5-Hydroxytryptophan (5-HTP), còn gọi là oxitriptan hoặc L-5-hydroxytryptophan, là chất trung gian trong quá trình cơ thể tạo serotonin từ L-tryptophan. 5-HTP được quan tâm trong các nghiên cứu về tâm trạng, giấc ngủ, cảm giác thèm ăn, đau mạn tính và một số rối loạn thần kinh, nhưng bằng chứng lâm sàng còn hạn chế và không nên xem là biện pháp thay thế điều trị chuẩn. Một số sản phẩm trên thị trường quốc tế được bán dưới dạng thực phẩm bổ sung; thực phẩm bổ sung không được quảng cáo hoặc sử dụng như thuốc điều trị bệnh. 5-HTP có thể gây buồn ngủ, rối loạn tiêu hóa và có nguy cơ tương tác đáng chú ý với thuốc làm tăng serotonin như SSRI, MAOI, tramadol, linezolid hoặc dextromethorphan. Người đang dùng thuốc, phụ nữ có thai/cho con bú, trẻ em, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền cần hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng.
Nội dung chính
- 5-HTP là gì?: Tiền chất sinh học của serotonin; không phải serotonin. (Memorial Sloan Kettering Cancer Center)
- Tên khác: L-5-hydroxytryptophan, oxitriptan.
- Mã ATC: N06AX01 cho oxitriptan, nhóm “other antidepressants”. (FHI Norway)
- Bằng chứng: Có nghiên cứu về trầm cảm, giấc ngủ, béo phì, đau cơ xơ hóa, migraine; phần lớn bằng chứng còn nhỏ, hỗn hợp hoặc chưa đủ chắc chắn. (Memorial Sloan Kettering Cancer Center)
- Nguy cơ chính: Tác dụng phụ tiêu hóa, buồn ngủ; nguy cơ hội chứng serotonin khi phối hợp thuốc/tình huống làm tăng serotonin. (e-lactancia.org)
- Không nên tự ý dùng: Không tự dùng để điều trị trầm cảm, mất ngủ, migraine, giảm cân hoặc bệnh lý khác; cần hỏi bác sĩ/dược sĩ, nhất là khi đang dùng thuốc. (Office of Dietary Supplements)
Hoạt chất 5-Hydroxytryptophan (5-HTP) là gì?
5-Hydroxytryptophan (5-HTP), hay oxitriptan, trong hồ sơ này được chuẩn hóa là 5-hydroxy-L-tryptophan (L-5-HTP), tức L-enantiomer của 5-hydroxytryptophan. Đây là một amino acid L-α không proteinogenic, đồng thời là chất chuyển hóa ở người và là chất trung gian trong con đường sinh tổng hợp serotonin. L-5-HTP được aromatic L-amino-acid decarboxylase (AADC/DDC) khử carboxyl để tạo 5-hydroxytryptamine (serotonin). Hồ sơ này không đồng nhất L-5-HTP với dạng DL/racemate, hydrate, muối hoặc sản phẩm thành phẩm chứa 5-HTP.
5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
INN Oxitriptan
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | 5-Hydroxytryptophan (5-HTP) |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Oxitriptan |
| Tên IUPAC | 2-amino-3-(5-hydroxy-1H-indol-3-yl)propanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | L-5-hydroxytryptophan |
| Tên viết tắt | 5-HTP |
| Tên Latinh / tên dược điển | Hydroxytryptophanum (5-HTP) |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 4350-09-8 |
|---|---|
| UNII | C1LJO185Q9 |
| PubChem CID | 439280 |
| RxNorm CUI | 94 |
| Công thức phân tử | C11H12N2O3 |
| Khối lượng phân tử | 220.22 g/mol |
Tính chất vật lý
Đặc tính quan sát và các thông số vật lý
| Ngoại quan | Tinh thể không màu đến hồng nhạt. |
|---|
Tính chất lý – hóa
Các thông số lý–hóa có ý nghĩa dược học
Nhóm thuốc và phân loại dược học
| Lớp hóa học | Amino acid L-alpha không proteinogenic |
|---|---|
| Cơ chất của | AADC/DDC – enzym chuyển hóa thuốc |
| Tác dụng dược lực học | Tăng hoạt tính serotonergic |
Dược động học của 5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
Dữ liệu dược động học ở người của L-5-HTP chủ yếu đến từ các nghiên cứu nhỏ, nhiều nghiên cứu có đồng sử dụng carbidopa để ức chế chuyển hóa ngoại vi. Sau đường uống, hấp thu tương đối chậm; một nghiên cứu steady-state ghi nhận Tmax khoảng 1,8–3,3 giờ. Sinh khả dụng đường uống khi phối hợp chất ức chế decarboxylase được báo cáo khoảng 48% ± 15% trong một nghiên cứu và 47–84% (trung bình 69,2% ± 4,7 SEM) trong nghiên cứu steady-state khác. Thời gian bán thải ở người được báo cáo trong khoảng 2,2–7,4 giờ; dữ liệu curated của NCATS ghi khoảng 4,4 giờ sau liều uống 200 mg kèm carbidopa. Carbidopa làm thay đổi mạnh phơi nhiễm L-5-HTP do ức chế AADC ngoại vi; vì vậy các thông số từ phác đồ có carbidopa không nên áp dụng trực tiếp cho L-5-HTP dùng đơn độc. Dữ liệu về phân bố, protein binding, mass-balance và các quần thể đặc biệt còn hạn chế trong bộ nguồn đã xác minh.
Giai đoạn I: Hấp thu
L-5-HTP được hấp thu sau đường uống. Trong nghiên cứu steady-state ở 5 bệnh nhân dùng cùng chất ức chế L-aromatic amino-acid decarboxylase, Tmax quan sát khoảng 1,8–3,3 giờ. Nghiên cứu ở người khỏe mạnh sau carbidopa ghi nhận dạng nồng độ huyết tương hai đỉnh ở đa số đối tượng sau dùng đường uống.
| F · Sinh khả dụng | Đường uống + carbidopa: 48% ± 15% (mean ± SD) trong nghiên cứu 5 người khỏe mạnh so với đường IV. Trong nghiên cứu steady-state ở 5 bệnh nhân có rối loạn myoclonus dùng kèm chất ức chế decarboxylase: systemic availability 47–84%, trung bình 69,2% ± 4,7 SEM. |
|---|---|
| Tmax · Thời gian đạt nồng độ đỉnh | 1,8–3,3 giờ trong nghiên cứu steady-state đường uống có đồng dùng chất ức chế L-aromatic amino-acid decarboxylase. |
| Cmax · Nồng độ đỉnh | 1,47 mg/L sau liều đơn 200 mg đường uống kèm carbidopa ở người (NCATS Inxight Drugs curated PK). |
| AUC · Mức phơi nhiễm toàn thân | 9,2 mg·h/L sau liều đơn 200 mg đường uống kèm carbidopa ở người (NCATS Inxight Drugs curated PK). |
| So sánh đường dùng | Nghiên cứu ở 5 người khỏe mạnh so sánh IV và uống sau tiền điều trị carbidopa; sinh khả dụng đường uống được tính 48% ± 15%. |
Giai đoạn II: Phân bố
5-HTP có thể đi qua hàng rào máu–não và làm tăng tổng hợp serotonin ở hệ thần kinh trung ương. Một nghiên cứu dài hạn ghi nhận khoảng 19% 5-HTP lưu hành gắn với protein huyết thanh trong khoảng nồng độ lâm sàng 10–100 µM.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
L-5-HTP là cơ chất của aromatic L-amino-acid decarboxylase (AADC/DDC; EC 4.1.1.28), được khử carboxyl thành 5-hydroxytryptamine (serotonin) và CO2. Carbidopa ức chế AADC ngoại vi và làm giảm chuyển hóa ngoại vi của 5-HTP, qua đó làm tăng phơi nhiễm 5-HTP không đổi.
| Enzym chuyển hóa | Aromatic L-amino-acid decarboxylase (AADC/DDC), EC 4.1.1.28; L-5-HTP là cơ chất. |
|---|---|
| Con đường chuyển hóa | 5-hydroxy-L-tryptophan → 5-hydroxytryptamine (serotonin) + CO2 qua AADC/DDC. |
| Chất chuyển hóa hoạt tính | 5-Hydroxytryptamine (serotonin), sản phẩm trực tiếp của phản ứng AADC/DDC và là chất dẫn truyền thần kinh có hoạt tính. |
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thông tin thải trừ định lượng chưa đầy đủ ở người theo từng dạng dùng. Dữ liệu dược động học hiện có cho thấy thời gian bán thải và độ thanh thải biến thiên giữa cá thể.
