Ung thư biểu mô tế bào vảy da là ung thư phát sinh từ tế bào sừng của biểu bì, thường trên vùng da tích lũy tổn thương tia cực tím hoặc từ dày sừng ánh sáng. Bệnh có thể biểu hiện bằng sẩn hay mảng đỏ có vảy, khối cứng lớn nhanh, vết loét không lành hoặc tổn thương dạng sừng, thường ở mặt, tai, môi, da đầu hói và mu bàn tay. Nhiều trường hợp khu trú được chữa khỏi bằng phẫu thuật, nhưng cSCC có khả năng xâm lấn thần kinh, lan hạch và di căn cao hơn ung thư biểu mô tế bào đáy. Sinh thiết xác nhận chẩn đoán; kích thước, độ sâu, độ biệt hóa, vị trí, xâm lấn thần kinh và tình trạng miễn dịch quyết định nguy cơ. Phẫu thuật cắt bỏ hoặc Mohs là nền tảng. Xạ trị và thuốc miễn dịch được dùng trong bệnh tiến triển hoặc một số trường hợp nguy cơ tái phát cao.
Ung thư biểu mô tế bào vảy da là bệnh gì?
Ung thư biểu mô tế bào vảy da là khối ác tính của tế bào sừng, có thể bắt đầu trong biểu bì dưới dạng ung thư tại chỗ rồi phá vỡ màng đáy để xâm lấn trung bì. Bệnh khác dày sừng ánh sáng ở chỗ đã hình thành ung thư; khác BCC vì nguy cơ lan hạch và di căn cao hơn. cSCC có thể xuất hiện trên da phơi nắng, môi, tai, sẹo bỏng, vết loét mạn, vùng viêm hoặc quanh móng. Một khối nhỏ vẫn có thể nguy cơ cao nếu ở tai, môi, có xâm lấn thần kinh, biệt hóa kém hoặc người bệnh suy giảm miễn dịch. Điều trị sớm giúp giảm quy mô phẫu thuật, bảo tồn chức năng và ngăn lan. Kết quả sinh thiết cùng đánh giá lâm sàng là nền tảng để chọn cắt chuẩn, Mohs, xạ trị hay điều trị hệ thống.
| Tên bệnh | Ung thư biểu mô tế bào vảy da |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Cutaneous squamous cell carcinoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ung thư tế bào vảy da; carcinoma tế bào gai da; cSCC; squamous cell skin cancer. |
| Mã ICD-10 | C44.- (ung thư ác tính khác và không xác định của da; cần chọn mã con theo vị trí giải phẫu. ICD-10 chuẩn không mã hóa riêng mô học cSCC ở cấp nhóm). |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Da liễu – ung bướu; ung thư tế bào sừng; ung thư da không melanoma. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da và cấu trúc dưới da; bệnh nguy cơ cao có thể lan quanh thần kinh, đến hạch vùng, xương hoặc cơ quan xa. |
| Tính chất bệnh | Ung thư ác tính, không lây; có khả năng xâm lấn và di căn cao hơn ung thư biểu mô tế bào đáy, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao. |
| Mức độ phổ biến | Là một trong những ung thư da thường gặp nhất trên thế giới; tần suất tăng ở người phơi nắng, người lớn tuổi và người suy giảm miễn dịch. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư biểu mô tế bào vảy da
Tia cực tím tạo đột biến trong các gen kiểm soát chu kỳ tế bào, thường liên quan TP53 và các đường tín hiệu tăng trưởng. Tế bào sừng bất thường mở rộng trên nền trường ung thư hóa, từ dày sừng ánh sáng hoặc ung thư tại chỗ tiến đến xâm lấn khi phá vỡ màng đáy. Viêm mạn, sẹo, virus HPV ở một số vị trí và suy giảm miễn dịch có thể tạo môi trường thuận lợi. Khối xâm nhập mô, mạch bạch huyết hoặc bao thần kinh; từ đó tế bào có thể đến hạch vùng rồi cơ quan xa. Độ sâu, đường kính thần kinh bị xâm lấn và mức biệt hóa phản ánh phần nào hành vi sinh học.
