Viêm cột sống dính khớp là thể viêm cột sống trục đã có tổn thương viêm khớp cùng chậu nhìn thấy trên X-quang. Tình trạng viêm kéo dài có thể gây đau lưng kiểu viêm, cứng cột sống, hạn chế vận động và đôi khi hình thành cầu xương làm các đốt sống kém linh hoạt. Bệnh thường bắt đầu trước 45 tuổi, có thể đi kèm viêm điểm bám gân, viêm khớp háng, viêm màng bồ đào, vảy nến hoặc bệnh viêm ruột. Đây không phải bệnh lây nhiễm và một kết quả HLA-B27 dương tính không đủ để tự chẩn đoán. Việc nhận diện sớm, duy trì vận động phù hợp, kiểm soát viêm và theo dõi biến chứng giúp bảo tồn chức năng, tư thế và chất lượng sống lâu dài.
Viêm cột sống dính khớp là bệnh gì?
Viêm cột sống dính khớp là bệnh viêm mạn tính tập trung ở khớp cùng chậu, cột sống và các điểm bám gân. Thuật ngữ hiện đại xem đây là viêm cột sống trục thể X-quang, nghĩa là người bệnh có hình ảnh viêm khớp cùng chậu đủ rõ trên phim X-quang thường quy. Bệnh không chỉ gây đau: viêm lặp lại có thể dẫn tới xói mòn, sửa chữa mô và tạo xương mới, từ đó làm giảm độ linh hoạt của cột sống.
Viêm cột sống dính khớp khác với thoái hóa cột sống vì đau thường mang tính viêm, khởi phát ở tuổi trẻ và có thể kèm viêm màng bồ đào, vảy nến hoặc bệnh viêm ruột. Bệnh cũng khác viêm cột sống trục không X-quang, trong đó triệu chứng và dấu viêm có thể đã hiện diện nhưng X-quang khớp cùng chậu chưa đạt ngưỡng tổn thương cấu trúc.
| Tên bệnh | Viêm cột sống dính khớp |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Ankylosing spondylitis; radiographic axial spondyloarthritis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Viêm cột sống dính khớp thể X-quang, r-axSpA, AS, bệnh Bechterew |
| Mã ICD-10 | M45 (nhóm viêm cột sống dính khớp); M45.9 khi không xác định vị trí cụ thể |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh viêm khớp mạn tính thuộc nhóm viêm cột sống, chuyên khoa Cơ xương khớp |
| Cơ quan ảnh hưởng | Khớp cùng chậu và cột sống là vị trí chính; bệnh cũng có thể ảnh hưởng khớp háng, vai, điểm bám gân, mắt, da, ruột, tim và phổi. |
| Tính chất bệnh | Bệnh viêm qua trung gian miễn dịch, diễn tiến mạn tính, không lây; có liên quan di truyền nhưng không phải bệnh di truyền đơn gen. |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn đau lưng cơ học; thường khởi phát ở người trẻ trước 45 tuổi và mức độ tổn thương cấu trúc khác nhau giữa từng người. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm cột sống dính khớp
Ở người có nền tảng di truyền thuận lợi như HLA-B27 và các biến thể điều hòa miễn dịch, hàng rào niêm mạc và đáp ứng miễn dịch tại điểm bám gân có thể hoạt hóa bất thường. Tế bào miễn dịch giải phóng các chất trung gian như TNF và IL-17, gây viêm xương dưới sụn, bao khớp và điểm bám gân. Sau các đợt viêm, cơ thể sửa chữa tổn thương bằng quá trình tạo xương mới. Khi quá trình này lặp lại, cầu xương có thể hình thành giữa các thân đốt sống và khớp cùng chậu dần mất vận động. Viêm và tạo xương không luôn song hành, vì vậy giảm đau không đồng nghĩa tổn thương cấu trúc chắc chắn ngừng tiến triển.
