U hắc tố ác tính là ung thư phát sinh từ tế bào hắc tố tạo sắc tố, thường bắt đầu ở da và đôi khi xuất hiện trên nền nốt ruồi. Dấu hiệu đáng chú ý là một đốm sắc tố mới hoặc tổn thương thay đổi về hình dạng, bờ, màu sắc, kích thước hay cảm giác; melanoma không sắc tố có thể chỉ đỏ hoặc hồng. Bệnh không lây nhưng có khả năng xâm lấn hạch và di căn đến phổi, gan, não hoặc xương nếu phát hiện muộn. Khám da bằng soi da và sinh thiết mô bệnh học giúp xác định chẩn đoán, độ dày Breslow và các đặc điểm tiên lượng. Phẫu thuật sớm thường là nền tảng điều trị ở giai đoạn khu trú; bệnh nguy cơ cao hoặc tiến triển có thể cần đánh giá hạch gác, liệu pháp miễn dịch, điều trị nhắm trúng đích hoặc xạ trị theo hội chẩn đa chuyên khoa.
U hắc tố ác tính là bệnh gì?
U hắc tố ác tính là khối u ác tính hình thành khi tế bào hắc tố tích lũy biến đổi di truyền và tăng sinh mất kiểm soát. Phần lớn trường hợp trong chuyên khoa Da liễu là melanoma da; melanoma niêm mạc và melanoma màng bồ đào có sinh học, phân giai đoạn và điều trị khác nên không nên gộp chung. Khối u có thể phát triển theo chiều ngang trong lớp biểu bì trước khi xâm nhập sâu xuống trung bì, mạch bạch huyết và mạch máu. Không phải mọi nốt ruồi sẫm màu đều là melanoma, và melanoma cũng không phải lúc nào có màu đen. Chẩn đoán chỉ được xác nhận bằng mô bệnh học sau sinh thiết phù hợp. Các thông số như độ dày Breslow, tình trạng loét, số phân bào, bờ cắt và hạch vùng giúp bác sĩ xác định giai đoạn, ước lượng nguy cơ và lựa chọn điều trị. Việc tự theo dõi có ích để phát hiện thay đổi, nhưng không thay thế khám toàn thân và đánh giá chuyên môn.
| Tên bệnh | U hắc tố ác tính |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Cutaneous melanoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Melanoma da; ung thư tế bào hắc tố; malignant melanoma |
| Mã ICD-10 | C43.9 khi chưa xác định vị trí da; nên chọn mã C43.x cụ thể theo vị trí giải phẫu |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Ung thư da ác tính; Da liễu – Ung bướu |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da là cơ quan chính; bệnh tiến triển có thể ảnh hưởng hạch bạch huyết, phổi, gan, não, xương và các cơ quan khác |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính, không lây; có thể khu trú, xâm lấn hoặc di căn; một số trường hợp liên quan khuynh hướng di truyền |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn ung thư biểu mô tế bào đáy và tế bào vảy nhưng có nguy cơ di căn cao hơn; dữ liệu dịch tễ Việt Nam còn hạn chế |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về U hắc tố ác tính
Tổn thương DNA trong tế bào hắc tố có thể xuất phát từ tia cực tím hoặc từ các biến đổi nội sinh. Khi các đường tín hiệu kiểm soát tăng trưởng như MAPK bị hoạt hóa và cơ chế ức chế khối u suy giảm, tế bào bất thường thoát khỏi chết theo chương trình, nhân lên và tương tác với vi môi trường miễn dịch. Khối u ban đầu còn giới hạn ở biểu bì được gọi là melanoma tại chỗ; khi xuyên qua màng đáy, tế bào có thể xâm nhập trung bì, tiếp cận mạch bạch huyết hoặc mạch máu, rồi lan đến hạch và cơ quan xa. Khả năng né tránh miễn dịch giải thích vai trò của thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch trong bệnh tiến triển.
- Melanoma lan rộng nông: thường có giai đoạn phát triển ngang tương đối rõ và biểu hiện mảng sắc tố không đều.
- Melanoma dạng nốt: thường tăng trưởng theo chiều sâu sớm hơn, có thể là nốt sẫm màu hoặc không sắc tố.