cSCC được phân theo tại chỗ hoặc xâm lấn, mức biệt hóa tốt–vừa–kém và các biến thể mô học như acantholytic, spindle cell hay desmoplastic. Trong tiên lượng cSCC khu trú, hệ thống Brigham and Women’s Hospital thường được dùng để ước tính nguy cơ, trong khi AJCC áp dụng giai đoạn cho vùng đầu–cổ và các bối cảnh nhất định. Phân tầng thực hành còn sử dụng yếu tố nguy cơ theo vị trí, kích thước, độ sâu, xâm lấn thần kinh, tái phát và miễn dịch. Mỗi hệ thống phục vụ mục tiêu khác nhau; không nên trộn tiêu chí để tự tạo mức nguy cơ.
cSCC phổ biến hơn ở người lớn tuổi, người da sáng và người có phơi UV tích lũy. Tỷ lệ tăng mạnh ở người ghép tạng dùng ức chế miễn dịch và có thể xuất hiện nhiều khối. Nam giới thường có gánh nặng cao hơn trong nhiều quần thể do phơi nắng nghề nghiệp và vùng đầu trọc, nhưng mô hình thay đổi theo địa lý. Người da sẫm màu ít mắc cSCC do UV hơn, song cSCC trên sẹo, viêm mạn hoặc vùng kín có thể chiếm tỷ lệ tương đối cao hơn. Việt Nam thiếu số liệu dân số đầy đủ để đưa tỷ lệ chính xác.
Không có đường lây. Tế bào sừng tại chỗ tích lũy đột biến, tăng sinh trong biểu bì, sau đó xuyên qua màng đáy và xâm nhập mô sâu. Khối có thể lan trực tiếp, men theo dây thần kinh hoặc đi qua mạch bạch huyết đến hạch vùng. Di căn xa thường đến phổi và cơ quan khác trong bệnh tiến triển. Đường lan và nguy cơ phụ thuộc đặc điểm khối, không thể suy ra chỉ từ màu hay mức đau.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư biểu mô tế bào vảy da
Nguyên nhân thường gặp nhất là tổn thương DNA do tia cực tím. cSCC cũng có thể phát triển từ dày sừng ánh sáng, ung thư tại chỗ, sẹo bỏng lâu năm, loét mạn, đường rò, viêm da kéo dài hoặc vùng từng xạ trị. Nhiễm HPV đóng vai trò ở một số cSCC vùng sinh dục, quanh móng hoặc người suy giảm miễn dịch nhưng không giải thích đa số cSCC da phơi nắng. Arsenic và một số phơi nhiễm nghề nghiệp hiếm hơn. Bệnh không do lây từ người ung thư khác.
Yếu tố không thay đổi được gồm tuổi cao, da sáng, tiền sử cSCC và một số bệnh di truyền. Yếu tố giảm được gồm phơi UV, giường tắm nắng và hút thuốc đối với tổn thương môi. Nguy cơ tăng đáng kể ở người ghép tạng, bệnh huyết học, HIV hoặc dùng ức chế miễn dịch; thêm các yếu tố là sẹo, loét mạn, xạ trị, arsenic và dày sừng ánh sáng nhiều. Không tự ngừng thuốc nền; điều chỉnh phải do nhóm chuyên khoa phối hợp.
Người làm việc ngoài trời, người có da lão hóa ánh sáng rõ, nhiều dày sừng ánh sáng hoặc từng cSCC là nhóm nguy cơ cao. Người ghép tạng và suy giảm miễn dịch cần theo dõi đặc biệt vì khối có thể nhiều, tái phát và di căn hơn. cSCC trên tai, môi, thái dương, bàn tay, bàn chân, cơ quan sinh dục, sẹo hoặc viêm mạn cũng đáng lưu ý. Trẻ em hiếm mắc, trừ khi có bệnh di truyền, suy giảm miễn dịch hoặc tổn thương mạn đặc biệt.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư biểu mô tế bào vảy da
cSCC có thể khởi phát từ mảng ráp hoặc vảy rồi dày lên thành sẩn, nốt hay khối cứng. Tổn thương thường tăng nhanh hơn BCC, dễ loét, đóng mài, đau khi ấn hoặc chảy máu. Trên môi có thể là vùng khô, nứt, cứng; quanh móng có thể giống mụn cóc dai dẳng. Đau kiểu điện, tê, yếu hoặc liệt gợi ý lan quanh thần kinh. Hạch cứng ở cổ, trước tai, nách hoặc bẹn có thể là dấu lan hạch và cần đánh giá sớm.
