Triamcinolone acetonide là một corticosteroid tổng hợp có tác dụng chống viêm, chống dị ứng, giảm ngứa và ức chế miễn dịch. Hoạt chất được bào chế dưới nhiều dạng như kem hoặc thuốc mỡ bôi da, thuốc xịt mũi, hỗn dịch tiêm bắp, tiêm nội khớp và chế phẩm dùng trong nhãn khoa. Chỉ định, liều lượng, mức độ hấp thu và nguy cơ tác dụng phụ thay đổi đáng kể giữa từng dạng thuốc. Kem bôi thường được dùng cho các bệnh da đáp ứng corticosteroid; thuốc xịt mũi được dùng trong viêm mũi dị ứng; chế phẩm tiêm có thể được sử dụng trong một số bệnh viêm nặng hoặc tại khớp; chế phẩm nội nhãn chỉ được bác sĩ chuyên khoa mắt thực hiện. Triamcinolone acetonide có thể gây teo da, chảy máu mũi, tăng đường huyết, ức chế tuyến thượng thận, nhiễm trùng, tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể tùy đường dùng và mức phơi nhiễm. Người bệnh không nên tự dùng hoặc tự tiêm thuốc. [1][2][3][4]
Nội dung chính
- Triamcinolone acetonide là corticosteroid, có nhiều dạng dùng tùy bệnh cảnh và vị trí điều trị.
- Hoạt chất thường liên quan đến viêm da, viêm mũi dị ứng, tổn thương miệng hoặc tình trạng viêm khác.
- Cần dùng đúng dạng thuốc, vùng dùng và thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.
- Có thể gây kích ứng, mỏng da, thay đổi sắc tố hoặc tác dụng toàn thân nếu dùng sai cách/kéo dài.
- Báo bác sĩ nếu vùng dùng có dấu hiệu nhiễm trùng, dùng cho trẻ em, thai kỳ hoặc đang dùng steroid khác.
Hoạt chất Triamcinolone acetonide là gì?
Triamcinolone acetonide là một glucocorticoid tổng hợp có fluor, được sử dụng để làm giảm viêm, ngứa và phản ứng dị ứng. Hoạt chất có nhiều dạng bào chế dùng tại chỗ hoặc tiêm, vì vậy công dụng và mức độ an toàn phải được đánh giá theo từng sản phẩm cụ thể. [1][2][3][4]
Triamcinolone acetonide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Triamcinolone acetonide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Triamcinolone acetonide |
| Tên IUPAC | (1S,2S,4R,8S,9S,11S,12R,13S)-12-fluoro-11-hydroxy-8-(2-hydroxyacetyl)-6,6,9,13-tetramethyl-5,7-dioxapentacyclo[10.8.0.0^{2,9}.0^{4,8}.0^{13,18}]icosa-14,17-dien-16-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Triamcinolone acetonide USP; triamcinolone 16,17-acetonide; CAS 76-25-5. Không nên nhầm Triamcinolone acetonide với các dẫn chất hoặc muối khác của triamcinolone vì dạng bào chế, đặc tính giải phóng và chỉ định có thể khác nhau. [2][7] |
| Tên viết tắt | TA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Triamcinoloni acetonidum |
| Tên USAN | triamcinolone acetonide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 76-25-5 |
|---|---|
| UNII | F446C597KA |
| PubChem CID | 6436 |
| RxNorm CUI | 10761 |
Dược động học của Triamcinolone acetonide
Dược động học của Triamcinolone acetonide phụ thuộc mạnh vào đường dùng:
- Bôi ngoài da: mức hấp thu qua da thay đổi theo tá dược, tính toàn vẹn của hàng rào da, mức độ viêm, diện tích bôi, thời gian dùng và việc băng kín.
- Xịt mũi: hấp thu toàn thân thấp; sau một liều 220 microgam, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương khoảng 0,5 ng/mL và đạt sau khoảng 1,5 giờ.
- Tiêm bắp dạng hỗn dịch: tạo kho thuốc giải phóng kéo dài; tác dụng có thể duy trì nhiều tuần.