- Melanoma lentigo maligna: thường ở vùng da tổn thương ánh nắng mạn tính, nhất là mặt người lớn tuổi.
- Melanoma đầu chi: xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc dưới móng và không nhất thiết liên quan phơi nắng.
- Các thể đặc biệt: gồm desmoplastic, spitzoid và các biến thể mô học khác cần bác sĩ giải phẫu bệnh đánh giá.
Melanoma gặp ở nhiều nhóm tuổi nhưng nguy cơ tăng theo tuổi và mức tích lũy phơi nhiễm tia cực tím. Bệnh thường được báo cáo nhiều hơn ở quần thể da sáng, song melanoma đầu chi là thể quan trọng ở người châu Á và có thể bị bỏ sót do nằm ở lòng bàn chân hoặc dưới móng. Nam và nữ có khác biệt về vị trí thường gặp, nhưng mọi giới đều có thể mắc. Việt Nam chưa có hệ thống số liệu dân số đầy đủ cho từng thể melanoma da, vì vậy không nên suy diễn tỷ lệ nước ngoài thành nguy cơ cá nhân trong nước.
Bệnh hình thành tại chỗ từ tế bào hắc tố bị biến đổi, không do vi sinh vật xâm nhập. Tế bào ung thư có thể mở rộng trong biểu bì, xâm nhập sâu xuống trung bì, sau đó lan theo đường bạch huyết đến hạch vùng hoặc theo đường máu đến cơ quan xa. Đường tiến triển khác nhau giữa các thể và phụ thuộc độ dày, loét, sinh học phân tử cùng đáp ứng miễn dịch của cơ thể.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của U hắc tố ác tính
Nguyên nhân trực tiếp là sự tích lũy các biến đổi di truyền và biểu sinh trong tế bào hắc tố. Tia cực tím tự nhiên hoặc nhân tạo là tác nhân quan trọng đối với nhiều melanoma da, đặc biệt khi gây cháy nắng từng đợt. Một số khối u mang biến đổi BRAF, NRAS, KIT hoặc các đường phân tử khác, nhưng sự hiện diện của đột biến không đồng nghĩa với nguyên nhân duy nhất. Một tỷ lệ nhỏ liên quan hội chứng di truyền gia đình. Chấn thương không được xem là nguyên nhân đã chứng minh của melanoma, dù tổn thương ở móng hoặc bàn chân đôi khi được chú ý sau va chạm.
- Không thay đổi được: tiền sử gia đình melanoma, nhiều nốt ruồi hoặc nốt ruồi không điển hình, da sáng dễ cháy nắng, tuổi tăng và một số hội chứng di truyền.
- Có thể giảm: phơi nắng cường độ cao, cháy nắng lặp lại, sử dụng giường tắm nắng và bảo vệ da không đầy đủ.
- Yếu tố lâm sàng: tiền sử melanoma hoặc ung thư da khác làm tăng nhu cầu theo dõi lâu dài.
Người có nhiều nốt ruồi không điển hình, từng bị melanoma, có người thân bậc một mắc bệnh, thường xuyên làm việc ngoài trời hoặc từng cháy nắng nặng là nhóm cần chú ý. Người suy giảm miễn dịch có thể có nguy cơ ung thư da cao hơn và cần ngưỡng khám thấp hơn. Với người châu Á, nên quan sát cả lòng bàn chân, kẽ ngón và móng vì melanoma đầu chi có thể xuất hiện ở vùng ít phơi nắng.
Triệu chứng và dấu hiệu của U hắc tố ác tính
Melanoma giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng toàn thân. Biểu hiện có thể là đốm mới, nốt ruồi thay đổi hoặc tổn thương “khác hẳn” các nốt còn lại. Khi phát triển, tổn thương có thể dày lên, ngứa, đau, rỉ dịch hoặc chảy máu. Melanoma dưới móng có thể tạo dải sắc tố rộng dần hoặc sắc tố lan ra da quanh móng; melanoma không sắc tố có thể giống nốt viêm đỏ. Bệnh di căn có biểu hiện tùy cơ quan và không thể nhận biết chỉ bằng nhìn da.
- Tổn thương mới hoặc nốt ruồi thay đổi kích thước, hình dạng hay màu sắc trong nhiều tuần đến nhiều tháng.
- Bất đối xứng giữa hai nửa của tổn thương và bờ khía, nhòe hoặc không đều.
- Nhiều sắc độ trong cùng một tổn thương, có thể gồm nâu, đen, đỏ, trắng hoặc xanh xám.
- Dấu “vịt con xấu xí”: một đốm trông khác rõ rệt so với các nốt ruồi còn lại trên cơ thể.
- Ngứa, châm chích, đóng vảy, rỉ dịch hoặc chảy máu ở một tổn thương đang biến đổi.
- Dải sắc tố dưới móng rộng dần, không đều hoặc lan đến da quanh móng ở melanoma đầu chi.
- Melanoma không sắc tố biểu hiện như nốt hồng, đỏ hoặc màu da, dễ nhầm với tổn thương lành tính.
- Nốt dưới da hoặc hạch to có thể là biểu hiện đầu tiên khi khối u nguyên phát nhỏ hoặc đã thoái triển.
- Đau đầu mới xuất hiện, ho kéo dài, đau xương hoặc sụt cân có thể gặp ở bệnh tiến triển nhưng không đặc hiệu.
Nên đặt lịch khám: khi có nốt mới, nốt ruồi thay đổi, tổn thương khác biệt hoặc vết dưới móng không rõ nguyên nhân. Cần khám sớm trong ngày hoặc vài ngày: khi tổn thương tăng nhanh, loét, chảy máu tái diễn hoặc xuất hiện hạch gần vùng da bất thường. Cần tái khám sớm: nếu đã điều trị melanoma và phát hiện sẹo thay đổi, nốt mới, hạch to hoặc triệu chứng toàn thân kéo dài.
Melanoma da khu trú hiếm khi gây cấp cứu đặc hiệu. Người đã biết bệnh tiến triển cần gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi khó thở đột ngột, ho ra máu nhiều, co giật, yếu liệt mới xuất hiện, đau đầu dữ dội kèm rối loạn ý thức hoặc chảy máu không cầm. Không tự lái xe khi có triệu chứng thần kinh hoặc hô hấp nặng và không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán U hắc tố ác tính
Quy trình chẩn đoán bắt đầu bằng bệnh sử, khám toàn bộ da và hạch, thường kết hợp soi da. Tổn thương nghi ngờ cần sinh thiết để xác nhận mô bệnh học; kỹ thuật sinh thiết được chọn sao cho đánh giá được độ sâu mà không làm khó điều trị tiếp theo. Sau khi xác nhận, bác sĩ dựa vào độ dày Breslow, loét, bờ cắt và giai đoạn lâm sàng để quyết định có cần đánh giá hạch gác hoặc chẩn đoán hình ảnh. Không nên tự kết luận từ ảnh trực tuyến.
Bác sĩ thường hỏi thời điểm xuất hiện, tốc độ thay đổi, triệu chứng tại chỗ, cháy nắng, tiền sử ung thư da và bệnh sử gia đình. Khám gồm nhìn và sờ toàn bộ bề mặt da, da đầu, móng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, niêm mạc khi phù hợp và các vùng hạch. Soi da giúp nhận diện cấu trúc sắc tố hoặc mạch máu bất thường nhưng vẫn cần sinh thiết nếu nghi ngờ.
- Mô bệnh học sau sinh thiết: xác nhận melanoma, đo độ dày Breslow, đánh giá loét, bờ và các đặc điểm mô học; đây là xét nghiệm nền tảng.
- Hóa mô miễn dịch: hỗ trợ xác định nguồn gốc tế bào hắc tố trong trường hợp khó, nhưng phải được diễn giải cùng hình thái mô.
- Xét nghiệm đột biến khối u: thường dùng ở bệnh tiến triển hoặc nguy cơ cao để xem có mục tiêu điều trị như BRAF; không phải xét nghiệm sàng lọc cho người khỏe mạnh.