- Sẩn, mảng hoặc nốt đỏ, cứng, bề mặt có vảy hay đóng mài.
- Vết loét không lành, dễ chảy máu và tăng dần kích thước.
- Tổn thương dạng sừng da với khối cứng ở phần đáy.
- Đau hoặc nhạy khi chạm, đặc biệt khi khối xâm lấn sâu.
- Vị trí thường ở mặt, tai, môi, da đầu hói, cổ và mu bàn tay.
- Mảng dày lên từ vùng dày sừng ánh sáng hoặc ung thư tại chỗ trước đó.
- Tê, kiến bò, đau lan, yếu hoặc liệt do xâm lấn quanh thần kinh.
- Hạch vùng to, cứng hoặc kém di động.
- Khối trên sẹo bỏng, loét chân mạn hoặc đường rò lâu năm.
- Tổn thương quanh móng làm biến dạng móng và dễ bị nhầm với mụn cóc.
- Khó há miệng, nuốt, nhìn hoặc nghe khi khối đầu–cổ xâm lấn cấu trúc sâu.
Nên đặt lịch khám khi có khối da cứng, mảng vảy dai dẳng hoặc vết loét không lành. Cần khám trong ngày nếu tổn thương lớn nhanh, đau tăng, chảy máu, có tê yếu, nằm ở mắt–tai–môi, người bệnh suy giảm miễn dịch hoặc sờ thấy hạch. Cần tái khám sớm khi bờ mô học còn ung thư, xuất hiện nốt tại sẹo, bỏ lỡ theo dõi hoặc có tác dụng phụ đáng kể của xạ trị hay miễn dịch.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu khi chảy máu không cầm, khó thở hoặc nuốt, giảm thị lực cấp, yếu liệt mới xuất hiện, đau dữ dội kèm sưng đỏ lan, sốt cao, lơ mơ hoặc phản ứng nặng sau thuốc. Không tự lái xe khi có triệu chứng thần kinh, choáng hoặc chảy máu nhiều. Khối nghi cSCC nhưng ổn định cần khám khẩn trương theo tuyến ung thư, không nên trì hoãn để thử thuốc đắp.
Chẩn đoán Ung thư biểu mô tế bào vảy da
Bác sĩ khám tổn thương, da toàn thân và hạch vùng, sau đó sinh thiết đủ sâu để xác nhận xâm lấn và thể mô học. Báo cáo cần nêu độ sâu, mức biệt hóa, xâm lấn thần kinh hoặc mạch khi có. Nguy cơ được phân tầng để quyết định phẫu thuật, hình ảnh và đánh giá hạch. CT, MRI hoặc siêu âm hạch được cân nhắc cho khối nguy cơ cao; sinh thiết hạch thực hiện khi nghi ngờ. Tự chẩn đoán từ ảnh dễ nhầm với dày sừng ánh sáng, mụn cóc, BCC hoặc nhiễm trùng.
Bác sĩ hỏi tốc độ lớn, đau, tê, chảy máu, tổn thương tiền thân, ghép tạng, thuốc ức chế miễn dịch, sẹo hoặc loét mạn. Khám ghi đường kính, độ sâu ước tính, độ cố định, vị trí, bờ, sừng, loét và triệu chứng thần kinh. Hạch dẫn lưu được sờ có hệ thống. Ở đầu–cổ, bác sĩ đánh giá chức năng dây thần kinh, mắt, tai và khoang miệng khi liên quan. Khám toàn thân tìm thêm ung thư tế bào sừng.
Sinh thiết và mô bệnh học xác định cSCC, phân biệt tại chỗ với xâm lấn và cung cấp yếu tố tiên lượng. Sinh thiết nông có thể bỏ sót độ sâu, nên kỹ thuật phải phù hợp với nghi ngờ. Chọc hút kim nhỏ hoặc sinh thiết lõi được dùng cho hạch bất thường. Xét nghiệm máu không chẩn đoán cSCC nhưng đánh giá chức năng cơ quan trước phẫu thuật, xạ trị hoặc miễn dịch. Xét nghiệm dấu ấn phân tử chưa thay thế phân tầng lâm sàng–mô học thường quy.
Siêu âm hạch có thể phát hiện hạch nghi ngờ và hướng dẫn lấy mẫu. CT đánh giá hạch, xương và lan vùng; MRI hữu ích cho mô mềm và xâm lấn quanh thần kinh. PET/CT được cân nhắc trong bệnh tiến triển, hạch nhiều hoặc nghi di căn xa. Hình ảnh không cần cho cSCC nguy cơ thấp đã được cắt trọn. Chỉ định dựa trên nguy cơ và triệu chứng, không phải làm đồng loạt cho mọi tổn thương.
Chẩn đoán cần mô bệnh học chứng minh tế bào vảy ác tính xâm lấn hoặc ung thư tại chỗ nếu chưa qua màng đáy. Phân tầng dùng các yếu tố được công nhận như kích thước, độ sâu, vị trí, biệt hóa, xâm lấn thần kinh, xâm lấn xương, tái phát và miễn dịch. Hệ BWH hỗ trợ tiên lượng cSCC khu trú; AJCC dùng cho giai đoạn trong bối cảnh xác định. Không dùng một dấu hiệu đơn lẻ để tự xếp “nguy cơ thấp”.
Điều trị Ung thư biểu mô tế bào vảy da
Mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn khối, kiểm soát hạch, bảo tồn chức năng và giảm tái phát hoặc di căn. Phẫu thuật là điều trị nền tảng; phương pháp kiểm soát bờ toàn diện được ưu tiên cho nguy cơ cao. Xạ trị có thể thay thế khi không mổ được hoặc bổ trợ sau mổ trong trường hợp chọn lọc. Bệnh không thể chữa bằng phẫu thuật hay xạ trị cần hội chẩn về miễn dịch. Hạch dương tính đòi hỏi quản lý vùng hạch. Nhập viện tùy quy mô mổ, vị trí và tình trạng toàn thân.
Thuốc bôi không điều trị cSCC xâm lấn; chúng chỉ có vai trò ở một số ung thư tại chỗ theo chỉ định chuyên khoa. cSCC tiến triển có thể dùng thuốc ức chế PD-1 như cemiplimab hoặc pembrolizumab; cosibelimab được FDA phê duyệt cho một số bệnh tiến triển tại Hoa Kỳ. Cemiplimab cũng có chỉ định bổ trợ được FDA phê duyệt năm 2025 cho người lớn nguy cơ tái phát cao sau phẫu thuật và xạ trị. Tính sẵn có và phê duyệt tại Việt Nam có thể khác; điều trị cần theo dõi độc tính miễn dịch.
Xạ trị có thể dùng triệt căn cho người không thể phẫu thuật, hoặc bổ trợ khi có yếu tố nguy cơ như xâm lấn thần kinh, hạch hay bờ khó xử lý. Nạo–đốt hoặc áp lạnh chỉ phù hợp một số cSCC nguy cơ thấp, nhỏ và ở vị trí chọn lọc; không nên dùng cho khối nguy cơ cao vì thiếu kiểm soát bờ. Sinh thiết hạch lính gác còn đang được nghiên cứu và không phải tiêu chuẩn cho mọi cSCC.
Cắt chuẩn phù hợp nhiều cSCC nguy cơ thấp nếu có bờ mô học đầy đủ. Mohs được ưu tiên ở vùng đầu–cổ, tai, môi, bàn tay, khối tái phát, bờ không rõ, suy giảm miễn dịch hoặc thể mô học nguy cơ cao. Khối lan hạch có thể cần nạo hạch, đôi khi kết hợp xạ trị. Tạo hình chỉ thực hiện sau khi đạt kiểm soát ung thư phù hợp. Bờ dương tính thường cần cắt lại hoặc chiến lược bổ sung.
Chăm sóc vết thương, giảm đau, dinh dưỡng và phục hồi chức năng cần được tích hợp, nhất là khối đầu–cổ. Người có xạ trị cần chăm sóc da, niêm mạc và theo dõi tác dụng muộn. Trong miễn dịch trị liệu, giáo dục nhận biết viêm phổi, tiêu chảy, viêm gan, rối loạn nội tiết và phản ứng da giúp can thiệp sớm. Hỗ trợ tâm lý và tạo hình có thể cải thiện chất lượng sống nhưng không thay thế kiểm soát khối.
Theo dõi sẹo, da toàn thân, hạch và triệu chứng thần kinh. Lịch thường dày nhất trong những năm đầu đối với khối nguy cơ cao, sau đó tiếp tục lâu dài vì nguy cơ ung thư da mới. Hạch to, đau tê, khối cứng tại sẹo, ho kéo dài hoặc sụt cân không giải thích cần báo bác sĩ. Người dùng miễn dịch trị liệu phải theo dõi xét nghiệm và độc tính ngay cả khi khối thu nhỏ.
Phẫu thuật có thể hoàn thành trong ngày hoặc cần nhập viện nếu khối lớn và tạo hình phức tạp. Xạ trị kéo dài nhiều buổi qua vài tuần. Miễn dịch trị liệu được dùng theo chu kỳ, thời gian phụ thuộc chỉ định, đáp ứng và độc tính; điều trị bổ trợ có giới hạn theo phác đồ được phê duyệt. Vết thương và chức năng có thể hồi phục trong nhiều tuần đến tháng. Không thể cam kết thời điểm khỏi hoặc kết thúc theo một mốc chung.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
cSCC có thể loét, chảy máu, nhiễm trùng, phá hủy mô, xâm lấn quanh thần kinh, lan hạch và di căn xa. Nguy cơ cao hơn ở khối lớn, sâu, biệt hóa kém, tai–môi, tái phát và người suy giảm miễn dịch. Điều trị có thể gây sẹo, biến dạng, rối loạn chức năng, phù bạch huyết sau nạo hạch, độc tính xạ trị và phản ứng miễn dịch toàn thân. Chậm chẩn đoán làm tăng quy mô can thiệp.
Phần lớn cSCC khu trú nguy cơ thấp được chữa khỏi bằng phẫu thuật. Tiên lượng xấu hơn khi có xâm lấn sâu, thần kinh, xương, biệt hóa kém, hạch, tái phát hoặc suy giảm miễn dịch. Hạch và di căn làm điều trị phức tạp nhưng miễn dịch trị liệu đã mở rộng lựa chọn cho bệnh tiến triển. Dự đoán cá nhân cần dựa trên giai đoạn và yếu tố nguy cơ, không nên suy ra từ một tỷ lệ chung.
Tái phát có thể tại sẹo, quanh dây thần kinh hoặc hạch vùng. Khối tái phát thường nguy cơ cao hơn và cần đánh giá hình ảnh, phẫu thuật kiểm soát bờ hoặc điều trị phối hợp. Dấu hiệu gồm nốt cứng, loét, đau, tê, yếu hoặc hạch mới. Cắt đủ bờ, quản lý yếu tố nguy cơ và theo dõi đúng lịch giúp giảm hậu quả, nhưng không bảo đảm không tái phát.
Giảm phơi UV bằng bóng râm, mũ, quần áo và kem chống nắng phổ rộng; tránh giường tắm nắng. Điều trị và theo dõi dày sừng ánh sáng giúp quản lý trường ung thư hóa. Chăm sóc tốt sẹo, loét và viêm mạn; khám khi vết thương thay đổi. Người ghép tạng cần chương trình da liễu phối hợp. Không hút thuốc giúp giảm nguy cơ tổn thương môi. Không có vaccine phòng cSCC da nói chung.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư biểu mô tế bào vảy da
Không có chế độ ăn chữa cSCC. Ăn đủ năng lượng, protein và vi chất hỗ trợ phẫu thuật, xạ trị và lành vết thương. Người dùng miễn dịch trị liệu cần báo tiêu chảy, chán ăn hoặc sụt cân thay vì tự kiêng nhiều nhóm thực phẩm. Thảo dược và thực phẩm bổ sung có thể tương tác thuốc hoặc tăng chảy máu; chỉ dùng sau khi nhóm ung bướu rà soát. Không thay thế điều trị bằng chế độ “thải độc”.
