Ung thư biểu mô tế bào đáy là ung thư da phát sinh từ các tế bào liên quan lớp đáy của biểu bì và nang lông, thường gắn với tổn thương tia cực tím tích lũy. Khối hay xuất hiện ở mặt, mũi, tai, da đầu hoặc cổ dưới dạng sẩn bóng như ngọc trai, mạch máu nhỏ, mảng đỏ bong vảy hoặc vết loét lâu lành. Bệnh thường lớn chậm và hiếm di căn, nhưng có thể ăn sâu, phá hủy sụn, xương, vùng mắt hay thần kinh nếu trì hoãn điều trị. Chẩn đoán xác định bằng sinh thiết; soi da hỗ trợ chọn vùng lấy mẫu và phân biệt với dày sừng tiết bã, melanoma hoặc ung thư biểu mô tế bào vảy da. Phẫu thuật cắt bỏ hoặc Mohs là nền tảng cho phần lớn trường hợp. Thuốc bôi, xạ trị, thuốc ức chế đường Hedgehog hoặc miễn dịch chỉ phù hợp trong những bối cảnh đã được phân tầng nguy cơ và hội chẩn.
Ung thư biểu mô tế bào đáy là bệnh gì?
Ung thư biểu mô tế bào đáy là ung thư tế bào sừng thường bắt nguồn từ tế bào tiền thân ở lớp đáy biểu bì hoặc cấu trúc nang lông. Bệnh khác dày sừng tiết bã vì có khả năng xâm lấn và phá hủy mô, dù tốc độ thường chậm; khác melanoma vì nguồn gốc không phải tế bào sắc tố và nguy cơ di căn thấp hơn nhiều. Hình thái rất đa dạng: dạng nốt bóng, thể nông giống chàm, thể sắc tố, thể xơ cứng giống sẹo hoặc thể loét. BCC không tự “chín” rồi rụng và một vết loét lành tạm thời vẫn có thể tái mở. Chẩn đoán mô bệnh học giúp xác nhận loại ung thư và nhận diện thể tăng trưởng hung hãn. Điều trị sớm thường đơn giản hơn, bảo tồn mô tốt hơn và giảm biến dạng ở mặt, mắt, mũi hoặc tai.
| Tên bệnh | Ung thư biểu mô tế bào đáy |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Basal cell carcinoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ung thư tế bào đáy; carcinoma tế bào đáy; BCC; basal cell skin cancer. |
| Mã ICD-10 | C44.- (ung thư ác tính khác và không xác định của da; cần chọn mã con theo vị trí giải phẫu. ICD-10 chuẩn không tách mô học BCC ở cấp mã nhóm). |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Da liễu – ung bướu; ung thư tế bào sừng; ung thư da không melanoma. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da, đặc biệt vùng đầu–cổ phơi nắng; khối tiến triển có thể xâm lấn mô dưới da, sụn, xương, mắt, mũi hoặc thần kinh lân cận. |
| Tính chất bệnh | Ung thư ác tính tiến triển chủ yếu tại chỗ, không lây; di căn hiếm nhưng tổn thương bỏ muộn có thể phá hủy mô đáng kể. |
| Mức độ phổ biến | Là loại ung thư da rất thường gặp ở nhiều quốc gia, đặc biệt ở người da sáng; Việt Nam chưa có hệ thống ghi nhận dân số đầy đủ để ước tính chính xác. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư biểu mô tế bào đáy
Tia cực tím gây đột biến DNA trong tế bào da, đặc biệt các gen kiểm soát đường truyền tín hiệu Hedgehog như PTCH1 và SMO. Khi đường này hoạt hóa liên tục, tế bào tăng sinh, tránh chết theo chương trình và hình thành các đảo tế bào ung thư. Khối mở rộng dọc theo bề mặt hoặc xuyên xuống trung bì, đôi khi theo các khoang mô và quanh thần kinh, khiến bờ thật rộng hơn bờ nhìn thấy. Hệ miễn dịch thường hạn chế phần nào sự lan rộng; suy giảm miễn dịch làm khối nhiều hơn và khó kiểm soát hơn. Di căn cần thêm các biến đổi sinh học và rất hiếm, nhưng xâm lấn tại chỗ đủ để gây tổn thương chức năng nghiêm trọng.