Trong phổ viêm cột sống trục, viêm cột sống dính khớp được xếp là thể X-quang, đối lập với thể không X-quang. Trên lâm sàng, bác sĩ còn mô tả kiểu biểu hiện ưu thế: tổn thương trục, viêm khớp ngoại biên, viêm điểm bám gân hoặc biểu hiện ngoài khớp. Phân loại này giúp lựa chọn hình ảnh, thuốc sinh học và chuyên khoa phối hợp, nhưng không phải các “giai đoạn” cố định mà mọi người bệnh đều lần lượt trải qua.
Bệnh thường khởi phát ở cuối tuổi vị thành niên hoặc đầu tuổi trưởng thành và hiếm khi bắt đầu lần đầu sau 45 tuổi. Nam giới thường có tổn thương X-quang nặng hơn, trong khi nữ giới vẫn có thể mắc và đôi khi chẩn đoán muộn do biểu hiện ít điển hình. Tần suất thay đổi theo vùng và tỷ lệ HLA-B27 trong dân số. Dữ liệu dịch tễ đại diện toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế, vì vậy không nên suy diễn tỷ lệ từ quần thể châu Âu sang người Việt.
Bệnh không hình thành qua đường lây nhiễm. Quá trình thường bắt đầu âm thầm bằng viêm tại khớp cùng chậu hoặc điểm bám gân, sau đó lan theo các cấu trúc của cột sống. Những đợt viêm và sửa chữa mô lặp lại có thể tạo xương mới, gây cứng và biến dạng. Biểu hiện ngoài khớp xuất hiện do cùng cơ chế miễn dịch tác động lên mắt, da hoặc ruột.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm cột sống dính khớp
Không có một nguyên nhân đơn lẻ. Bệnh hình thành do tương tác giữa di truyền, điều hòa miễn dịch và yếu tố môi trường. HLA-B27 là yếu tố liên quan mạnh nhưng không phải điều kiện bắt buộc. Một số gen khác liên quan xử lý kháng nguyên và đường IL-23/IL-17 cũng góp phần. Hệ vi sinh đường ruột, hút thuốc và viêm tại điểm bám gân có thể thúc đẩy bệnh ở người nhạy cảm, song chưa thể quy kết một thực phẩm, tư thế hay nhiễm trùng thông thường là nguyên nhân trực tiếp.
- Không thay đổi được: mang HLA-B27, có người thân bậc một mắc viêm cột sống trục, khởi phát triệu chứng khi còn trẻ.
- Có thể thay đổi: hút thuốc, ít vận động, tư thế kéo dài và kiểm soát viêm không tốt có thể liên quan chức năng kém hoặc tiến triển cấu trúc nhanh hơn.
Người dưới 45 tuổi có đau lưng kéo dài trên ba tháng, đau tăng khi nghỉ và cải thiện khi vận động là nhóm cần được đánh giá. Nguy cơ cao hơn khi có HLA-B27, tiền sử gia đình, viêm màng bồ đào trước, vảy nến, bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng. Người đã có cầu xương, loãng xương, khớp háng tổn thương hoặc hút thuốc dễ gặp hạn chế chức năng và biến chứng hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm cột sống dính khớp
Triệu chứng thường khởi phát từ từ bằng đau vùng thắt lưng hoặc mông, có thể đổi bên và kéo dài nhiều tháng. Đau kiểu viêm thường đánh thức người bệnh nửa sau đêm, kèm cứng buổi sáng và giảm khi đi lại. Diễn tiến có các đợt tăng và giảm, không phải lúc nào cũng tương ứng với CRP. Một số người nổi bật bằng đau gót chân, viêm khớp háng hoặc viêm mắt trước khi cột sống hạn chế rõ. Nữ giới và người lớn tuổi có thể biểu hiện ít điển hình hơn.
- Đau lưng kiểu viêm: khởi phát âm ỉ, tăng khi nghỉ và đỡ khi vận động.
- Cứng lưng buổi sáng: khó cúi, xoay hoặc đứng thẳng sau khi ngủ dậy.
- Đau mông sâu: liên quan viêm khớp cùng chậu, đôi khi đổi bên.
- Giảm độ giãn lồng ngực: đau hoặc cứng vùng sườn khi hít sâu.
- Viêm điểm bám gân: thường đau gót chân, gân Achilles hoặc lòng bàn chân.
- Mệt mỏi: tăng trong đợt viêm hoạt động.
- Viêm màng bồ đào trước gây mắt đỏ, đau, sợ ánh sáng và nhìn mờ.
- Viêm khớp háng hoặc vai có thể gây hạn chế vận động rõ.
- Rối loạn dẫn truyền tim, hở van động mạch chủ hoặc xơ hóa đỉnh phổi là biểu hiện hiếm.
- Hội chứng chùm đuôi ngựa do tổn thương thần kinh mạn tính rất hiếm nhưng nghiêm trọng.
Nên đặt lịch khám: đau lưng kéo dài trên ba tháng, khởi phát trước 45 tuổi, tăng về đêm hoặc giảm khi vận động; đau gót tái diễn; hoặc có tiền sử viêm mắt, vảy nến, bệnh viêm ruột.
Cần khám trong ngày: mắt đỏ đau kèm sợ sáng hay nhìn mờ, sốt kèm một khớp sưng nóng, hoặc đau tăng nhanh không giải thích được.
Cần tái khám sớm: thuốc mất hiệu quả, xuất hiện tác dụng phụ, chức năng giảm rõ hoặc có đợt bùng phát kéo dài.
- Đau cổ hoặc lưng dữ dội đột ngột sau ngã hay va chạm, kể cả chấn thương nhẹ.
- Yếu tay chân, tê lan, mất thăng bằng mới xuất hiện hoặc không đi lại được.
- Bí tiểu, tiểu không tự chủ, mất kiểm soát đại tiện hoặc tê vùng yên ngựa.
- Khó thở nặng, đau ngực hoặc ngất.
Chẩn đoán Viêm cột sống dính khớp
Chẩn đoán do bác sĩ Cơ xương khớp tổng hợp kiểu đau, tuổi khởi phát, biểu hiện ngoài khớp, tiền sử gia đình, khám vận động cột sống, xét nghiệm và hình ảnh khớp cùng chậu. X-quang giúp xác định thể có tổn thương cấu trúc; MRI hữu ích khi cần đánh giá viêm hoạt động hoặc triệu chứng không tương xứng. CRP bình thường và HLA-B27 âm tính không loại trừ bệnh. Không có một xét nghiệm duy nhất đủ để tự chẩn đoán.
Bác sĩ hỏi thời điểm khởi phát, đau về đêm, đáp ứng với vận động, các đợt viêm mắt, tiêu chảy kéo dài, vảy nến và tiền sử gia đình. Khám thường đánh giá tư thế, độ cúi và xoay cột sống, độ giãn lồng ngực, khớp háng, khớp ngoại biên và các điểm bám gân. Da, móng và mắt được kiểm tra khi có triệu chứng. Các nghiệm pháp chỉ hỗ trợ định hướng, không thể xác nhận bệnh khi thực hiện tại nhà.
- CRP và tốc độ lắng máu: phản ánh viêm hệ thống và hỗ trợ theo dõi, nhưng có thể bình thường dù bệnh hoạt động.
- HLA-B27: tăng xác suất chẩn đoán trong bối cảnh phù hợp; kết quả dương tính đơn độc không xác định bệnh.
- Công thức máu, chức năng gan thận: tìm nguyên nhân khác và lập mốc an toàn trước điều trị.
- Sàng lọc lao, viêm gan B/C: thực hiện trước một số thuốc sinh học hoặc thuốc nhắm trúng đích.
X-quang khớp cùng chậu cho thấy xói mòn, xơ hóa, hẹp hoặc dính khớp và là cơ sở nhận diện thể X-quang. MRI khớp cùng chậu phát hiện phù tủy xương do viêm và tổn thương cấu trúc sớm hơn, nhưng tín hiệu MRI có thể gặp sau vận động mạnh, thai sản hoặc nguyên nhân khác. X-quang cột sống giúp đánh giá cầu xương và biến dạng; CT cho chi tiết xương nhưng có tia xạ nên không dùng thường quy để sàng lọc.
