết xuất, không ngoại suy trực tiếp cho mọi sản phẩm. ([Mahidol University][8])

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Asiaticoside có thể chuyển thành acid asiatic trong cơ thể thông qua cắt thủy phân phần đường; đây là cơ sở để giải thích vì sao acid asiatic có thể là chất liên quan quan trọng về dược động học/dược lực học của Asiaticoside. ([PubMed][5])

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Dạng bào chế, dạng chiết xuất, đường dùng, tỷ lệ Asiaticoside/acid asiatic/madecassic acid/madecassoside và chuyển hóa thành các acid triterpenoid có thể ảnh hưởng dược động học. Với ECa 233, tăng liều từ 250 mg lên 500 mg làm Cmax và AUC của acid asiatic tăng khoảng 2 lần trong nghiên cứu pha 1; tuy nhiên đây là dữ liệu của chiết xuất chuẩn hóa, không phải mọi chế phẩm Asiaticoside. ([Mahidol University][8])

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Asiaticoside

Nhóm liên quan: dược liệu/hoạt chất có tác dụng hỗ trợ quá trình liền thương, bảo vệ da và điều biến mô liên kết tùy chế phẩm. ANSM phân loại Madecassol cream là “protecteur cutané” — chất bảo vệ da; ATC liên quan của Centella asiatica herba là D03AX14. ([Base de Données Publique des Médicaments][4])

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chưa được chuẩn hóa đầy đủ như một thuốc hóa dược đơn chất. Dữ liệu thực nghiệm và tổng quan của WHO cho thấy các saponin của Centella, bao gồm Asiaticoside, acid asiatic và madecassic acid, có liên quan đến kích thích sản xuất collagen I, hỗ trợ hoạt hóa tế bào biểu bì/keratin hóa, tăng sức bền kéo của da mới trong mô hình động vật và điều biến giai đoạn viêm của sẹo phì đại/sẹo lồi.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Dược lực học lâm sàng của Asiaticoside tinh khiết. EMA/HMPC không yêu cầu mô tả dược lực học/dược động học đầy đủ cho chế phẩm dược liệu dùng theo truyền thống; các dữ liệu hiện có chủ yếu đến từ nghiên cứu in vitro, động vật, một số nghiên cứu lâm sàng cũ và chế phẩm chiết xuất chuẩn hóa. ([European Medicines Agency (EMA)][3])

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Asiaticoside

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Asiaticoside

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Asiaticoside

Với chế phẩm dược liệu Centella dùng ngoài da theo EMA/HMPC, tương tác với thuốc khác: không có báo cáo. Với MADECASSOL 1% cream, RCP ghi mục tương tác “không được cung cấp”. Với chế phẩm uống hoặc phối hợp nhiều thành phần, dữ liệu tương tác. ([European Medicines Agency (EMA)][3])

Thắc mắc về hoạt chất Asiaticoside

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *