Kaposi sarcoma là ung thư mạch máu và mạch bạch huyết liên quan herpesvirus người type 8, thường biểu hiện bằng dát, mảng hoặc nốt màu tím, đỏ hay nâu trên da và niêm mạc miệng. Bệnh có thể tiến triển chậm ở thể cổ điển hoặc lan nhanh khi miễn dịch suy giảm, đặc biệt ở người nhiễm HIV chưa kiểm soát hoặc người dùng thuốc chống thải ghép. Tổn thương chân có thể gây phù bạch huyết; tổn thương phổi hoặc đường tiêu hóa có thể gây khó thở, ho ra máu, thiếu máu hay xuất huyết. Chẩn đoán cần sinh thiết, đồng thời đánh giá HIV, miễn dịch và mức độ lan rộng. Điều trị phụ thuộc thể bệnh: tối ưu liệu pháp kháng retrovirus là nền tảng ở Kaposi liên quan HIV; tổn thương khu trú có thể điều trị tại chỗ, còn bệnh lan rộng có thể cần hóa trị hoặc phương pháp toàn thân khác.
Kaposi sarcoma là bệnh gì?
Kaposi sarcoma là một tân sinh mạch đa ổ liên quan bắt buộc với HHV-8, còn gọi là KSHV. Tế bào hình thoi của khối u có đặc điểm nội mô, tạo các khe mạch bất thường chứa hồng cầu và gây màu tím hoặc nâu đặc trưng. Bệnh được chia thành thể cổ điển, thể lưu hành châu Phi, thể liên quan HIV và thể do ức chế miễn dịch, nhưng hình ảnh mô học tương tự nhau; khác biệt chính nằm ở bối cảnh miễn dịch, tốc độ tiến triển và phạm vi cơ quan. Kaposi sarcoma không phải là vết bầm thông thường và cũng không phải mọi tổn thương tím ở người nhiễm HIV đều là Kaposi. Sinh thiết là cần thiết để phân biệt với u mạch lành tính, viêm mạch, nhiễm trùng và các ung thư khác. Việc đánh giá không chỉ tập trung vào da mà còn phải xem xét niêm mạc miệng, phù bạch huyết, hô hấp và tiêu hóa.
| Tên bệnh | Kaposi sarcoma |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Kaposi sarcoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Sarcoma Kaposi; u Kaposi; KS |
| Mã ICD-10 | C46.9 khi chưa xác định vị trí; chọn C46.x theo cơ quan hoặc vị trí tổn thương |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | U mạch liên quan HHV-8; Da liễu – Ung bướu – Bệnh truyền nhiễm |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da, niêm mạc miệng, hạch và hệ bạch huyết; có thể ảnh hưởng phổi, đường tiêu hóa và cơ quan khác |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính liên quan herpesvirus người type 8; bản thân khối u không lây, nhưng virus HHV-8 có thể lây truyền |
| Mức độ phổ biến | Hiếm trong dân số chung; gặp nhiều hơn ở người nhiễm HIV không kiểm soát, người ghép tạng dùng ức chế miễn dịch và một số vùng lưu hành HHV-8 |
| Bệnh có lây không? | Không đối với khối u; HHV-8 có thể lây |
| Đường lây | HHV-8 có thể truyền qua nước bọt, tiếp xúc tình dục, máu và từ mẹ sang con trong một số bối cảnh; đường lây thay đổi theo quần thể |
Tổng quan chuyên môn về Kaposi sarcoma
Sau nhiễm HHV-8, virus có thể tồn tại tiềm ẩn trong tế bào nội mô và tế bào miễn dịch. Khi miễn dịch suy yếu hoặc môi trường viêm thuận lợi, các protein của virus thúc đẩy tăng sinh, tạo mạch, chống chết tế bào và tiết cytokine. Tế bào hình thoi tăng lên quanh mạch máu và mạch bạch huyết, tạo khe mạch rò rỉ hồng cầu, lắng hemosiderin và phù mô. Ở người nhiễm HIV, tải lượng HIV cao và CD4 thấp làm mất kiểm soát virus; phục hồi miễn dịch bằng điều trị kháng retrovirus có thể làm tổn thương thu nhỏ, nhưng đôi khi xuất hiện hội chứng phục hồi miễn dịch với bệnh viêm hoặc nặng lên tạm thời.
- Thể cổ điển: thường tiến triển chậm ở nam lớn tuổi, hay bắt đầu ở chi dưới và có thể gây phù.
- Thể lưu hành: gặp tại một số vùng châu Phi, biểu hiện từ chậm đến xâm lấn, có thể xảy ra ở trẻ em.
- Thể liên quan HIV: có thể đa ổ, tổn thương miệng hoặc nội tạng và liên quan mức độ suy giảm miễn dịch.
- Thể do điều trị: xuất hiện khi dùng thuốc ức chế miễn dịch, đặc biệt sau ghép tạng; đôi khi cải thiện khi điều chỉnh ức chế miễn dịch.
- Phân tầng ACTG ở bệnh liên quan HIV: xem xét gánh nặng u, tình trạng miễn dịch và bệnh toàn thân để hỗ trợ quyết định điều trị.
Tần suất Kaposi sarcoma phụ thuộc mạnh vào lưu hành HHV-8 và tình trạng miễn dịch. Bệnh từng tăng cao trong giai đoạn đầu dịch HIV/AIDS và giảm rõ ở nơi tiếp cận điều trị kháng retrovirus hiệu quả. Thể cổ điển thường gặp hơn ở nam lớn tuổi có nguồn gốc Địa Trung Hải hoặc Đông Âu; thể lưu hành tập trung ở châu Phi cận Sahara. Việt Nam chưa có dữ liệu dân số đầy đủ về mọi thể Kaposi, vì vậy việc đánh giá nên dựa trên bối cảnh HIV, ghép tạng, thuốc ức chế miễn dịch và biểu hiện cá nhân.
HHV-8 xâm nhập qua tiếp xúc dịch tiết hoặc máu trong các bối cảnh nhất định, sau đó tồn tại tiềm ẩn. Khi kiểm soát miễn dịch suy yếu, virus thúc đẩy tăng sinh các tế bào nguồn gốc nội mô tại nhiều vị trí cùng lúc. Vì vậy, Kaposi sarcoma thường đa ổ hơn là một khối u đơn độc lan tuần tự. Tổn thương có thể phát triển tại da, niêm mạc, hạch, phổi hoặc đường tiêu hóa; phù xảy ra khi tổn thương cản trở dẫn lưu bạch huyết.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Kaposi sarcoma
HHV-8 là yếu tố căn nguyên cần thiết của Kaposi sarcoma, nhưng nhiễm virus đơn thuần thường không đủ gây bệnh. Suy giảm miễn dịch do HIV, thuốc chống thải ghép hoặc bệnh lý khác tạo điều kiện cho virus hoạt động và tế bào mạch tăng sinh. Ở thể cổ điển và lưu hành, tuổi, di truyền quần thể và viêm mạn có thể góp phần. Corticosteroid có thể làm Kaposi tiến triển ở một số người. Bệnh không do vệ sinh kém, không phải phản ứng dị ứng và không hình thành từ một vết bầm thông thường.
- Không thay đổi được: sống hoặc có nguồn gốc từ vùng lưu hành HHV-8, tuổi cao và giới nam ở thể cổ điển.
- Có thể can thiệp: HIV chưa được chẩn đoán hoặc chưa kiểm soát, gián đoạn điều trị kháng retrovirus và ức chế miễn dịch quá mức khi có lựa chọn điều chỉnh.
- Yếu tố lâm sàng: ghép tạng, dùng corticosteroid kéo dài hoặc bệnh làm giảm miễn dịch tế bào.
Người nhiễm HIV có CD4 thấp hoặc tải lượng virus chưa kiểm soát, người ghép tạng, người dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài và người đến từ vùng HHV-8 lưu hành là nhóm cần chú ý. Nam lớn tuổi có tổn thương tím ở chi dưới có thể thuộc thể cổ điển. Trẻ em ở Việt Nam hiếm gặp bệnh này; nếu có tổn thương đa ổ kèm hạch hoặc triệu chứng toàn thân, cần đánh giá chuyên khoa thay vì suy đoán từ màu sắc da.
Triệu chứng và dấu hiệu của Kaposi sarcoma
Kaposi có thể bắt đầu âm thầm với dát phẳng không đau, sau đó thành mảng hoặc nốt. Màu tổn thương thay đổi theo màu da và lượng máu, từ hồng, đỏ, tím đến nâu đen. Vị trí thường thấy gồm chân, mặt và vòm miệng, nhưng bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu. Phù chi, đau, loét hoặc nhiễm trùng thứ phát xảy ra khi tổn thương nhiều. Tổn thương nội tạng có thể không triệu chứng hoặc gây biểu hiện hô hấp và tiêu hóa.
- Dát, mảng hoặc nốt màu đỏ, tím, nâu, thường không mất màu hoàn toàn khi ấn.
- Tổn thương ở chân, bàn chân, mặt hoặc niêm mạc miệng; số lượng có thể từ vài tổn thương đến lan tỏa.
- Phù bàn chân, cẳng chân hoặc vùng sinh dục do cản trở dẫn lưu bạch huyết.
- Cảm giác nặng, đau hoặc hạn chế vận động khi tổn thương và phù nhiều.
- Tổn thương miệng gây khó ăn, chảy máu hoặc ảnh hưởng phát âm khi kích thước lớn.
- Ho, khó thở, đau ngực hoặc ho ra máu khi tổn thương ở phổi.
- Đau bụng, buồn nôn, thiếu máu, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen khi đường tiêu hóa bị ảnh hưởng.
- Sốt và bệnh nặng lên nhanh sau bắt đầu điều trị HIV có thể liên quan hội chứng phục hồi miễn dịch và cần đánh giá chuyên khoa.
Nên đặt lịch khám: khi xuất hiện tổn thương tím hoặc nâu kéo dài, đặc biệt ở người nhiễm HIV, ghép tạng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch. Cần khám trong ngày: khi tổn thương tăng nhanh, loét, đau, chảy máu hoặc phù làm khó đi lại. Cần tái khám sớm: khi bệnh đã chẩn đoán nhưng xuất hiện tổn thương mới, triệu chứng miệng, hô hấp, tiêu hóa hoặc tác dụng phụ điều trị.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi khó thở tăng nhanh, ho ra máu nhiều, nôn ra máu, đi ngoài phân đen kèm choáng, đau ngực, ngất, phù căng đau đột ngột hoặc chảy máu không cầm. Người có suy giảm miễn dịch và sốt cao kèm lơ mơ cũng cần đánh giá khẩn. Không tự lái xe khi khó thở hoặc choáng và không trì hoãn để thử thuốc bôi hay mẹo dân gian.
Chẩn đoán Kaposi sarcoma
Chẩn đoán phối hợp khám da, niêm mạc và hạch với sinh thiết tổn thương. Mô bệnh học và nhuộm HHV-8 xác nhận chẩn đoán trong bối cảnh phù hợp. Bác sĩ đánh giá HIV, CD4, tải lượng virus, thuốc ức chế miễn dịch và triệu chứng cơ quan. Nội soi hoặc hình ảnh chỉ được chỉ định khi nghi tổn thương phổi, tiêu hóa hoặc bệnh lan rộng. Không nên chẩn đoán Kaposi chỉ dựa vào màu tím của tổn thương.
Bác sĩ hỏi thời điểm xuất hiện, tốc độ lan, đau, phù, chảy máu, triệu chứng hô hấp và tiêu hóa; đồng thời rà soát HIV, ghép tạng và thuốc đang dùng. Khám gồm da toàn thân, khoang miệng, hạch và mức độ phù bạch huyết. Nghe phổi, đánh giá thiếu máu và tình trạng toàn thân giúp xác định nhu cầu thăm dò thêm.
- Sinh thiết và mô bệnh học: tìm tế bào hình thoi, khe mạch và hồng cầu thoát mạch; nhuộm HHV-8 hỗ trợ xác nhận.
- Xét nghiệm HIV: cần được đề nghị khi chưa biết tình trạng, với tư vấn phù hợp; kết quả ảnh hưởng điều trị và đánh giá miễn dịch.
- CD4 và tải lượng HIV: dùng ở người nhiễm HIV để đánh giá kiểm soát miễn dịch và theo dõi đáp ứng ART.
- Công thức máu, gan, thận: đánh giá thiếu máu, bệnh nền và khả năng dùng điều trị toàn thân; không tự chẩn đoán Kaposi.
X-quang hoặc CT ngực được cân nhắc khi ho, khó thở hoặc nghi tổn thương phổi. CT bụng chậu, siêu âm hạch hay PET/CT có thể hỗ trợ đánh giá bệnh lan rộng trong trường hợp chọn lọc. Hình ảnh không thay thế sinh thiết vì tổn thương nhiễm trùng hoặc ung thư khác có thể giống Kaposi. Nội soi tiêu hóa được cân nhắc khi có chảy máu, thiếu máu hoặc triệu chứng dai dẳng.
Chẩn đoán xác định dựa trên mô bệnh học tương thích và biểu hiện HHV-8 trong tế bào u. Phân tầng ở người nhiễm HIV có thể sử dụng hệ ACTG, đánh giá phạm vi khối u, miễn dịch và bệnh toàn thân. Ở các thể khác, bác sĩ mô tả mức độ da, phù, hạch và nội tạng. Không có một xét nghiệm máu HHV-8 đơn lẻ đủ để khẳng định Kaposi sarcoma.
Điều trị Kaposi sarcoma
Mục tiêu là phục hồi hoặc duy trì miễn dịch, giảm tổn thương gây triệu chứng, kiểm soát bệnh nội tạng và bảo tồn chất lượng sống. Ở bệnh liên quan HIV, bắt đầu hoặc tối ưu ART là thiết yếu. Bệnh ít, không triệu chứng có thể theo dõi hoặc điều trị tại chỗ; bệnh lan rộng, phù nặng, tổn thương miệng đáng kể hoặc nội tạng thường cần điều trị toàn thân. Với người ghép tạng, điều chỉnh ức chế miễn dịch phải phối hợp đội ghép để tránh thải ghép.
ART là nền tảng ở Kaposi liên quan HIV và phải được lựa chọn để hạn chế tương tác với hóa trị. Liposomal doxorubicin thường là hóa trị ưu tiên cho bệnh tiến triển; paclitaxel và một số thuốc khác được dùng trong tình huống chọn lọc. Thuốc miễn dịch hoặc điều hòa miễn dịch có thể được cân nhắc bởi chuyên gia khi bệnh tái phát. Corticosteroid có thể làm bệnh nặng lên và không nên tự dùng. Mọi phác đồ cần theo dõi công thức máu, gan, tim, thần kinh và nhiễm trùng.
Tổn thương khu trú có thể được áp lạnh, tiêm thuốc nội tổn thương, laser hoặc điều trị quang động ở một số trung tâm. Các thủ thuật này chủ yếu kiểm soát tổn thương tại chỗ và không xử lý bệnh nội tạng. Rủi ro gồm đau, loét, thay đổi sắc tố, sẹo và nhiễm trùng. Chọn phương pháp dựa trên số lượng, vị trí, triệu chứng và tình trạng miễn dịch.
Cắt bỏ có thể phù hợp với một hoặc vài tổn thương nhỏ gây khó chịu hoặc cần chẩn đoán, nhưng Kaposi thường đa ổ nên phẫu thuật không phải chiến lược toàn thân. Tổn thương có thể tái xuất hiện ở vùng khác. Phẫu thuật cần cân nhắc nguy cơ chảy máu, liền vết thương và phù bạch huyết, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch.
Nâng chân, chăm sóc da và phương tiện ép phù được cân nhắc khi không có chống chỉ định và sau đánh giá mạch máu. Vết loét cần giữ sạch, băng phù hợp và xử trí nhiễm trùng. Dinh dưỡng, kiểm soát đau, hỗ trợ tâm lý và tư vấn tuân thủ ART rất quan trọng. Không bôi thảo dược hoặc chất ăn mòn lên tổn thương vì dễ gây loét và nhiễm trùng.