Tiêu chuẩn New York sửa đổi thường được dùng để phân loại viêm cột sống dính khớp trong nghiên cứu: viêm khớp cùng chậu trên X-quang kết hợp ít nhất một đặc điểm lâm sàng như đau lưng kiểu viêm, hạn chế vận động cột sống thắt lưng hoặc giảm độ giãn lồng ngực. Các tiêu chuẩn ASAS có thể phân loại phổ viêm cột sống trục rộng hơn. Cả hai không phải công cụ tự chẩn đoán và bác sĩ có thể chẩn đoán dựa trên toàn cảnh lâm sàng dù người bệnh chưa đủ tiêu chí nghiên cứu.
Điều trị Viêm cột sống dính khớp
Mục tiêu là giảm viêm và đau, duy trì tư thế, độ linh hoạt, khả năng làm việc và ngăn biến chứng. Kế hoạch phối hợp giáo dục, tập luyện có giám sát, ngừng hút thuốc, thuốc chống viêm và thuốc điều biến miễn dịch khi cần. Hoạt tính bệnh, tổn thương cấu trúc, viêm mắt, vảy nến, bệnh viêm ruột và nguy cơ nhiễm trùng ảnh hưởng lựa chọn thuốc. Nhập viện khi có gãy cột sống, chèn ép thần kinh, nhiễm trùng nặng hoặc biến chứng cơ quan.
NSAID thường được dùng để giảm đau và cứng nếu không có chống chỉ định. Khi bệnh còn hoạt động dù đã điều trị không dùng thuốc và NSAID phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc sinh học ức chế TNF hoặc IL-17, hoặc thuốc ức chế JAK ở người được chọn sau đánh giá nguy cơ. Sulfasalazine có thể hữu ích với viêm khớp ngoại biên nhưng methotrexate và các DMARD kinh điển không có hiệu quả đáng tin cậy cho triệu chứng trục đơn thuần. Corticoid toàn thân kéo dài không được ưu tiên; mọi thuốc cần sàng lọc nhiễm trùng và theo dõi an toàn.
Tiêm corticoid tại một khớp ngoại biên hoặc điểm bám gân có thể được cân nhắc chọn lọc khi viêm khu trú, tránh tiêm trực tiếp vào gân Achilles. Tiêm cột sống hoặc khớp cùng chậu không phải biện pháp điều trị thường quy cho viêm cột sống dính khớp và chỉ nên thực hiện khi có chỉ định rõ, dưới hướng dẫn hình ảnh và sau khi loại trừ nhiễm trùng.
Phẫu thuật được cân nhắc khi tổn thương cấu trúc gây đau hoặc mất chức năng nặng. Thay khớp háng có thể cải thiện vận động ở người hư khớp tiến triển. Phẫu thuật chỉnh gù hoặc cố định cột sống chỉ dành cho biến dạng nghiêm trọng, gãy không vững hoặc chèn ép thần kinh. Quyết định cần đội ngũ ngoại cột sống, gây mê và Cơ xương khớp vì cột sống cứng làm tăng nguy cơ biến chứng.
Vật lý trị liệu hướng dẫn kéo giãn, tăng sức mạnh, mở rộng lồng ngực, luyện tư thế và bài tập aerobic phù hợp. Nhiệt ấm có thể giảm cứng tạm thời; dụng cụ hỗ trợ được chọn theo chức năng. Tư vấn nghề nghiệp, sức khỏe tâm thần và kế hoạch quản lý mệt mỏi giúp duy trì sinh hoạt. Người bệnh nên được tiêm chủng theo tuổi và thuốc đang dùng, nhưng vaccine sống cần trao đổi trước khi dùng thuốc ức chế miễn dịch.