- Xét nghiệm máu: đánh giá sức khỏe nền và độc tính điều trị; không có xét nghiệm máu đơn lẻ đủ để chẩn đoán melanoma da sớm.
Siêu âm hạch, CT, PET/CT hoặc MRI được cân nhắc theo giai đoạn, triệu chứng và nguy cơ, không làm thường quy cho mọi melanoma mỏng. MRI não có vai trò khi nghi ngờ hoặc đánh giá bệnh tiến triển. Hình ảnh học giúp tìm tổn thương vùng hoặc xa nhưng có thể cho kết quả dương tính giả; phát hiện bất thường đôi khi cần sinh thiết xác nhận.
Chẩn đoán xác định dựa trên mô bệnh học phù hợp với melanoma. Phân giai đoạn thường sử dụng hệ TNM, kết hợp độ dày và loét của u nguyên phát, tình trạng hạch vùng cùng di căn xa. Sinh thiết hạch gác là thủ thuật phân giai đoạn ở một số bệnh nhân có nguy cơ phù hợp, không phải tiêu chuẩn bắt buộc cho mọi trường hợp. Kết quả cần được bác sĩ Da liễu, ngoại khoa ung bướu và giải phẫu bệnh tổng hợp.
Điều trị U hắc tố ác tính
Mục tiêu điều trị là loại bỏ hoàn toàn bệnh khu trú, giảm nguy cơ tái phát ở nhóm nguy cơ cao và kiểm soát lâu dài bệnh không thể phẫu thuật hoặc đã di căn. Kế hoạch dựa trên giai đoạn, vị trí, độ dày, hạch, đặc điểm phân tử, bệnh nền và mong muốn người bệnh. Phẫu thuật là nền tảng ở giai đoạn sớm. Điều trị bổ trợ hoặc toàn thân có thể gồm miễn dịch và nhắm trúng đích; xạ trị được dùng chọn lọc. Nhập viện khi có biến chứng nặng hoặc cần theo dõi điều trị chuyên sâu.
Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch có thể được dùng trong điều trị bổ trợ hoặc bệnh tiến triển để tăng hoạt động miễn dịch chống khối u, nhưng có nguy cơ viêm cơ quan do miễn dịch. Ở khối u mang đột biến BRAF phù hợp, phối hợp thuốc ức chế BRAF và MEK là lựa chọn nhắm trúng đích, cần theo dõi sốt, tim, mắt và da. Hóa trị cổ điển hiện có vai trò hạn chế hơn. Việc chọn thuốc, thời điểm và theo dõi phải do chuyên khoa Ung bướu thực hiện; không tự mua hoặc ngừng thuốc.
Sinh thiết hạch gác có thể được cân nhắc để phân giai đoạn ở một số melanoma có độ sâu hoặc đặc điểm nguy cơ phù hợp. Thủ thuật tìm hạch dẫn lưu đầu tiên và lấy mẫu để xét nghiệm, nhưng không điều trị toàn bộ bệnh và có nguy cơ phù, tụ dịch, nhiễm trùng hoặc phản ứng với chất đánh dấu. Can thiệp hạch khác chỉ được chỉ định khi có bằng chứng bệnh hoặc mục tiêu kiểm soát triệu chứng.
Cắt rộng tổn thương với bờ an toàn theo độ dày là điều trị chuẩn cho đa số melanoma da khu trú. Melanoma tại chỗ ở vùng giải phẫu khó có thể cần kỹ thuật cắt theo giai đoạn để kiểm soát bờ. Phẫu thuật hạch hoặc tổn thương di căn được cân nhắc chọn lọc. Quyết định phụ thuộc vị trí, khả năng bảo tồn chức năng, kết quả mô bệnh học và nguy cơ phẫu thuật; người bệnh cần được giải thích về sẹo và chăm sóc vết mổ.
Chăm sóc hỗ trợ gồm kiểm soát đau, ngứa, mệt mỏi, buồn nôn, dinh dưỡng và sức khỏe tinh thần. Bảo vệ da khỏi tia cực tím giúp giảm nguy cơ ung thư da mới nhưng không thay thế điều trị khối u hiện có. Trong liệu pháp miễn dịch, người bệnh cần báo sớm tiêu chảy kéo dài, khó thở, vàng da, đau ngực, rối loạn thị giác hoặc mệt bất thường vì có thể là độc tính miễn dịch.
Theo dõi được cá thể hóa theo giai đoạn và nguy cơ, gồm khám sẹo, toàn bộ da, hạch và hỏi triệu chứng. Một số giai đoạn cần hình ảnh học định kỳ, trong khi bệnh nguy cơ thấp chủ yếu dựa vào khám lâm sàng. Người bệnh nên ghi nhận nốt mới, thay đổi trên sẹo, hạch to và tác dụng phụ của thuốc. Lịch tái khám dày hơn trong những năm đầu nhưng không có một lịch duy nhất phù hợp cho mọi người.
Phẫu thuật bệnh khu trú thường hoàn tất trong một hoặc vài thủ thuật, nhưng quá trình đánh giá mô bệnh học, cắt bổ sung hoặc hồi phục có thể kéo dài nhiều tuần. Điều trị bổ trợ thường theo kế hoạch nhiều tháng; bệnh tiến triển có thể cần điều trị và đánh giá đáp ứng lâu dài. Thời gian phụ thuộc giai đoạn, đáp ứng, độc tính và mục tiêu chăm sóc, không thể cam kết thời điểm khỏi.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Xâm lấn tại chỗ gây loét, chảy máu, đau hoặc ảnh hưởng chức năng ở vùng đầu mặt, bàn chân hay móng.
- Lan đến hạch bạch huyết và di căn xa đến phổi, gan, não, xương hoặc vị trí khác.
- Tái phát tại sẹo hoặc xuất hiện melanoma nguyên phát mới ở vùng da khác.
- Biến chứng điều trị gồm nhiễm trùng vết mổ, phù bạch huyết, độc tính miễn dịch hoặc tác dụng phụ của điều trị nhắm trúng đích.
Tiên lượng thay đổi lớn theo giai đoạn. Melanoma mỏng, chưa loét và chưa lan hạch thường có khả năng kiểm soát tốt hơn so với khối u dày, có loét hoặc đã di căn. Đáp ứng với liệu pháp miễn dịch và nhắm trúng đích đã cải thiện kết quả ở nhiều bệnh nhân tiến triển, nhưng không phải ai cũng đáp ứng và độc tính có thể đáng kể. Bác sĩ cần dùng dữ liệu giai đoạn cùng tình trạng cá nhân để tư vấn, không thể dự đoán chính xác tuổi thọ cho một người.
Melanoma có thể tái phát tại chỗ, vùng hạch hoặc cơ quan xa, đôi khi sau nhiều năm. Nguy cơ cao hơn khi u dày, loét, hạch dương tính hoặc bệnh ở giai đoạn muộn. Tuân thủ theo dõi, tự quan sát da và hạch, bảo vệ tia cực tím và báo sớm triệu chứng giúp phát hiện vấn đề nhưng không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tái phát.
Không thể phòng ngừa mọi melanoma. Có thể giảm nguy cơ bằng cách tránh nắng gắt, tìm bóng râm, mặc quần áo che phủ, đội mũ, dùng kem chống nắng phổ rộng đúng cách và không sử dụng giường tắm nắng. Người nguy cơ cao nên trao đổi về lịch khám da. Tự kiểm tra da định kỳ giúp phát hiện thay đổi sớm nhưng không thay thế khám chuyên khoa. Hiện không có vaccine thường quy phòng melanoma.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc U hắc tố ác tính
Không có chế độ ăn nào chữa được melanoma. Nên ưu tiên khẩu phần cân bằng với đủ năng lượng, đạm, rau quả và nước, đặc biệt trong thời gian phẫu thuật hoặc điều trị toàn thân. Người có buồn nôn, tiêu chảy, sụt cân hoặc bệnh gan thận cần tư vấn dinh dưỡng cá thể hóa. Không tự dùng liều cao chất chống oxy hóa, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung vì có thể tương tác điều trị.
Vận động nhẹ đến vừa thường có lợi nếu sức khỏe cho phép, nhưng cần điều chỉnh trong giai đoạn sau mổ, mệt nhiều, thiếu máu hoặc có di căn xương. Bảo vệ vùng mổ khỏi kéo căng và nắng trực tiếp theo hướng dẫn. Ngủ đủ, chia nhỏ hoạt động và trở lại công việc từng bước có thể giúp hồi phục. Người có chóng mặt, khó thở, đau ngực hoặc yếu thần kinh mới cần dừng vận động và đi khám.
Có thể chụp ảnh tổn thương và sẹo trong điều kiện ánh sáng tương tự, ghi ngày và dùng sơ đồ cơ thể để theo dõi thay đổi. Quan sát da đầu, lưng, lòng bàn chân và móng với gương hoặc nhờ người hỗ trợ. Ghi lại hạch mới, đau kéo dài, ho, đau đầu hoặc sụt cân. Theo dõi tại nhà chỉ nhằm phát hiện tín hiệu cần khám, không dùng để tự xác định giai đoạn hoặc kết luận lành tính.
- Không cắt, đốt, chọc hoặc bôi hóa chất lên nốt ruồi nghi ngờ trước khi được đánh giá.
- Không trì hoãn sinh thiết vì ứng dụng điện thoại hoặc ảnh trực tuyến cho kết quả “nguy cơ thấp”.
- Không phơi nắng hoặc dùng giường tắm nắng với mục đích “tăng vitamin D”.
- Không tự dùng thuốc miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích, thảo dược hoặc ngừng điều trị khi chưa trao đổi với bác sĩ.
- Không bỏ tái khám chỉ vì tổn thương da ban đầu đã được cắt bỏ hoàn toàn.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Melanoma hiếm ở trẻ em và có thể có hình thái khác người lớn, bao gồm tổn thương spitzoid. Nốt thay đổi nhanh, chảy máu hoặc khác biệt rõ vẫn cần được bác sĩ Da liễu nhi đánh giá. Chẩn đoán mô học đôi khi phức tạp và nên được đọc bởi chuyên gia. Điều trị và đánh giá di truyền được cá thể hóa theo tuổi, giai đoạn và bối cảnh gia đình.
Người cao tuổi có thể có tổn thương ở vùng da hư hại ánh nắng mạn tính và nhiều bệnh nền ảnh hưởng lựa chọn phẫu thuật hoặc thuốc. Khám da cần phân biệt với nhiều đốm sắc tố lành tính. Đánh giá chức năng, đa thuốc, nguy cơ té ngã và khả năng tự chăm sóc giúp điều chỉnh mục tiêu; tuổi cao đơn thuần không phải lý do loại bỏ điều trị hiệu quả.
Melanoma có thể được chẩn đoán trong thai kỳ. Sinh thiết tổn thương nghi ngờ không nên trì hoãn chỉ vì đang mang thai; phẫu thuật thường được cân nhắc theo tuổi thai và gây mê. Đánh giá hạch, hình ảnh và điều trị toàn thân cần phối hợp Da liễu, Ung bướu, Sản khoa và Y học bào thai. Một số thuốc miễn dịch hoặc nhắm trúng đích có nguy cơ cho thai, vì vậy không tự ngừng hoặc tự bắt đầu điều trị.
Khả năng cho con bú phụ thuộc thuốc đang sử dụng, thời gian sau điều trị và sức khỏe mẹ. Nhiều thuốc chống ung thư có thể bài tiết qua sữa hoặc ảnh hưởng trẻ, nên cần xem xét từng hoạt chất và thời gian thải trừ. Phẫu thuật da đơn thuần không mặc định buộc ngừng cho bú, nhưng thuốc giảm đau, kháng sinh và gây mê vẫn cần được rà soát.
Người ghép tạng, nhiễm HIV không kiểm soát hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch dài ngày có nguy cơ ung thư da và diễn tiến bất lợi hơn. Biểu hiện có thể không điển hình và ngưỡng sinh thiết nên thấp hơn. Điều trị cần phối hợp với chuyên khoa quản lý miễn dịch để cân bằng kiểm soát ung thư, nguy cơ thải ghép, nhiễm trùng và độc tính của liệu pháp miễn dịch.