Theo dõi gồm số lượng, kích thước và triệu chứng tổn thương; mức độ phù; khám miệng; đánh giá hô hấp, tiêu hóa và hạch. Ở người nhiễm HIV, tải lượng virus và CD4 được theo dõi cùng độc tính thuốc. Ảnh chụp chuẩn hóa có thể giúp so sánh. Bệnh có thể cải thiện chậm sau ART, nên bác sĩ đánh giá xu hướng tổng thể thay vì chỉ một tổn thương.
Đáp ứng sau phục hồi miễn dịch có thể cần nhiều tuần đến nhiều tháng. Điều trị tại chỗ thường thực hiện theo đợt, còn hóa trị toàn thân theo chu kỳ và được đánh giá sau một số chu kỳ. Bệnh cổ điển có thể cần kiểm soát từng giai đoạn trong nhiều năm. Thời gian điều trị phụ thuộc triệu chứng, lan rộng, miễn dịch và độc tính, không có mốc khỏi cố định.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Phù bạch huyết mạn tính, đau, hạn chế vận động, loét và nhiễm trùng da thứ phát.
- Chảy máu hoặc thiếu máu do tổn thương miệng hay đường tiêu hóa.
- Tổn thương phổi gây khó thở, giảm oxy và nguy cơ suy hô hấp.
- Bệnh tiến triển nội tạng hoặc hội chứng phục hồi miễn dịch sau bắt đầu ART.
- Độc tính hóa trị, tương tác thuốc và nguy cơ nhiễm trùng ở người suy giảm miễn dịch.
Tiên lượng phụ thuộc thể Kaposi, phạm vi cơ quan, mức độ suy giảm miễn dịch và khả năng kiểm soát HIV hoặc điều chỉnh ức chế miễn dịch. Thể cổ điển thường tiến triển chậm, trong khi bệnh nội tạng ở người miễn dịch yếu có thể đe dọa tính mạng. Nhiều trường hợp liên quan HIV đáp ứng tốt khi ART kiểm soát virus kết hợp điều trị u phù hợp. Tuy nhiên, đáp ứng và thời gian kiểm soát khác nhau, không thể dự đoán chính xác cho từng người.
Tổn thương Kaposi có thể tái xuất hiện hoặc xuất hiện ở vị trí mới, nhất là khi miễn dịch vẫn suy yếu. Duy trì ART, theo dõi tải lượng virus, dùng thuốc ghép đúng kế hoạch và báo sớm tổn thương mới giúp giảm nguy cơ diễn tiến nặng. Tái phát không luôn đồng nghĩa thất bại hoàn toàn; bác sĩ sẽ đánh giá lại miễn dịch, cơ quan và lựa chọn điều trị.
Biện pháp hiệu quả nhất để giảm Kaposi liên quan HIV là chẩn đoán HIV sớm và duy trì ART kiểm soát tải lượng virus. Chưa có vaccine HHV-8 và chưa có khuyến cáo sàng lọc HHV-8 thường quy cho dân số chung. Thực hành tình dục an toàn và tránh dùng chung kim tiêm có lợi cho phòng HIV và nhiều nhiễm trùng khác, nhưng chưa chứng minh loại bỏ hoàn toàn lây HHV-8. Người ghép tạng cần dùng thuốc đúng và tái khám.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Kaposi sarcoma
Không có thực phẩm nào làm tan tổn thương Kaposi. Nên ăn đủ năng lượng và đạm, đặc biệt khi có loét miệng, tiêu chảy, thiếu máu hoặc hóa trị. Tổn thương miệng có thể cần thức ăn mềm, nguội và ít kích thích. Người có bệnh thận, gan hoặc tương tác thuốc HIV cần tư vấn riêng. Không tự dùng thảo dược, nước ép đậm đặc hoặc chất bổ sung vì có thể ảnh hưởng ART và hóa trị.