| t½ · Thời gian bán thải | 2,2–7,4 giờ trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh; NCATS curated ghi 4,34 giờ sau 10 mg IV + carbidopa và 4,4 giờ sau 200 mg uống + carbidopa. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Plasma clearance 0,10–0,23 L/kg/giờ sau dùng IV trong nghiên cứu người khỏe mạnh có tiền điều trị carbidopa. |
Dược động học quần thể và nhóm đặc biệt
| Tuyến tính theo liều | Trong nghiên cứu steady-state ở 5 bệnh nhân có rối loạn myoclonus và đồng dùng chất ức chế decarboxylase, AUC trong khoảng liều nghiên cứu tăng tỷ lệ trực tiếp với liều, phù hợp PK tuyến tính trong bối cảnh nghiên cứu đó. |
|---|---|
| Tương tác ảnh hưởng dược động học | Carbidopa làm thay đổi mạnh PK L-5-HTP. Ở nghiên cứu crossover 12 nam giới khỏe mạnh, phác đồ 5-HTP 100 mg + carbidopa cho thời gian bán thải xấp xỉ gấp đôi, apparent clearance giảm ≥14 lần và AUC tăng 15,4 lần so với 5-HTP 100 mg dùng đơn độc. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Đồng sử dụng carbidopa là yếu tố ảnh hưởng PK nổi bật. Trong nghiên cứu crossover ở người khỏe mạnh, 5-HTP 100 mg kèm carbidopa làm thời gian bán thải xấp xỉ gấp đôi, apparent clearance giảm ít nhất 14 lần và AUC tăng 15,4 lần so với 5-HTP 100 mg không có carbidopa.
Nguồn và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Đường uống và đường tĩnh mạch. |
|---|---|
| Liều nghiên cứu | Ví dụ nguồn chính: 10 mg IV + carbidopa; 100–200 mg uống ± carbidopa; nhiều mức liều uống ở steady-state. |
| Quần thể | Người khỏe mạnh (các nghiên cứu nhỏ, gồm 5 người hoặc 12 nam giới) và 5 bệnh nhân có các rối loạn myoclonus. |
| Loại dữ liệu | Tổng hợp nhiều loại dữ liệu |
| Phương pháp | Tổng hợp nghiên cứu PK quan sát/clinical PK: phân tích động học IV hai pha, so sánh IV–uống, steady-state AUC và crossover PK/PD. |
| Nguồn dữ liệu | Westenberg HG et al. Kinetics of L-5-hydroxytryptophan in healthy subjects. PMID 6187038 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6187038/ |
| Trạng thái chuẩn hóa | Bản nháp |
| Giới hạn dữ liệu | Phần lớn thông số PK định lượng đến từ nghiên cứu cỡ mẫu nhỏ và nhiều phác đồ có carbidopa. Không đồng nhất thông số có carbidopa với 5-HTP dùng đơn độc. Chưa xác minh đủ dữ liệu canonical về Vd, đường thải, mass balance hoặc PK suy thận/suy gan/trẻ em/người cao tuổi. Dữ liệu protein binding đã có báo cáo định lượng nhưng bằng chứng còn hạn chế và cần đọc theo đúng bối cảnh nghiên cứu. |
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của 5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
L-5-HTP là tiền chất trực tiếp của serotonin và là cơ chất của aromatic L-amino-acid decarboxylase (AADC/DDC; EC 4.1.1.28). Về cơ chế canonical, AADC khử carboxyl L-5-HTP thành 5-hydroxytryptamine (serotonin), sau đó serotonin tác động lên nhiều hệ thụ thể 5-HT. Vì vậy không nên mô tả L-5-HTP như một chủ vận chọn lọc của một thụ thể serotonin duy nhất. Ở người, các challenge studies cho thấy 5-HTP có thể làm thay đổi các endpoint neuroendocrine như cortisol và prolactin, đặc biệt khi phối hợp carbidopa làm tăng phơi nhiễm tiền chất. Trong các thiếu hụt BH4 có thiếu serotonin trung ương, việc đưa 5-HTP cung cấp tiền chất ở phía sau bước hydroxyl hóa tryptophan phụ thuộc BH4, tạo cơ sở dược lý cho điều trị thay thế chất dẫn truyền.