Theo dõi gồm mức đau, cứng buổi sáng, chức năng, giấc ngủ, số đợt viêm mắt, khám vận động cột sống và chỉ số hoạt tính như ASDAS hoặc BASDAI khi phù hợp. CRP, công thức máu, gan thận và sàng lọc nhiễm trùng được làm tùy thuốc. Hình ảnh không cần lặp lại theo lịch cố định cho mọi người. Liên hệ bác sĩ khi sốt, khó thở, phát ban, vàng da, triệu chứng thần kinh hoặc thuốc không còn kiểm soát bệnh.
Đây là bệnh mạn tính nên quản lý thường kéo dài nhiều năm. NSAID có thể dùng theo giai đoạn, còn thuốc sinh học hoặc thuốc nhắm trúng đích được đánh giá đáp ứng sau vài tháng và tiếp tục khi lợi ích rõ. Tập luyện cần duy trì đều đặn ngay cả khi triệu chứng ổn. Giảm hoặc giãn thuốc chỉ được cân nhắc khi bệnh thuyên giảm bền vững và phải có kế hoạch theo dõi tái bùng phát.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng dài hạn gồm hạn chế vận động, gù cột sống, tổn thương khớp háng và giảm khả năng hô hấp do lồng ngực cứng. Cột sống đã dính dễ gãy sau chấn thương nhẹ và gãy có thể gây tổn thương tủy. Viêm màng bồ đào tái diễn có nguy cơ giảm thị lực. Một số người có loãng xương, bệnh tim mạch hoặc bệnh viêm ruột. Điều trị ức chế miễn dịch có thể tăng nguy cơ nhiễm trùng, nên cần sàng lọc và theo dõi thích hợp.
Phần lớn người bệnh có thể duy trì cuộc sống chủ động khi chẩn đoán sớm, tập luyện đều và kiểm soát viêm. Tiên lượng kém hơn khi có cầu xương sớm, tổn thương khớp háng, CRP cao kéo dài, hút thuốc, hạn chế chức năng hoặc chẩn đoán muộn. Mức đau và mức tổn thương X-quang không luôn tương ứng. Không thể dự đoán chính xác tốc độ dính khớp hay khả năng làm việc của một cá nhân chỉ từ HLA-B27 hoặc một lần chụp phim.
Bệnh có thể có các đợt bùng phát với đau, cứng, mệt hoặc viêm ngoài khớp tăng lên. Nguy cơ đợt nặng giảm khi dùng thuốc đúng kế hoạch, duy trì vận động, ngủ đủ, ngừng hút thuốc và xử lý sớm nhiễm trùng. Tự ngừng thuốc sau khi thấy đỡ có thể làm bệnh tái hoạt động. Người bệnh nên thống nhất trước với bác sĩ cách liên hệ và đánh giá khi bùng phát.
Chưa có biện pháp chắc chắn ngăn bệnh xuất hiện ở người có nguy cơ di truyền. Phòng biến chứng tập trung vào phát hiện sớm, kiểm soát viêm, tập tư thế, phòng té ngã, đánh giá loãng xương và bỏ thuốc lá. Tiêm chủng giúp giảm nhiễm trùng khi dùng thuốc ức chế miễn dịch. Phòng tái bùng phát dựa trên tuân thủ điều trị và tái khám, không dựa vào kiêng ăn cực đoan hoặc xét nghiệm gen lặp lại.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm cột sống dính khớp
Không có chế độ ăn chữa khỏi viêm cột sống dính khớp. Nên ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc và chất béo không bão hòa; duy trì cân nặng phù hợp để giảm tải lên khớp háng và cột sống. Hạn chế thuốc lá, rượu quá mức và thực phẩm siêu chế biến. Người có bệnh viêm ruột, loãng xương, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc đặc thù cần được tư vấn riêng, không tự loại bỏ gluten hay tinh bột nếu chưa có chỉ định.
Vận động hằng ngày quan trọng hơn nghỉ bất động. Chương trình nên có kéo giãn cột sống, tập tư thế, tăng sức mạnh, hít thở sâu và aerobic ít va chạm như đi bộ, bơi hoặc đạp xe. Tránh môn có nguy cơ va chạm cao khi cột sống đã cứng hoặc loãng xương. Điều chỉnh bàn ghế, thay đổi tư thế thường xuyên và chọn gối không làm cổ gập quá mức. Trong đợt đau tăng, giảm cường độ nhưng vẫn duy trì vận động nhẹ theo hướng dẫn.