Vận động phù hợp giúp duy trì sức cơ và tuần hoàn, nhưng phù chân nặng cần điều chỉnh cường độ và có thể dùng ép phù theo chỉ định. Tránh đứng lâu nếu làm phù tăng, nâng chân khi nghỉ và bảo vệ vùng da dễ loét. Người khó thở, thiếu máu hoặc đang hóa trị cần kế hoạch vận động nhẹ. Dừng tập khi đau ngực, choáng, khó thở tăng hoặc chảy máu.
Có thể chụp ảnh tổn thương theo cùng góc và ánh sáng, đo vòng chi khi phù và ghi triệu chứng miệng, hô hấp, tiêu hóa. Theo dõi uống ART và thuốc ghép đúng giờ, nhưng không tự thay đổi liều. Báo bác sĩ khi tổn thương tăng nhanh, loét, chảy máu, phù nặng hơn, ho hoặc đi ngoài phân đen. Theo dõi tại nhà không thay thế xét nghiệm miễn dịch và khám cơ quan.
- Không tự bôi corticosteroid hoặc dùng corticosteroid toàn thân khi chưa được bác sĩ đánh giá.
- Không chọc, cắt hoặc nặn tổn thương tím vì có thể chảy máu và nhiễm trùng.
- Không ngừng ART hoặc thuốc chống thải ghép đột ngột; mọi điều chỉnh phải có chuyên khoa phụ trách.
- Không trì hoãn khám khi có khó thở, chảy máu tiêu hóa hoặc phù tăng nhanh.
- Không dùng thảo dược, hóa chất ăn mòn hoặc quảng cáo “thải virus HHV-8” thay cho điều trị.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Kaposi sarcoma ở trẻ em hiếm tại Việt Nam nhưng có thể gặp ở vùng lưu hành HHV-8 hoặc trẻ suy giảm miễn dịch. Trẻ có thể biểu hiện hạch, phù và bệnh nội tạng nhiều hơn tổn thương da trong một số thể lưu hành. Chẩn đoán và điều trị cần phối hợp Ung bướu nhi, Truyền nhiễm và Da liễu; liều thuốc và đánh giá tăng trưởng phải cá thể hóa.
Thể cổ điển thường gặp ở nam lớn tuổi và có thể tiến triển chậm trong nhiều năm. Bệnh tĩnh mạch, tim hoặc thận có thể làm phù chân nặng hơn và ảnh hưởng khả năng dùng ép phù. Khi cân nhắc hóa trị, cần đánh giá chức năng, đa thuốc và mục tiêu kiểm soát triệu chứng. Theo dõi chủ động giúp tránh bỏ sót chuyển từ tổn thương khu trú sang bệnh gây biến chứng.
Kaposi trong thai kỳ rất hiếm và cần xác định bối cảnh HIV, miễn dịch cùng mức độ cơ quan. ART nên được quản lý theo hướng dẫn sản khoa và HIV; lựa chọn hóa trị hoặc xạ trị phụ thuộc tuổi thai và mức độ nguy hiểm. Không tự ngừng thuốc HIV vì tăng nguy cơ cho mẹ và lây truyền sang con. Kế hoạch cần phối hợp Sản khoa, Truyền nhiễm, Ung bướu và Nhi khoa.
Quyết định cho con bú phụ thuộc tình trạng HIV, khuyến cáo quốc gia, thuốc đang dùng và nguy cơ cho trẻ. Một số thuốc hóa trị không phù hợp với cho bú. Người mẹ không nên tự ngừng ART hoặc hóa trị để tiếp tục cho bú. Cần được tư vấn cá thể hóa bởi đội HIV, Sản khoa và Nhi khoa dựa trên lựa chọn nuôi trẻ an toàn tại Việt Nam.
Suy giảm miễn dịch là yếu tố trung tâm của nhiều thể Kaposi. Tổn thương có thể lan nhanh, xuất hiện ở miệng hoặc nội tạng và kèm nhiễm trùng cơ hội. Ngưỡng đánh giá hô hấp, tiêu hóa và hạch nên thấp hơn. Phục hồi miễn dịch là mục tiêu quan trọng nhưng phải thực hiện có kiểm soát vì hội chứng phục hồi miễn dịch có thể làm bệnh biểu hiện rầm rộ.