Các thể thường gặp gồm BCC dạng nốt, thể nông, thể sắc tố, thể vi nốt, thể thâm nhiễm và thể xơ cứng hoặc morpheaform. Dạng nốt và nông thường có bờ tương đối rõ; vi nốt, thâm nhiễm và xơ cứng có xu hướng lan vi thể, tái phát cao hơn. Phân tầng thực hành còn dựa trên vị trí nguy cơ, kích thước, bờ, tình trạng nguyên phát hay tái phát, xâm lấn thần kinh và miễn dịch. Hệ thống nguy cơ định hướng lựa chọn cắt chuẩn, Mohs, xạ trị hoặc điều trị toàn thân; không nên chỉ dựa vào tên thể mà bỏ qua vị trí và người bệnh.
BCC là ung thư da phổ biến nhất ở các quần thể da sáng và tỷ lệ tăng theo tuổi, tổng liều UV và khả năng phát hiện. Vùng đầu–cổ chiếm tỷ lệ lớn vì phơi nắng, nhưng thể nông có thể gặp ở thân mình. Nam và nữ đều mắc; khác biệt theo giới thay đổi theo nghề nghiệp và hành vi nắng. Người có da sẫm màu ít mắc hơn nhưng chẩn đoán có thể muộn và tổn thương sắc tố dễ bị nhầm. Dữ liệu Việt Nam chủ yếu từ cơ sở điều trị, chưa đủ đại diện để đưa ra tỷ lệ dân số chính xác.
Không có đường lây. Quá trình bắt đầu khi tế bào da tích lũy tổn thương di truyền, tạo clone tăng trưởng bất thường. Clone mở rộng thành khối trong da, xâm lấn mô lân cận theo thời gian và đôi khi lan quanh dây thần kinh. Khả năng lan đến hạch hoặc cơ quan xa rất hiếm; đường lan chủ yếu của BCC là trực tiếp tại chỗ, đặc biệt khi khối lớn, tái phát nhiều lần hoặc nằm ở vùng giải phẫu phức tạp.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư biểu mô tế bào đáy
Nguyên nhân chính là tổn thương DNA do tia cực tím tự nhiên hoặc nhân tạo. Một số trường hợp liên quan hội chứng di truyền như Gorlin, xeroderma pigmentosum, tiền sử xạ trị hoặc tiếp xúc arsenic. BCC có thể xuất hiện trên da ít nắng, cho thấy cơ chế không chỉ là phơi nắng. Viêm mạn và sẹo không phải nguyên nhân điển hình của BCC như với một số SCC. Bệnh không do tiếp xúc với người mắc ung thư, vệ sinh kém hay ăn uống “nóng”.
Yếu tố không thay đổi được gồm tuổi, da sáng, tóc mắt sáng, tiền sử cá nhân hoặc gia đình ung thư da và hội chứng di truyền. Yếu tố có thể giảm gồm phơi UV nghề nghiệp, tắm nắng, giường UV và cháy nắng. Nguy cơ tăng ở người ghép tạng, dùng ức chế miễn dịch, từng xạ trị, tiếp xúc arsenic hoặc có BCC trước đó. Một số thuốc gây nhạy sáng có thể góp phần vào nguy cơ ung thư da; không tự ngừng thuốc mà cần thảo luận với bác sĩ.
Người lớn tuổi làm việc ngoài trời, người da sáng sống ở vùng nắng mạnh và người đã từng có BCC là nhóm thường gặp. Người mắc hội chứng Gorlin có thể xuất hiện nhiều BCC từ tuổi trẻ. Người ghép tạng, bệnh huyết học hoặc suy giảm miễn dịch cần khám da định kỳ hơn. Một khối ở trẻ em hoặc người rất trẻ là hiếm và nên gợi ý đánh giá yếu tố di truyền, xạ trị trước đó hoặc chẩn đoán khác.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư biểu mô tế bào đáy
BCC thường bắt đầu bằng nốt nhỏ không đau, lớn chậm qua tháng hoặc năm. Bề mặt có thể bóng, trong, có mạch máu li ti; trung tâm lõm, loét hoặc đóng mài rồi “lành” tạm thời. Thể nông tạo mảng đỏ có vảy, dễ nhầm viêm da; thể xơ cứng giống sẹo trắng vàng, bờ khó thấy. Đau, tê hoặc yếu cơ không phổ biến ở giai đoạn sớm và có thể gợi ý xâm lấn sâu hoặc quanh thần kinh. Vị trí quanh mắt, mũi, tai có thể ảnh hưởng chức năng dù khối không lớn.