Người bệnh có thể ghi nhật ký đau ban đêm, thời gian cứng buổi sáng, mức mệt, khả năng cúi xoay, số ngày phải nghỉ việc và biểu hiện mắt hoặc ruột. Theo dõi nhiệt độ khi nghi nhiễm trùng và ghi ngày dùng thuốc giúp bác sĩ đánh giá đáp ứng. Không nên tự đo độ giãn cột sống bằng động tác mạnh hoặc tự diễn giải CRP. Bất kỳ yếu liệt, rối loạn cơ tròn hay đau sau chấn thương cần đánh giá trực tiếp.
- Không nằm nghỉ kéo dài chỉ vì đau lưng, trừ khi bác sĩ yêu cầu.
- Không tự bẻ, nắn cột sống mạnh khi đã cứng, loãng xương hoặc vừa chấn thương.
- Không tự mua corticoid, thuốc sinh học hay phối hợp NSAID.
- Không ngừng thuốc điều biến miễn dịch đột ngột khi chưa trao đổi với bác sĩ.
- Không bỏ qua mắt đỏ đau, yếu chân hoặc rối loạn đại tiểu tiện.
- Không tin rằng HLA-B27 dương tính đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em và vị thành niên, bệnh có thể bắt đầu bằng viêm khớp chi dưới hoặc đau điểm bám gân trước khi đau lưng rõ, thường được xếp trong viêm khớp liên quan điểm bám gân. Tăng trưởng, học tập, tiêm chủng và ảnh hưởng thuốc cần bác sĩ Cơ xương khớp nhi đánh giá. Không áp dụng trực tiếp tiêu chuẩn và kế hoạch thuốc của người lớn cho trẻ.
Khởi phát mới ở tuổi cao ít điển hình và cần loại trừ thoái hóa, gãy xương, nhiễm trùng hoặc ung thư. Người đã mắc lâu năm có thể có cột sống cứng, loãng xương, giảm thăng bằng và nhiều bệnh nền, làm tăng nguy cơ gãy sau ngã. NSAID và thuốc ức chế miễn dịch phải được cân nhắc với chức năng thận, tim mạch, nguy cơ xuất huyết và tương tác đa thuốc.
Nhiều phụ nữ vẫn có thể mang thai an toàn, nhưng hoạt tính bệnh và lựa chọn thuốc cần được lập kế hoạch trước thụ thai. Đau vùng chậu trong thai kỳ có thể khó phân biệt với triệu chứng bệnh; MRI không tiêm thuốc đối quang có thể được cân nhắc khi thật cần. Một số thuốc phải đổi hoặc ngừng theo thời điểm, trong khi tự dừng toàn bộ điều trị có thể gây bùng phát. Cần phối hợp Cơ xương khớp và sản khoa nguy cơ cao.
Nhiều thuốc có thể tương thích với cho con bú, nhưng mức độ an toàn khác nhau giữa NSAID, thuốc sinh học và thuốc nhắm trúng đích. Bác sĩ đánh giá lượng thuốc vào sữa, tuổi thai của trẻ, nguy cơ nhiễm trùng và lợi ích kiểm soát bệnh cho mẹ. Không mặc định phải ngừng cho bú hoặc tự bỏ thuốc; kế hoạch sau sinh nên được chuẩn bị vì bệnh có thể bùng phát.
Người suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng nặng và biểu hiện có thể không điển hình. Sốt, ho kéo dài, khó thở, zona, tiêu chảy nặng hoặc vết thương chậm lành cần báo sớm. Trước thuốc sinh học hoặc JAK, bác sĩ thường sàng lọc lao và viêm gan. Vaccine sống cần được xem xét theo thời điểm và mức ức chế miễn dịch.