Phần I: Phân loại và phạm vi tác dụng
Thông tin phân loại dược lý
| Phân loại theo cơ chế | Tiền chất serotonin; cơ chất của aromatic L-amino-acid decarboxylase (AADC/DDC). |
|---|---|
| Phân loại theo tác dụng | Tăng khả năng tổng hợp serotonin và tăng đáp ứng serotonergic khi được chuyển hóa thành serotonin. |
| Phạm vi tác dụng | Kết hợp |
| Vị trí tác dụng | Nơi có hoạt tính AADC/DDC; tác dụng PD được quan tâm chủ yếu trên hệ serotonergic trung ương, đồng thời có chuyển hóa ngoại vi. |
| Cơ quan / hệ cơ quan chịu tác động | Hệ thần kinh trung ương; trục hạ đồi–tuyến yên trong các nghiên cứu challenge neuroendocrine. |
Phần II: Đích tác dụng và tương tác thuốc–đích
Thông tin đích tác dụng
| Đích tác dụng chính | L-aromatic amino-acid decarboxylase (AADC; dopa decarboxylase) |
|---|---|
| Ký hiệu gene / protein | DDC |
| Mã định danh đích | UniProt: P20711 |
| Loại đích | Enzym |
| Loài của đích | Homo sapiens |
| Kiểu tác động lên đích chính | Cơ chất |
| Vị trí / kiểu gắn | Chưa xác định |
| Tính thuận nghịch | Không áp dụng |
| Mức chắc chắn của đích | Đã xác lập |
| Ghi chú về đích | IUPHAR/BPS liệt kê 5-hydroxy-L-tryptophan là cơ chất của AADC/DDC, tạo 5-hydroxytryptamine + CO2. Carbidopa và benserazide là các chất ức chế AADC được liệt kê cho enzym này. |
Phần III: Cơ chế tác dụng
L-5-HTP là sản phẩm hydroxyl hóa của L-tryptophan và nằm ngay trước serotonin trong con đường sinh tổng hợp. Aromatic L-amino-acid decarboxylase (AADC/DDC; EC 4.1.1.28) sử dụng L-5-HTP như cơ chất và khử carboxyl thành 5-hydroxytryptamine (serotonin) cùng CO2. Vì AADC hiện diện cả ngoại vi và trung ương, một phần 5-HTP đường uống có thể bị chuyển hóa ngoại vi trước khi đạt hệ thần kinh trung ương; chất ức chế decarboxylase ngoại vi như carbidopa làm tăng đáng kể phơi nhiễm L-5-HTP trong các nghiên cứu ở người.
Serotonin được hình thành sau đó tác động qua nhiều subtype thụ thể 5-HT. Do đó cơ chế dược lý phù hợp nhất của L-5-HTP là tiền chất serotonin/cơ chất AADC, không phải chủ vận chọn lọc của một thụ thể đơn lẻ. Các nghiên cứu challenge ở người ghi nhận những thay đổi neuroendocrine như cortisol và prolactin; một nghiên cứu cho thấy ritanserin ức chế đáp ứng cortisol do 5-HTP, gợi ý vai trò của cơ chế receptor serotonin ở downstream. Trong thiếu hụt BH4, việc bổ sung 5-HTP có thể bỏ qua bước tổng hợp 5-HTP từ tryptophan vốn phụ thuộc BH4, qua đó hỗ trợ phục hồi tổng hợp serotonin khi áp dụng trong đúng subtype và phác đồ chuyên khoa.
Chuỗi cơ chế tác dụng
| Cơ chế tác dụng tóm tắt | L-5-HTP được AADC/DDC khử carboxyl thành serotonin. Serotonin hình thành sau đó kích hoạt nhiều hệ thụ thể 5-HT; đây là cơ sở chính cho các đáp ứng serotonergic của 5-HTP. |
|---|---|
| Sự kiện khởi đầu ở mức phân tử | L-5-HTP đóng vai trò cơ chất trong phản ứng AADC/DDC, được khử carboxyl để tạo serotonin và CO2. |
| Đường truyền tín hiệu | Tín hiệu downstream phụ thuộc các thụ thể serotonin mà serotonin mới hình thành tác động. Không có một pathway thụ thể duy nhất được coi là canonical cho chính L-5-HTP. |
| Biến đổi sinh hóa | Tăng cung cấp tiền chất ở bước ngay trước serotonin; AADC/DDC chuyển L-5-HTP thành serotonin. |
| Đáp ứng mô / cơ quan | Trong các challenge studies ở người, 5-HTP có thể làm tăng đáp ứng neuroendocrine như cortisol/prolactin; mức đáp ứng phụ thuộc liều và đồng dùng thuốc điều biến hệ serotonergic hoặc chuyển hóa ngoại vi. |
| Tác dụng sinh lý | Tăng đáp ứng serotonergic; các endpoint người đã quan sát gồm tăng cortisol và/hoặc prolactin trong một số challenge studies. |
| Liên kết cơ chế với hiệu quả điều trị | Ở các thiếu hụt BH4 có thiếu serotonin trung ương, 5-HTP cung cấp chất trung gian ở phía sau bước tryptophan hydroxylase phụ thuộc BH4 và được AADC chuyển thành serotonin. Consensus guideline về BH4 deficiencies sử dụng cơ sở này để khuyến nghị 5-HTP cho các subtype phù hợp; mức bằng chứng điều trị không được suy từ riêng các challenge studies. |
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dược lực học ở người thường được nghiên cứu bằng các challenge serotonergic và endpoint neuroendocrine. 5-HTP đường uống có thể làm tăng cortisol và prolactin, nhưng mức đáp ứng thay đổi theo phác đồ và thuốc phối hợp. Trong nghiên cứu crossover, 5-HTP 100 mg kèm carbidopa là phác đồ duy nhất trong các nhánh thử nghiệm tạo thay đổi có ý nghĩa ở cortisol và prolactin, đồng thời carbidopa làm tăng mạnh phơi nhiễm 5-HTP. Một nghiên cứu khác cho thấy L-5-HTP 200 mg làm tăng đáp ứng cortisol và làm tăng đáp ứng cortisol/prolactin khi phối hợp citalopram. Các endpoint này là biomarker của hoạt tính serotonergic và không được coi là bằng chứng trực tiếp về hiệu quả điều trị cho một bệnh cụ thể.