Duy trì vận động theo thể trạng giúp sức khỏe chung. Sau phẫu thuật, hạn chế hoạt động gây căng vết mổ, va chạm hoặc phù vùng nạo hạch. Trong xạ trị hoặc miễn dịch, điều chỉnh theo mệt, viêm da, khó thở và chức năng cơ quan. Người làm việc ngoài trời cần kế hoạch bảo hộ UV chặt chẽ. Triệu chứng mới như đau ngực, khó thở hoặc yếu cơ trong miễn dịch trị liệu cần báo ngay.
Mỗi tháng kiểm tra toàn thân da và các vùng hạch gần khối cũ. Quan sát sẹo, cảm giác tê, đau, độ cứng, vết loét và khối hạch; chụp ảnh giúp so sánh. Không day bóp hạch hoặc cạy mài. Ghi lại tác dụng phụ thuốc, số lần tiêu chảy, ho, sốt và mức mệt nếu đang miễn dịch trị liệu. Mọi thay đổi đáng ngờ cần được bác sĩ khám trực tiếp.
- Không trì hoãn sinh thiết khi khối cứng, loét hoặc lớn nhanh.
- Không tự phá hủy tổn thương bằng acid, nhiệt, dao hoặc thuốc trị mụn cóc.
- Không xem một khối trên sẹo hoặc vết loét mạn là “thịt dư” lành tính.
- Không bỏ qua hạch, đau tê, yếu hoặc liệt quanh vùng ung thư.
- Không tự dùng corticoid khi có tác dụng phụ miễn dịch mà chưa liên hệ nhóm điều trị.
- Không tự ngừng thuốc chống thải ghép, chống đông hoặc thuốc ung thư.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
cSCC ở trẻ em rất hiếm. Khi xảy ra, cần đánh giá xeroderma pigmentosum, suy giảm miễn dịch, ghép tạng, sẹo mạn hoặc phơi xạ. Phẫu thuật là nền tảng, nhưng kế hoạch phải bảo tồn tăng trưởng và chức năng. Dữ liệu thuốc miễn dịch ở trẻ hạn chế và chỉ dùng tại trung tâm chuyên sâu theo chỉ định cụ thể. Mụn cóc dai dẳng, loét hoặc khối lớn nhanh ở trẻ cần khám thay vì tự điều trị kéo dài.
Người cao tuổi chiếm phần lớn ca nhưng lựa chọn điều trị dựa trên thể trạng và nguy cơ khối, không chỉ tuổi. Đa bệnh lý, sa sút nhận thức, thuốc chống đông và khả năng chăm sóc vết thương ảnh hưởng kế hoạch. Với khối nguy cơ cao, điều trị không đầy đủ có thể dẫn đến đau, loét và mất chức năng, nên cần thảo luận mục tiêu rõ ràng. Theo dõi hạch và da cần hỗ trợ của người chăm sóc khi cần.
Sinh thiết và phẫu thuật cần thiết thường có thể được thực hiện trong thai kỳ với phối hợp sản khoa. Xạ trị tránh vùng có thể ảnh hưởng thai và chỉ cân nhắc đặc biệt. Thuốc miễn dịch có nguy cơ ảnh hưởng thai và thường không dùng trừ tình huống rất chọn lọc. Một khối nghi cSCC không nên bị trì hoãn nhiều tháng chỉ vì mang thai; cân bằng lợi ích–nguy cơ phải cá thể hóa.
Phẫu thuật tại chỗ thường có thể tương thích với cho bú khi chọn thuốc phù hợp. Xạ trị ngoài vùng vú không nhất thiết làm sữa phóng xạ, nhưng chăm sóc và thuốc kèm theo cần đánh giá. Thuốc miễn dịch có thể đi vào sữa hoặc ảnh hưởng trẻ; thường cần tránh cho bú trong điều trị và một khoảng sau đó theo nhãn thuốc. Không tự quyết định ngừng hoặc tiếp tục mà thiếu tư vấn chuyên khoa.
cSCC ở người ghép tạng hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiều khối, tái phát, lan hạch và tử vong cao hơn. Cần khám định kỳ dày, sinh thiết sớm và quản lý đa chuyên khoa. Điều chỉnh ức chế miễn dịch đôi khi được cân nhắc nhưng có nguy cơ thải ghép. Thuốc ức chế PD-1 có thể gây thải ghép, nên quyết định đòi hỏi thảo luận kỹ giữa ung bướu và ghép tạng.