Bệnh tim, phổi, gan, thận, tự miễn và rối loạn đông máu có thể ảnh hưởng gây mê, phẫu thuật và lựa chọn thuốc. Người có bệnh tự miễn cần đánh giá kỹ trước liệu pháp miễn dịch vì nguy cơ bùng phát. Danh sách đầy đủ thuốc đang dùng, kể cả thuốc không kê đơn và thảo dược, giúp nhận diện tương tác và lên kế hoạch theo dõi an toàn.
Sau cắt melanoma, cần chăm sóc vết mổ theo hướng dẫn, theo dõi đỏ lan, mủ, sốt, đau tăng hoặc chảy máu. Hạn chế kéo căng vùng mổ và trở lại vận động theo vị trí phẫu thuật. Khi có sinh thiết hoặc phẫu thuật hạch, theo dõi sưng chi, tụ dịch và tê. Kết quả mô bệnh học cuối cùng quyết định liệu có cần cắt bổ sung hoặc điều trị tiếp.
Câu hỏi thường gặp về U hắc tố ác tính
Có thể nguy hiểm vì melanoma có khả năng xâm lấn và di căn sớm hơn nhiều ung thư da thường gặp khác. Mức độ nguy hiểm không giống nhau ở mọi người: khối u mỏng, chưa loét và chưa lan hạch thường có tiên lượng thuận lợi hơn bệnh dày hoặc đã di căn. Vì vậy, điều quan trọng là sinh thiết đúng, đo độ dày Breslow và phân giai đoạn. Một nốt ruồi bất thường không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, nhưng không nên trì hoãn khám khi tổn thương mới xuất hiện hoặc đang thay đổi.
Nhiều trường hợp melanoma khu trú có thể được kiểm soát lâu dài bằng phẫu thuật cắt đủ bờ, đặc biệt khi phát hiện sớm. Ở nhóm nguy cơ cao, điều trị bổ trợ có thể giảm nguy cơ tái phát nhưng cũng có tác dụng phụ. Bệnh không thể phẫu thuật hoặc đã di căn đôi khi đáp ứng kéo dài với liệu pháp miễn dịch hay điều trị nhắm trúng đích, song không thể cam kết khỏi hoàn toàn. Kết quả phụ thuộc giai đoạn, sinh học khối u, sức khỏe và đáp ứng thực tế của từng người.
U hắc tố ác tính không lây qua tiếp xúc, dùng chung đồ, quan hệ tình dục, máu hay chăm sóc vết thương thông thường. Tế bào ung thư không truyền từ người bệnh sang người khỏe mạnh trong sinh hoạt hằng ngày. Một số gia đình có khuynh hướng di truyền làm tăng nguy cơ, nhưng đó là sự thừa hưởng biến thể gen chứ không phải lây nhiễm. Người thân của bệnh nhân có nhiều trường hợp melanoma nên trao đổi với bác sĩ về khám da và tư vấn di truyền khi phù hợp.
Có. Lịch theo dõi phụ thuộc giai đoạn, nguy cơ tái phát và loại điều trị. Tái khám thường bao gồm kiểm tra sẹo, toàn bộ da, hạch và hỏi triệu chứng; hình ảnh học chỉ được dùng theo chỉ định, không phải ai cũng cần định kỳ giống nhau. Người bệnh cũng nên tự kiểm tra da giữa các lần khám và báo sớm nốt mới, sẹo thay đổi hoặc hạch to. Theo dõi lâu dài còn nhằm phát hiện melanoma nguyên phát thứ hai và xử trí tác dụng phụ muộn.
Phần lớn người bệnh có thể vận động phù hợp với thể trạng và giai đoạn điều trị. Sau phẫu thuật cần tránh kéo căng vùng mổ cho đến khi lành; người có phù bạch huyết hoặc di căn xương cần hướng dẫn riêng. Trong điều trị toàn thân, nên giảm cường độ khi sốt, mất nước, thiếu máu hoặc mệt nhiều. Dừng tập và đi khám nếu đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, yếu liệt hoặc đau xương tăng. Hoạt động ngoài trời cần bảo vệ da khỏi tia cực tím.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