Thông số dược lực học và diễn biến tác dụng
| Quan hệ liều–đáp ứng | Một nghiên cứu dose-ranging ở nam giới khỏe mạnh với L-5-HTP 50–200 mg đánh giá cortisol/prolactin cho thấy quan hệ liều–đáp ứng rõ hơn với cortisol và chọn 200 mg cho giai đoạn phối hợp citalopram. Đây là PD challenge, không phải liều điều trị. |
|---|---|
| Tác dụng dược lý chính | Tăng hoạt tính serotonergic thông qua tăng cung cấp tiền chất cho tổng hợp serotonin. |
| Tác dụng dược lý thứ cấp | Đáp ứng neuroendocrine serotonergic, đặc biệt cortisol và prolactin, trong một số challenge studies. |
| Biomarker dược lực học | Cortisol huyết tương; prolactin huyết tương; một số nghiên cứu cũng đo ACTH. |
| Endpoint dược lực học / lâm sàng | Thay đổi hoặc AUC đáp ứng cortisol/prolactin sau challenge 5-HTP; đây là endpoint PD/surrogate, không phải endpoint hiệu quả lâm sàng. |
| Biến thiên dược lực học | Đáp ứng phụ thuộc bối cảnh: carbidopa làm tăng phơi nhiễm và đáp ứng neuroendocrine; citalopram có thể được 5-HTP làm tăng đáp ứng cortisol/prolactin. Các nghiên cứu khác nhau cho kết quả prolactin không hoàn toàn đồng nhất. |
Bối cảnh nghiên cứu và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Chủ yếu đường uống; một số nghiên cứu challenge cũ sử dụng đường tĩnh mạch. |
|---|---|
| Liều / nồng độ nghiên cứu | Các nghiên cứu người đã dùng 50–200 mg đường uống; 100–200 mg uống ± carbidopa; một số nghiên cứu IV dùng liều theo mg/kg. |
| Quần thể nghiên cứu | Người khỏe mạnh và một số quần thể bệnh trong các challenge studies; các nghiên cứu định lượng thường có cỡ mẫu nhỏ. |
| Loài / mô hình nghiên cứu | Human clinical pharmacodynamic challenge + dữ liệu enzym/ligand curated. |
| Assay / phương pháp đo | Định lượng cortisol/prolactin/ACTH theo thời gian hoặc AUC đáp ứng; dữ liệu target enzyme được đối chiếu IUPHAR/BPS. |
| Định nghĩa endpoint và thời điểm đo | Biến đổi nồng độ hormone hoặc AUC đáp ứng sau challenge; không đồng nhất với clinical efficacy endpoint. |
| Đối chứng / chất so sánh | Placebo; 5-HTP ± carbidopa; một số nghiên cứu có đối chứng/điều biến serotonergic như citalopram hoặc ritanserin. |
| Loại bằng chứng | Kết hợp |
| Nguồn dữ liệu | IUPHAR/BPS Guide to Pharmacology — AADC/DDC — https://www.guidetopharmacology.org/GRAC/ObjectDisplayForward?familyId=766&familyType=ENZYME&objectId=1271 |
| Mức bằng chứng | Chưa đánh giá |
| Trạng thái chuẩn hóa | Bản nháp |
| Giới hạn và độ không chắc chắn | Nhiều dữ liệu PD là challenge studies với biomarker neuroendocrine và cỡ mẫu nhỏ; không đại diện trực tiếp cho hiệu quả điều trị. NCATS có ghi nhận hoạt tính trên serotonin receptor, nhưng cơ chế canonical được sử dụng ở đây là tiền chất serotonin/cơ chất AADC; không gán một receptor serotonin đơn lẻ làm target chính khi chưa có bằng chứng đủ để chuẩn hóa. |
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của 5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
5-HTP không có chỉ định FDA được phê duyệt được xác minh trong bộ nguồn này. FDA đã cấp orphan designation cho L-5-hydroxytryptophan để điều trị thiếu tetrahydrobiopterin (BH4), nhưng cơ sở dữ liệu FDA ghi rõ Not FDA Approved for Orphan Indication. Tuy vậy, consensus guideline quốc tế về BH4 deficiencies khuyến nghị 5-HTP cho các subtype phù hợp như một phần của điều trị thay thế chất dẫn truyền, phối hợp chất ức chế decarboxylase ngoại vi. Ngoài ra, 5-HTP đang được nghiên cứu như liệu pháp augmentation trong rối loạn trầm cảm chủ yếu; ví dụ NCT05895747 là thử nghiệm Phase 2 ở bệnh nhân đáp ứng không đầy đủ với SSRI/SNRI. Các use nghiên cứu này không được coi là chỉ định đã phê duyệt.