- Sẩn hoặc nốt bóng như ngọc trai, màu da hay hồng nhạt.
- Bờ hơi nổi, cuộn, có các mạch máu nhỏ nhìn thấy trên bề mặt.
- Vết loét không lành, chảy máu nhẹ, đóng mài rồi tái phát.
- Mảng đỏ bong vảy dai dẳng, đặc biệt ở thân mình trong thể nông.
- Tổn thương sắc tố nâu hoặc đen có bờ bóng, dễ nhầm nốt ruồi.
- Khối lớn chậm, thường ít đau trong giai đoạn đầu.
- Mảng cứng màu trắng vàng giống sẹo nhưng không có tiền sử chấn thương.
- Tê, châm chích, đau lan hoặc yếu vùng mặt khi có xâm lấn quanh thần kinh.
- Phá hủy sụn mũi, tai, mí mắt hoặc xương ở bệnh bỏ muộn.
- Nhiều BCC xuất hiện sớm kèm nang hàm hoặc bất thường khác trong hội chứng Gorlin.
Nên đặt lịch khám cho mọi nốt mới kéo dài, vết loét không lành sau vài tuần hoặc mảng chảy máu tái diễn. Cần khám trong ngày khi khối chảy máu khó cầm, đau tăng, có tê yếu, nhiễm trùng, ảnh hưởng mắt hoặc lớn nhanh. Cần tái khám sớm nếu vết mổ không liền, kết quả mô học có bờ dương tính, xuất hiện nốt tại sẹo hoặc người bệnh bỏ lỡ lịch kiểm tra sau điều trị.
Gọi 115 hoặc đến cấp cứu nếu chảy máu nhiều không cầm bằng ép trực tiếp, sưng nhanh quanh mắt kèm giảm thị lực, khó thở, phản vệ với thuốc hoặc dấu nhiễm trùng nặng như sốt cao, lơ mơ và đỏ lan. Không tự lái xe khi choáng, nhìn mờ hoặc chảy máu đáng kể. Phần lớn BCC không gây cấp cứu tức thời nhưng vẫn cần đánh giá sớm; không trì hoãn vì khối lớn chậm hoặc không đau.
Chẩn đoán Ung thư biểu mô tế bào đáy
Quy trình gồm bệnh sử, khám toàn thân da, soi da và sinh thiết. Bác sĩ chọn kỹ thuật cạo, bấm hoặc cắt tùy độ sâu và vị trí để mẫu đủ đánh giá thể mô học. Sau xác nhận BCC, nguy cơ được phân tầng theo vị trí, kích thước, bờ, thể xâm nhập, tái phát, xâm lấn thần kinh và tình trạng miễn dịch. Hình ảnh không cần cho khối nhỏ nguy cơ thấp, nhưng được cân nhắc nếu nghi lan sâu, xâm lấn xương, ổ mắt hoặc thần kinh. Không tự chẩn đoán từ ảnh.
Bác sĩ hỏi thời gian tồn tại, tốc độ lớn, chảy máu, đau tê, điều trị trước, phơi nắng, xạ trị và tiền sử ung thư da. Khám ghi kích thước, vị trí chính xác, bờ, độ cố định, loét và dấu xâm lấn cấu trúc quan trọng. Soi da giúp nhận diện mạch phân nhánh, cấu trúc xanh xám, vùng giống lá hoặc bánh xe ở thể sắc tố. Hạch vùng thường bình thường, nhưng vẫn được khám ở khối lớn hoặc bất thường.
Sinh thiết và mô bệnh học là xét nghiệm cốt lõi, cho thấy các đảo tế bào dạng đáy, xếp hàng ngoại vi và khe co rút mô đệm. Báo cáo nên mô tả thể tăng trưởng, xâm lấn thần kinh và bờ nếu mẫu cho phép. Xét nghiệm máu không chẩn đoán BCC; chỉ dùng để đánh giá sức khỏe trước phẫu thuật hoặc điều trị toàn thân. Xét nghiệm đột biến di truyền được cân nhắc khi nhiều BCC xuất hiện sớm hoặc có dấu hội chứng, không áp dụng thường quy mọi ca.