HIV, bệnh thận, gan, tim, rối loạn đông máu và bệnh sau ghép ảnh hưởng lựa chọn điều trị. Hóa trị có thể tương tác với ART hoặc thuốc chống thải ghép; phù chân có thể đồng thời do tim, tĩnh mạch hoặc bạch huyết. Cần rà soát đầy đủ thuốc và đánh giá nguyên nhân phối hợp thay vì quy mọi triệu chứng cho Kaposi.
Sau cắt hoặc sinh thiết tổn thương, người suy giảm miễn dịch cần theo dõi kỹ chảy máu, nhiễm trùng và chậm lành vết thương. Giữ băng sạch, tránh cọ xát và báo sốt, đỏ lan hoặc mủ. Phẫu thuật chỉ xử lý vùng được cắt; vẫn cần đánh giá các tổn thương khác, miễn dịch và cơ quan.
Câu hỏi thường gặp về Kaposi sarcoma
Kaposi sarcoma là ung thư nên không lây qua chạm, ôm, dùng chung đồ hay chăm sóc thông thường. Tuy nhiên, virus HHV-8 liên quan bệnh có thể truyền qua nước bọt, quan hệ tình dục, máu và một số đường khác tùy quần thể. Phần lớn người nhiễm HHV-8 không phát triển Kaposi sarcoma; nguy cơ tăng rõ khi miễn dịch suy giảm. Vì vậy, người bệnh không cần bị cách ly, nhưng nên tuân thủ biện pháp phòng HIV và bệnh lây truyền qua đường tình dục theo tư vấn y tế.
Khả năng kiểm soát phụ thuộc thể bệnh và miễn dịch. Kaposi liên quan HIV có thể thu nhỏ đáng kể khi ART kiểm soát virus, đôi khi kết hợp hóa trị. Tổn thương khu trú có thể được kiểm soát bằng điều trị tại chỗ, nhưng bệnh đa ổ có thể xuất hiện ở vùng khác. Thể cổ điển thường quản lý như bệnh mạn tiến triển chậm. Không thể cam kết khỏi hoàn toàn; mục tiêu thực tế là kiểm soát tổn thương, cơ quan, phù và chất lượng sống.
Thông thường có, nếu tình trạng HIV chưa được biết, vì Kaposi sarcoma có liên quan chặt với suy giảm miễn dịch do HIV và kết quả sẽ thay đổi cách điều trị. Xét nghiệm nên đi kèm tư vấn, bảo mật và kế hoạch liên kết chăm sóc. Kết quả âm tính không loại trừ thể cổ điển, thể lưu hành hoặc thể do ức chế miễn dịch. Bác sĩ cũng rà soát ghép tạng, thuốc corticosteroid và các nguyên nhân suy giảm miễn dịch khác.
Nhập viện được cân nhắc khi khó thở, giảm oxy, ho ra máu, chảy máu tiêu hóa, thiếu máu nặng, phù đau làm mất khả năng đi lại, nhiễm trùng, suy cơ quan hoặc tác dụng phụ điều trị nghiêm trọng. Một số bệnh nhân cần nhập viện để sinh thiết cơ quan, bắt đầu hóa trị hoặc theo dõi tương tác thuốc. Tổn thương da ít, ổn định và không triệu chứng thường có thể quản lý ngoại trú, nhưng quyết định phải dựa trên đánh giá trực tiếp.
Có thể. Kaposi thường là bệnh đa ổ liên quan tình trạng miễn dịch, vì vậy tổn thương mới có thể xuất hiện ngay cả khi vùng đã điều trị đáp ứng. Nguy cơ cao hơn khi HIV chưa kiểm soát, CD4 thấp hoặc vẫn cần ức chế miễn dịch mạnh. Duy trì ART, dùng thuốc ghép đúng hướng dẫn và tái khám giúp giảm nguy cơ tiến triển nặng. Khi tái phát, bác sĩ sẽ đánh giá lại phạm vi bệnh và chọn điều trị tại chỗ hoặc toàn thân phù hợp.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