Điều trị thay thế tiền chất serotonin trong các thiếu hụt tetrahydrobiopterin (BH4) phù hợp
Chưa xác định / cần rà soátConsensus guideline BH4 deficiencies đưa 5-HTP vào điều trị cho các subtype phù hợp. FDA orphan database ghi designation cho điều trị BH4 deficiency nhưng trạng thái là Not FDA Approved for Orphan Indication; FDA cũng có guidance về một số trường hợp pha chế oxitriptan đường uống cho bệnh nhân BH4 deficiency.
Bổ trợ điều trị rối loạn trầm cảm chủ yếu kháng/đáp ứng không đầy đủ với SSRI hoặc SNRI — đang nghiên cứu
Đang nghiên cứuNCT05895747 là thử nghiệm can thiệp Phase 2, randomized, đánh giá 5-HTP + creatine như augmentation cho MDD kháng/đáp ứng không đầy đủ với SSRI/SNRI. Chưa có kết quả được đăng trên hồ sơ ClinicalTrials.gov đã xác minh.
Liều dùng và cách sử dụng 5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
Không xác minh được một phác đồ liều FDA-labeled cho 5-HTP tại Hoa Kỳ. Với BH4 deficiencies, consensus guideline đưa liều khởi đầu 5-HTP 1–2 mg/kg/ngày, chia 3–6 lần, tăng chậm khoảng 1–2 mg/kg/ngày mỗi tuần theo đáp ứng và tác dụng phụ. Guideline nhấn mạnh 5-HTP nên được bắt đầu sau L-Dopa/decarboxylase inhibitor và luôn phối hợp chất ức chế decarboxylase ngoại vi. Liều đích được công bố rất biến thiên nên không có một liều duy trì cố định áp dụng cho mọi bệnh nhân. Các liều dùng trong nghiên cứu trầm cảm hoặc PK/PD challenge không được chuyển thành liều điều trị canonical.
Phác đồ / liều dùng
| Chỉ định / đối tượng | Liều & lịch dùng | Cách dùng & theo dõi | Nguồn / rà soát |
|---|---|---|---|
|
Thiếu tetrahydrobiopterin (BH4) thuộc các subtype được consensus guideline khuyến nghị dùng 5-HTP Đối tượng: Khác Người bệnh BH4 deficiency thuộc các subtype phù hợp; liều tính theo cân nặng và cá thể hóa theo lâm sàng/tác dụng phụ. Giai đoạn: Điều trị liên tục | Khởi đầu 1–2 mg/kg/ngày. Cơ sở: Theo cân nặng Tần suất: Chia 3–6 lần/ngày. Duy trì: Liều đích được công bố rất biến thiên; guideline lưu ý liều 5-HTP thường thấp hơn liều L-Dopa và cần cá thể hóa. Chuẩn độ: Tăng chậm khoảng 1–2 mg/kg/ngày mỗi tuần, tùy đáp ứng lâm sàng và tác dụng phụ. | Đường dùng: Uống Cách dùng: Khởi 5-HTP sau khi bắt đầu L-Dopa/DCI; luôn dùng cùng chất ức chế decarboxylase ngoại vi (ví dụ đồng thời với L-Dopa/DCI). Theo dõi: Theo dõi lâm sàng và tác dụng phụ; cân nhắc định lượng CSF 5-HIAA để hỗ trợ tìm liều theo guideline. Ghi chú: Đây là regimen từ consensus guideline cho BH4 deficiency, không phải liều FDA-labeled của một thuốc 5-HTP được phê duyệt tại Hoa Kỳ. | Consensus guideline BH4 deficiencies, Table 4 — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7251883/ |
Hướng dẫn sử dụng chung
Trong BH4 deficiency theo consensus guideline: bắt đầu 5-HTP sau khi đã khởi L-Dopa/DCI; dùng cùng chất ức chế decarboxylase ngoại vi; chia liều trong ngày và chuẩn độ chậm theo đáp ứng/tác dụng phụ.