CT hoặc MRI được dùng khi khối lớn, tái phát, cố định, có triệu chứng thần kinh hoặc nằm gần mắt, xương và nền sọ. MRI thường hữu ích hơn để đánh giá lan quanh thần kinh và mô mềm; CT cho cấu trúc xương. Siêu âm có thể hỗ trợ độ sâu trong một số cơ sở nhưng không thay thế mô học. PET/CT hiếm khi cần vì di căn BCC rất hiếm và chỉ cân nhắc trong bệnh tiến triển.
Chẩn đoán xác định phải có mô bệnh học phù hợp với BCC. Phân tầng nguy cơ sử dụng tổ hợp yếu tố lâm sàng và mô học thay vì một xét nghiệm đơn lẻ: vị trí nguy cơ cao, kích thước, bờ kém rõ, tái phát, thể vi nốt–thâm nhiễm–xơ cứng, xâm lấn thần kinh và suy giảm miễn dịch. Giai đoạn được áp dụng cho trường hợp cần đánh giá ung thư tiến triển. Các tiêu chí này dành cho bác sĩ, không phải công cụ tự quyết định phương pháp điều trị.
Điều trị Ung thư biểu mô tế bào đáy
Mục tiêu là loại bỏ hoàn toàn ung thư, bảo tồn chức năng và thẩm mỹ, đồng thời giảm tái phát. Phẫu thuật được ưu tiên khi có thể; Mohs cho phép kiểm soát bờ từng lớp ở vùng nguy cơ cao hoặc mô cần bảo tồn. BCC nông, nguy cơ thấp có thể dùng một số phương pháp không phẫu thuật sau khi đã xác nhận và chọn lọc. Bệnh tiến triển không thể mổ hoặc xạ trị cần hội chẩn đa chuyên khoa về thuốc toàn thân. Nhập viện tùy quy mô phẫu thuật, vị trí và bệnh nền.
Imiquimod hoặc fluorouracil bôi có thể dùng cho một số BCC nông nguy cơ thấp ở vị trí phù hợp; chúng không phù hợp cho thể xâm nhập, bờ không rõ hoặc vùng nguy cơ cao. BCC tiến triển có thể được điều trị bằng thuốc ức chế đường Hedgehog như vismodegib hoặc sonidegib. Cemiplimab, thuốc ức chế PD-1, được cân nhắc sau thất bại hoặc không phù hợp với Hedgehog trong bối cảnh được phê duyệt. Mọi thuốc cần theo dõi độc tính và kế hoạch tránh thai phù hợp; không tự mua hoặc tự ngừng.
Nạo–đốt điện, áp lạnh hoặc quang động trị liệu có thể dành cho tổn thương nguy cơ thấp được lựa chọn kỹ, nhưng kiểm soát bờ và tỷ lệ khỏi thường kém hơn phẫu thuật. Xạ trị là phương án cho người không mổ được, vị trí khó hoặc điều trị bổ trợ trong một số bệnh tiến triển; nhược điểm gồm nhiều buổi, thay đổi da muộn và khó tái điều trị. Laser hiếm dùng vì không kiểm soát tốt bờ mô học.
Cắt chuẩn với bờ an toàn và đánh giá mô học phù hợp cho nhiều BCC nguyên phát nguy cơ thấp. Phẫu thuật Mohs được cân nhắc ở vùng mặt trung tâm, tai, mí mắt, môi, cơ quan sinh dục, bờ không rõ, thể mô học hung hãn, tái phát hoặc xâm lấn thần kinh. Khối lớn có thể cần tạo hình bằng vạt hoặc ghép da sau khi xác nhận bờ sạch. Nếu bờ còn ung thư, bác sĩ thường cân nhắc cắt lại hoặc phương án bổ sung thay vì chỉ theo dõi thụ động.
Chăm sóc hỗ trợ gồm kiểm soát đau, chăm sóc vết thương, tư vấn sẹo, bảo vệ mắt và phục hồi chức năng khi phẫu thuật vùng mặt. Chống nắng giúp giảm ung thư da mới nhưng không điều trị khối hiện có. Người dùng thuốc toàn thân cần hỗ trợ dinh dưỡng, kiểm soát tác dụng phụ và tư vấn sinh sản. Hỗ trợ tâm lý quan trọng khi khối hoặc phẫu thuật làm thay đổi diện mạo.
Sau điều trị, theo dõi vết thương, kết quả bờ cắt, dấu tái phát và toàn bộ da. Khám định kỳ thường ít nhất hằng năm, nhưng tần suất dày hơn khi khối nguy cơ cao, tái phát, nhiều BCC hoặc suy giảm miễn dịch. Nốt cứng, loét, mạch mới, đau hay tê tại sẹo cần báo sớm. Người dùng thuốc toàn thân cần xét nghiệm và đánh giá độc tính theo phác đồ chuyên khoa.
Phẫu thuật nhỏ có thể hoàn thành trong ngày; Mohs và tạo hình có thể kéo dài hơn tùy số lớp và khuyết da. Vết thương lành trong vài tuần nhưng sẹo tiếp tục thay đổi nhiều tháng. Thuốc bôi kéo dài nhiều tuần, xạ trị gồm nhiều buổi, còn điều trị toàn thân có thời gian phụ thuộc đáp ứng và độc tính. Không thể hứa một mốc khỏi cố định; đánh giá bờ và theo dõi mới xác định kiểm soát.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Khối không điều trị có thể loét, chảy máu, nhiễm trùng, phá hủy da, sụn, xương, mắt hoặc dây thần kinh. Di căn hạch và xa hiếm nhưng có thể xảy ra ở BCC rất lớn, tái phát nhiều lần hoặc xâm lấn sâu. Biến chứng điều trị gồm sẹo, biến dạng, giảm chức năng, tổn thương thần kinh, rối loạn sắc tố và độc tính thuốc hoặc xạ trị. Tái phát thường khó xử lý hơn khối nguyên phát.
Đa số BCC khu trú được điều trị khỏi bằng phẫu thuật với tiên lượng rất tốt. Kết quả kém thuận lợi hơn khi khối lớn, lâu năm, tái phát, bờ không rõ, thể xâm nhập, xâm lấn thần kinh hoặc ở vùng giải phẫu phức tạp. Bệnh tiến triển vẫn có lựa chọn thuốc nhưng cần theo dõi dài hạn. Tiên lượng cá nhân không thể suy ra chỉ từ kích thước nhìn thấy; mô học và mức xâm lấn rất quan trọng.
BCC có thể tái phát tại sẹo nếu còn tế bào ung thư hoặc khối có đặc điểm nguy cơ cao. Tái phát thường xuất hiện dưới dạng nốt bóng, loét, cứng hoặc mạch máu mới và có thể lan rộng hơn bề mặt thấy được. Cắt đủ bờ, chọn Mohs khi thích hợp và tuân thủ theo dõi giúp giảm nguy cơ. Người từng mắc BCC cũng dễ xuất hiện một BCC mới ở vị trí khác.
Giảm UV là biện pháp phòng ngừa quan trọng: tránh nắng gắt, dùng bóng râm, quần áo, mũ, kính và kem chống nắng phổ rộng. Không dùng giường tắm nắng. Tự kiểm tra da và khám định kỳ giúp phát hiện sớm khối mới; bảo vệ trẻ em khỏi cháy nắng có lợi lâu dài. Không có thực phẩm hoặc thuốc bổ sung nào thay thế chống nắng và theo dõi. Người có hội chứng di truyền cần chương trình chuyên khoa riêng.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư biểu mô tế bào đáy
Không có chế độ ăn chữa BCC. Người chuẩn bị phẫu thuật nên ăn đủ năng lượng và protein theo tình trạng bệnh nền để hỗ trợ liền vết thương. Trong điều trị toàn thân, buồn nôn, thay đổi vị giác, chuột rút hoặc sụt cân cần được bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng đánh giá. Không dùng thảo dược “chống ung thư” thay thế điều trị vì có thể tương tác thuốc, tăng chảy máu hoặc làm chậm phẫu thuật.
Có thể duy trì vận động phù hợp trước điều trị. Sau phẫu thuật, hạn chế kéo căng, cúi gập hoặc hoạt động làm tăng chảy máu theo vị trí vết mổ; bảo vệ vùng ghép hoặc vạt. Trong xạ trị và thuốc toàn thân, mức vận động điều chỉnh theo mệt, da viêm và nguy cơ té ngã. Công việc ngoài trời cần tăng che chắn UV và tránh để sẹo mới phơi nắng.
Quan sát sẹo điều trị và toàn bộ da hằng tháng. Dùng ánh sáng tốt, gương hoặc nhờ người thân xem da đầu, tai và lưng. Ghi nhận nốt mới, vết loét, chảy máu, vùng cứng, tê hoặc thay đổi quanh sẹo. Không bóc mài hoặc tự đốt tổn thương. Ảnh theo thời gian hỗ trợ bác sĩ nhưng không thay thế khám và sinh thiết.
- Không trì hoãn khám vì khối không đau hoặc lớn chậm.
- Không tự chấm acid, đốt điện, cắt hoặc dùng thuốc trị mụn cóc lên tổn thương.
- Không chọn phương pháp thẩm mỹ phá hủy khi chưa có chẩn đoán mô học phù hợp.
- Không tự ngừng thuốc chống đông, ức chế miễn dịch hoặc thuốc ung thư trước phẫu thuật.
- Không bỏ qua tê, đau lan, yếu cơ hoặc thay đổi thị lực quanh khối vùng mặt.
- Không ngừng theo dõi sau khi vết mổ đã lành vì nguy cơ ung thư da mới vẫn còn.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
BCC ở trẻ em hiếm và cần đánh giá nguyên nhân đặc biệt như hội chứng Gorlin, xeroderma pigmentosum, xạ trị trước đó hoặc suy giảm miễn dịch. Điều trị chủ yếu là phẫu thuật bảo tồn chức năng, nhưng kế hoạch phải tính đến tăng trưởng và nguy cơ nhiều khối suốt đời. Thuốc toàn thân ở trẻ có dữ liệu hạn chế và chỉ dùng tại trung tâm chuyên sâu. Mọi nốt loét dai dẳng ở trẻ cần bác sĩ đánh giá, không tự gán là mụn.
Tuổi cao không tự động loại trừ phẫu thuật. Quyết định dựa trên thể trạng, kỳ vọng sống, vị trí, nguy cơ khối, thuốc chống đông, nhận thức và mục tiêu của người bệnh. Với BCC nguy cơ thấp, phương án ít xâm lấn có thể phù hợp trong một số trường hợp; khối gần mắt, mũi hoặc có xâm lấn vẫn cần điều trị tích cực để bảo tồn chức năng. Theo dõi phải thực tế và có người hỗ trợ nếu cần.
BCC thường phát triển chậm, nhưng nốt nghi ngờ vẫn cần sinh thiết; gây tê tại chỗ và phẫu thuật có thể được thực hiện khi lợi ích vượt nguy cơ. Thời điểm và kỹ thuật được phối hợp sản–da liễu, đặc biệt với khối lớn hoặc vùng mặt. Thuốc ức chế Hedgehog có nguy cơ gây dị tật và cần tránh thai nghiêm ngặt; không dùng trong thai kỳ. Không tự trì hoãn mọi điều trị đến sau sinh.
Phẫu thuật tại chỗ thường có thể thực hiện mà không mặc định ngừng cho bú, nhưng thuốc gây tê, giảm đau và kháng sinh cần được lựa chọn phù hợp. Thuốc điều trị toàn thân BCC có thể không tương thích với cho bú và yêu cầu khoảng ngừng cụ thể theo nhãn thuốc. Quyết định phải dựa trên hoạt chất, thời gian bán thải và lợi ích cho mẹ, không áp dụng một quy tắc chung.
Người suy giảm miễn dịch có thể mắc nhiều ung thư tế bào sừng, khối tái phát và diễn tiến khó lường hơn. Cần khám da toàn thân, sinh thiết sớm và phối hợp bác sĩ quản lý thuốc nền. Phẫu thuật vẫn là nền tảng khi có thể; lựa chọn miễn dịch trị liệu phức tạp ở người ghép tạng vì nguy cơ thải ghép. Không tự giảm ức chế miễn dịch.
Bệnh tim phổi, đái tháo đường, suy thận, rối loạn đông máu và thuốc chống đông ảnh hưởng gây tê, phẫu thuật và lành vết thương. Bác sĩ cân bằng nguy cơ điều trị với nguy cơ khối tiếp tục xâm lấn. Thuốc toàn thân cần rà soát tương tác và chức năng cơ quan. Người bệnh nên mang danh sách thuốc đầy đủ; không tự ngừng thuốc trước thủ thuật.
Giữ vết mổ sạch, hạn chế vận động kéo căng và tuân thủ lịch cắt chỉ hoặc kiểm tra vạt ghép. Chảy máu thấm băng, đỏ lan, đau tăng, sốt hoặc vạt đổi màu cần liên hệ sớm. Kết quả mô học về bờ cắt phải được xác nhận. Sau lành, bảo vệ sẹo khỏi UV và theo dõi nốt cứng, loét hoặc mạch mới tại vùng mổ.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư biểu mô tế bào đáy
BCC thường lớn chậm và rất hiếm di căn, nên nhiều người đánh giá thấp. Tuy nhiên, khối có thể xâm lấn sâu, phá hủy mũi, tai, mí mắt, xương hoặc dây thần kinh nếu để lâu, đặc biệt ở mặt và khối tái phát. Điều trị sớm thường nhỏ hơn, ít biến dạng hơn và tỷ lệ kiểm soát cao. Mức nguy hiểm phụ thuộc vị trí, kích thước, thể mô học, bờ, miễn dịch và xâm lấn; không thể chỉ dựa vào việc khối có đau hay không.
Đa số BCC khu trú có thể được điều trị khỏi, thường bằng cắt bỏ hoặc Mohs. Khả năng kiểm soát cao nhất khi khối nhỏ, nguyên phát và được lấy sạch bờ. Tổn thương tái phát, thể xâm nhập, vùng nguy cơ cao hoặc bệnh tiến triển cần kế hoạch phức tạp hơn, đôi khi kết hợp xạ trị hoặc thuốc toàn thân. Sau điều trị vẫn phải khám da vì có thể tái phát hoặc xuất hiện BCC mới; khỏi một khối không có nghĩa miễn nhiễm suốt đời.
Không. BCC hình thành do thay đổi di truyền trong tế bào da, thường liên quan tia cực tím và yếu tố cơ địa. Bệnh không lây qua tiếp xúc, máu, dùng chung khăn, hôn hay quan hệ. Người thân không cần cách ly hoặc xét nghiệm vì tiếp xúc với người bệnh. Tuy nhiên, gia đình có thể chia sẻ màu da, gen hoặc thói quen phơi nắng, vì vậy cùng có nguy cơ cao hơn; biện pháp phù hợp là chống nắng và kiểm tra da.
Phẫu thuật là lựa chọn có tỷ lệ kiểm soát cao nhất cho phần lớn BCC và cho phép đánh giá bờ. Một số BCC nông, nguy cơ thấp có thể dùng thuốc bôi, nạo–đốt, áp lạnh hoặc quang động; người không thể mổ có thể cân nhắc xạ trị. Bệnh tiến triển có thuốc nhắm đường Hedgehog hoặc miễn dịch. Lựa chọn không chỉ dựa vào mong muốn tránh sẹo mà phải cân nhắc nguy cơ tái phát, vị trí và mô học. Không nên phá hủy khối khi chẩn đoán hoặc bờ chưa rõ.
Có thể, nhất là khi bờ còn tế bào ung thư, khối tái phát từ trước, thể mô học lan vi thể hoặc nằm ở vùng nguy cơ cao. Tái phát có thể xuất hiện sau nhiều năm dưới dạng nốt bóng, vết loét, vùng cứng hoặc mạch máu mới tại sẹo. Phẫu thuật phù hợp và kiểm soát bờ giảm nguy cơ nhưng không loại bỏ hoàn toàn. Ngoài ra, người từng mắc BCC dễ có khối mới ở vị trí khác, nên cần khám toàn bộ da định kỳ.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