Bệnh tim, phổi, gan, thận, tự miễn và thuốc đang dùng ảnh hưởng gây mê, xạ trị và miễn dịch. Bệnh tự miễn có thể tăng nguy cơ bùng phát với thuốc ức chế điểm kiểm soát. Đái tháo đường và bệnh mạch máu làm chậm liền vết thương. Nhóm điều trị cần rà soát chức năng cơ quan, thuốc chống đông và mục tiêu chăm sóc; người bệnh không nên tự thay đổi thuốc nền.
Theo dõi chảy máu, nhiễm trùng, hoại tử vạt, tách vết mổ và phù sau nạo hạch. Kết quả mô học về bờ, độ sâu và thần kinh quyết định có cần cắt thêm hoặc xạ trị. Tập phục hồi theo hướng dẫn giúp giảm cứng khớp hoặc phù bạch huyết. Nốt cứng, đau tê, loét hoặc hạch mới sau mổ cần khám sớm, không chờ đến lịch thường quy.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư biểu mô tế bào vảy da
cSCC có thể nguy hiểm vì ngoài xâm lấn tại chỗ, bệnh còn có khả năng lan quanh thần kinh, đến hạch và di căn. Phần lớn khối nhỏ, nguy cơ thấp được chữa khỏi bằng phẫu thuật, nhưng mức nguy hiểm tăng với khối lớn, sâu, biệt hóa kém, tai–môi, tái phát và suy giảm miễn dịch. Đau, tê, yếu hoặc hạch là dấu hiệu đáng chú ý. Đánh giá nguy cơ phải dựa trên sinh thiết và khám, không chỉ dựa vào việc tổn thương nhỏ hay không đau.
Nhiều trường hợp khu trú có thể chữa khỏi bằng cắt bỏ hoặc Mohs. Khả năng kiểm soát giảm khi khối xâm lấn sâu, thần kinh, hạch hoặc cơ quan xa. Xạ trị và thuốc miễn dịch có thể giúp kiểm soát bệnh ở những bối cảnh phù hợp, nhưng kế hoạch khác nhau giữa từng người. Sau điều trị cần theo dõi lâu dài vì có thể tái phát hoặc xuất hiện cSCC mới. Không thể cam kết khỏi dựa trên hình ảnh trước khi có mô học và giai đoạn.
Không. cSCC là sự tăng trưởng ác tính của tế bào da và không truyền qua tiếp xúc, dùng chung đồ, máu hay sinh hoạt chung. Một số HPV có liên quan đến tổn thương ở vị trí đặc biệt, nhưng bản thân khối ung thư không “lây ung thư” sang người khác. Người thân không cần cách ly. Phòng ngừa tập trung vào giảm UV, chăm sóc vết loét mạn, không hút thuốc ở tổn thương môi và khám sớm các thay đổi da.
cSCC nguy cơ thấp có thể kết thúc điều trị chính sau phẫu thuật và lành vết thương, nhưng theo dõi da vẫn kéo dài. Khối nguy cơ cao có thể cần xạ trị bổ trợ, quản lý hạch hoặc miễn dịch theo chu kỳ. Thời gian phụ thuộc giai đoạn, bờ cắt, đáp ứng và tác dụng phụ. Ngay cả khi không cần thuốc lâu dài, người từng mắc cSCC có nguy cơ ung thư da mới, nên chống nắng và khám định kỳ là phần chăm sóc lâu dài.
Tái phát có thể biểu hiện bằng nốt cứng hoặc loét tại sẹo, đau tăng, tê, kiến bò, yếu cơ, chảy máu hoặc hạch vùng. Một số tái phát nằm sâu nên bề mặt thay đổi ít. Bất kỳ triệu chứng mới nào quanh vùng đã điều trị cần được khám, đặc biệt trong những năm đầu. Bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết và hình ảnh. Không nên tự bôi thuốc lên sẹo hoặc chờ khối lớn mới tái khám.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