Cảnh báo và lưu ý về 5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
Chống chỉ định theo tờ hướng dẫn sử dụng chính thức tại Việt Nam. Về an toàn, người đang dùng SSRI, SNRI, MAOI, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc giải lo âu hoặc thuốc/sản phẩm ảnh hưởng serotonin không nên dùng 5-HTP nếu không có giám sát của bác sĩ do nguy cơ tác dụng phụ và hội chứng serotonin.
Tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm ợ nóng, đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, buồn ngủ, vấn đề tình dục, đau hoặc vấn đề cơ. MSKCC cũng nêu rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy là phản ứng thường gặp; ít gặp hơn có thể có đau đầu, mất ngủ, hồi hộp.
Các nguy cơ nghiêm trọng cần lưu ý gồm hội chứng serotonin, đặc biệt khi phối hợp thuốc/sản phẩm làm tăng serotonin; eosinophilia-myalgia syndrome (EMS) đã được báo cáo liên quan một số sản phẩm 5-HTP nhưng chưa rõ do bản thân 5-HTP, tạp chất hay yếu tố khác; và các phản ứng bất thường trong báo cáo ca bệnh khi phối hợp carbidopa hoặc linezolid.
5-HTP không nên được dùng để tự điều trị trầm cảm, mất ngủ, migraine, giảm cân hoặc bệnh lý khác. Người có triệu chứng trầm cảm, ý nghĩ tự hại, rối loạn lo âu nặng, mất ngủ kéo dài hoặc đau mạn tính cần được đánh giá y tế. Health Canada năm 2024 không chấp thuận 5-HTP làm thành phần bổ sung trong thực phẩm do dữ liệu chưa đủ để thiết lập điều kiện sử dụng chấp nhận được, đồng thời yêu cầu thêm dữ liệu về độc tính, tương tác với MAOI/SSRI và an toàn sinh sản/phát triển.
Dùng liều lớn 5-HTP có thể không an toàn; MedlinePlus ghi nhận liều 6–10 g/ngày liên quan vấn đề tiêu hóa nặng và co thắt cơ. Khi nghi quá liều hoặc xuất hiện dấu hiệu như lú lẫn, sốt, run, cứng cơ, kích động, tim nhanh, tăng huyết áp, nôn nhiều hoặc tiêu chảy nặng, cần ngừng sản phẩm và liên hệ cấp cứu/cơ sở y tế. Không tự xử trí tại nhà bằng cách dùng thêm thuốc khác.
Điều kiện bảo quản chuẩn theo từng chế phẩm/nhãn sản phẩm. Thực hành chung là bảo quản theo hướng dẫn trên nhãn, tránh ẩm, nhiệt cao và để xa tầm tay trẻ em; không dùng sản phẩm quá hạn hoặc có dấu hiệu biến đổi.
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu ở trẻ em còn hạn chế và không đủ để khuyến khích tự dùng. MedlinePlus ghi nhận đã có nghiên cứu ở trẻ với liều tính theo cân nặng, nhưng đồng thời nêu lo ngại về EMS tương tự người lớn. Trẻ em chỉ nên dùng khi có chỉ định và theo dõi của chuyên gia y tế. (e-lactancia.org)
Dữ liệu an toàn ở người cao tuổi còn hạn chế. Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc hơn, nên nguy cơ tương tác với thuốc chống trầm cảm, thuốc ngủ, thuốc giảm đau hoặc thuốc điều trị bệnh nền có thể cao hơn. Cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng. Thông tin liều riêng cho người cao tuổi.
Không đủ thông tin tin cậy về độ an toàn của 5-HTP trong thai kỳ; nên tránh dùng trừ khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ trong bối cảnh cụ thể. (e-lactancia.org)
Không đủ thông tin tin cậy về độ an toàn của 5-HTP khi cho con bú; nên tránh dùng hoặc hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi cân nhắc. (e-lactancia.org)
Dữ liệu dược động học, độ an toàn và hiệu chỉnh liều ở bệnh nhân suy gan. Người bệnh gan không nên tự dùng 5-HTP do nguy cơ tương tác và thiếu dữ liệu an toàn đầy đủ.