Bệnh viêm ruột, vảy nến và viêm màng bồ đào ảnh hưởng lựa chọn nhóm thuốc. Bệnh tim mạch, tăng huyết áp, loét dạ dày, suy thận hoặc nguy cơ huyết khối làm thay đổi mức an toàn của NSAID và thuốc JAK. Loãng xương cần được nhận diện vì cột sống cứng dễ gãy. Kế hoạch điều trị phải cân bằng kiểm soát viêm với toàn bộ bệnh nền và thuốc đang dùng.
Sau thay khớp hoặc phẫu thuật cột sống, cần phối hợp thời điểm tạm ngừng và dùng lại thuốc ức chế miễn dịch, dự phòng nhiễm trùng và huyết khối, kiểm soát đau và phục hồi chức năng. Người có cột sống dính cần tư thế đặt nội khí quản và di chuyển đặc biệt để tránh tổn thương cổ. Sốt, chảy dịch vết mổ, đau tăng hoặc yếu chi phải được đánh giá ngay.
Câu hỏi thường gặp về Viêm cột sống dính khớp
Hiện chưa có phương pháp loại bỏ hoàn toàn cơ chế gây bệnh, nhưng nhiều người có thể kiểm soát triệu chứng và duy trì chức năng tốt trong thời gian dài. Kết quả phụ thuộc mức viêm, tổn thương đã có, thói quen vận động, hút thuốc, bệnh kèm và đáp ứng thuốc. Tập luyện đều, điều trị đúng mục tiêu và theo dõi biến chứng quan trọng hơn việc chờ “hết hẳn” trên phim. Khi bệnh ổn định, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh kế hoạch, nhưng người bệnh không nên tự giảm hoặc ngừng thuốc.
Không phải ai cũng tiến triển tới dính toàn bộ cột sống. Một số người chỉ có đau và cứng mức nhẹ, trong khi người khác hình thành cầu xương theo thời gian. Nguy cơ cao hơn khi có tổn thương X-quang sớm, viêm kéo dài, hút thuốc, tổn thương khớp háng hoặc nhiều cầu xương lúc ban đầu. Kiểm soát viêm, vận động đúng và phòng gãy xương giúp bảo tồn chức năng. Phim X-quang định kỳ chỉ thực hiện khi kết quả có khả năng thay đổi quản lý, không phải càng chụp nhiều càng tốt.
Có. Vận động có cấu trúc là phần cốt lõi của điều trị, giúp duy trì tư thế, độ linh hoạt, sức cơ, giãn lồng ngực và sức bền. Bài tập thường bao gồm kéo giãn, duỗi cột sống, hít thở sâu, tăng sức mạnh và aerobic ít va chạm. Cường độ cần phù hợp với hoạt tính bệnh, tổn thương khớp háng, loãng xương và nguy cơ ngã. Khi cột sống đã dính hoặc vừa có chấn thương, tránh môn đối kháng và không tự bẻ nắn mạnh.
Không. HLA-B27 là một yếu tố di truyền làm tăng khả năng mắc viêm cột sống trục, nhưng nhiều người có kết quả dương tính vẫn hoàn toàn khỏe mạnh. Ngược lại, một số người bệnh có HLA-B27 âm tính. Xét nghiệm chỉ có giá trị khi được đặt trong bối cảnh đau lưng kiểu viêm, tiền sử gia đình, viêm mắt, vảy nến, bệnh viêm ruột và hình ảnh khớp cùng chậu. Không nên xét nghiệm lặp lại hoặc dùng kết quả đơn độc để tự chẩn đoán.
Cần cấp cứu khi đau cổ hoặc lưng xuất hiện đột ngột sau ngã hay va chạm, đặc biệt nếu cột sống đã cứng; hoặc khi kèm yếu tay chân, tê lan, mất thăng bằng, bí tiểu, tiểu không tự chủ, mất kiểm soát đại tiện hay tê vùng yên ngựa. Những dấu hiệu này có thể liên quan gãy cột sống hoặc chèn ép thần kinh. Hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu, không tự lái xe khi yếu hoặc đau nặng và không chờ xoa bóp.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