Không có khuyến nghị liều đáng tin cậy cho người suy gan/suy thận từ nguồn công khai đủ chắc chắn. Cần thận trọng, rà soát thuốc đang dùng và tránh tự ý dùng kéo dài.
5-HTP có thể gây buồn ngủ hoặc ngủ gà; cần thận trọng khi lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc đòi hỏi tỉnh táo, đặc biệt nếu dùng cùng thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc rượu. (e-lactancia.org)
Tương tác thuốc của 5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Desipramine
Các thuốc làm tăng dẫn truyền serotonin có thể cộng hợp với desipramine và gây hội chứng serotonin, đặc biệt khi bắt đầu điều trị hoặc tăng liều. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp hoạt tính serotonergic; một số thuốc còn làm tăng nồng độ desipramine qua ức chế CYP2D6. Ảnh hưởng: Biểu hiện có thể gồm kích động, lú lẫn, tăng thân nhiệt, nhịp tim nhanh, huyết áp dao động, vã mồ hôi, run, clonus, tăng phản xạ, co giật, buồn nôn và tiêu chảy. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi lợi ích vượt nguy cơ; dùng liều thấp phù hợp, giáo dục người bệnh và ngừng các thuốc liên quan ngay khi nghi hội chứng serotonin. | Theo dõi trạng thái tâm thần, nhiệt độ, huyết áp, nhịp tim, clonus/tăng phản xạ, run và triệu chứng tiêu hóa. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Codeine
Phối hợp codeine với thuốc tác động hệ serotonergic có thể gây hội chứng serotonin, đặc biệt khi bắt đầu điều trị hoặc chỉnh liều. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học. Tác động phối hợp lên dẫn truyền serotonin có thể gây độc tính serotonergic; cơ chế cụ thể của codeine trong các báo cáo không được mô tả đầy đủ. Ảnh hưởng: Kích động, lú lẫn, tăng thân nhiệt, vã mồ hôi, tiêu chảy, run, tăng phản xạ, cứng cơ hoặc mất phối hợp; trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Nếu phối hợp cần thiết, đánh giá thường xuyên khi khởi trị và chỉnh liều. Ngừng codeine và xử trí phù hợp nếu nghi ngờ hội chứng serotonin. | Tri giác; nhiệt độ; nhịp tim; huyết áp; run; clonus; tăng phản xạ; cứng cơ; triệu chứng tiêu hóa, đặc biệt trong giai đoạn thay đổi liều. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 7 Drug Interactions — Serotonergic Drugs | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
Thắc mắc về hoạt chất 5-Hydroxytryptophan (5-HTP)
5-Hydroxytryptophan (5-HTP) là tiền chất sinh học của serotonin. Cơ thể tạo 5-HTP từ L-tryptophan, sau đó chuyển 5-HTP thành serotonin, một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến tâm trạng, giấc ngủ, cảm giác thèm ăn và cảm nhận đau. 5-HTP không phải serotonin.
Không nên xem 5-HTP là thuốc điều trị trầm cảm hoặc mất ngủ nếu sản phẩm không được cấp phép như thuốc với chỉ định tương ứng. Bằng chứng về trầm cảm còn hạn chế; Cochrane kết luận cần thêm nghiên cứu chất lượng cao trước khi khuyến nghị dùng rộng rãi. Người có triệu chứng trầm cảm hoặc mất ngủ kéo dài cần khám chuyên khoa.
Có. 5-HTP có thể làm tăng serotonin, trong khi nhiều thuốc chống trầm cảm như SSRI, SNRI, MAOI hoặc thuốc ba vòng cũng ảnh hưởng serotonin. Phối hợp không có giám sát y tế có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ hoặc hội chứng serotonin.
Tác dụng phụ thường gặp gồm buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, ợ nóng và buồn ngủ. Một số người có thể gặp đau đầu, mất ngủ hoặc hồi hộp. Khi có triệu chứng nặng như sốt, cứng cơ, lú lẫn, run, tim nhanh hoặc tăng huyết áp, cần đi khám ngay.
Không đủ dữ liệu tin cậy về độ an toàn của 5-HTP ở phụ nữ có thai hoặc cho con bú. Nhóm đối tượng này nên tránh tự dùng và cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi cân nhắc bất kỳ sản phẩm nào chứa 5-HTP.