- Tiêm nội nhãn hoặc nội khớp: dược động học phụ thuộc vị trí tiêm, nồng độ, thể tích và chế phẩm cụ thể. [1][2][3]
Giai đoạn I: Hấp thu
Triamcinolone acetonide có thể được hấp thu qua da bình thường. Viêm da, tổn thương hàng rào biểu bì và băng kín làm tăng hấp thu qua da rõ rệt. [2]
Sau khi xịt mũi 220 microgam, lượng thuốc hấp thu toàn thân được mô tả là tối thiểu; nồng độ đỉnh trung bình khoảng 0,5 ng/mL, đạt sau khoảng 1,5 giờ. [3]
Sau tiêm bắp dạng hỗn dịch, thuốc được giải phóng kéo dài từ vị trí tiêm và có thể gây ức chế tuyến thượng thận trong nhiều tuần. [1]
| F · Sinh khả dụng | Không có một giá trị sinh khả dụng duy nhất áp dụng cho mọi chế phẩm Triamcinolone acetonide. Thuốc xịt mũi có sinh khả dụng toàn thân thấp. Kem và thuốc mỡ có mức hấp thu biến thiên; băng kín, da viêm, vùng da tổn thương, diện tích bôi rộng và thời gian dùng kéo dài có thể làm tăng hấp thu. Hỗn dịch tiêm bắp giải phóng chậm và tạo phơi nhiễm kéo dài. [1][2][3] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Theo dữ liệu được suy ra từ đường tiêm tĩnh mạch của Triamcinolone acetonide phosphate ester, thể tích phân bố trung bình được báo cáo khoảng 99,5 lít. Corticosteroid sau khi được hấp thu có mức gắn protein huyết tương khác nhau.
Thông số từ dạng phosphate ester tiêm tĩnh mạch không được dùng trực tiếp để dự đoán liều của kem bôi, thuốc xịt mũi hoặc hỗn dịch tiêm giải phóng kéo dài. [2][3]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Corticosteroid được hấp thu toàn thân chủ yếu chuyển hóa tại gan. Các chất chuyển hóa được mô tả trong nghiên cứu động vật của Triamcinolone acetonide gồm 6β-hydroxytriamcinolone acetonide, 21-carboxytriamcinolone acetonide và 21-carboxy-6β-hydroxytriamcinolone acetonide; các chất này được dự đoán có hoạt tính thấp hơn hoạt chất mẹ. [2][3]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi chuyển hóa, corticosteroid và các chất chuyển hóa chủ yếu được đào thải qua thận. Một phần corticosteroid dùng ngoài da và chất chuyển hóa có thể được bài tiết qua mật. Tỷ lệ đào thải cụ thể thay đổi theo đường dùng và chế phẩm. [2]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thay đổi theo cách đo và dạng thuốc:
Thời gian bán thải trong huyết tương không phản ánh đầy đủ thời gian tác dụng sinh học của corticosteroid dạng kho. [1][3] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải được báo cáo khoảng 45,2 lít/giờ sau khi sử dụng đường tĩnh mạch Triamcinolone acetonide phosphate ester ở người lớn. Thông số này không tương đương trực tiếp với độ thanh thải biểu kiến của hỗn dịch tiêm bắp, kem bôi hoặc thuốc xịt mũi. [3] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm gồm:
- Đường dùng, nồng độ và dạng bào chế.
- Tình trạng viêm hoặc tổn thương hàng rào da.
- Bôi trên diện tích rộng, dùng kéo dài hoặc băng kín.
- Liều và vị trí tiêm.
- Tuổi, đặc biệt trẻ em có tỷ lệ diện tích da trên trọng lượng cơ thể lớn.
- Thuốc cảm ứng enzym gan như phenytoin, carbamazepine hoặc rifampin có thể làm tăng chuyển hóa corticosteroid.
- Thuốc ức chế chuyển hóa như ketoconazole hoặc một số macrolide có thể làm tăng phơi nhiễm.
- Tình trạng tuyến giáp có thể ảnh hưởng độ thanh thải corticosteroid. [1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Triamcinolone acetonide
Triamcinolone acetonide thuộc nhóm corticosteroid tổng hợp có hoạt tính glucocorticoid. Tác dụng chính gồm:
- Chống viêm.
- Chống dị ứng.
- Giảm ngứa.
- Co mạch tại chỗ.
- Giảm hoạt hóa và di chuyển của nhiều tế bào viêm.
- Ức chế sản xuất hoặc giải phóng các chất trung gian gây viêm.
Hoạt tính mineralocorticoid nhìn chung thấp hơn corticosteroid tự nhiên, nhưng liều toàn thân trung bình hoặc cao vẫn có thể gây giữ muối, giữ nước, tăng huyết áp và mất kali. [1][2][3]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Triamcinolone acetonide hoạt hóa thụ thể glucocorticoid nội bào, từ đó điều hòa biểu hiện của các gen liên quan đến đáp ứng viêm và miễn dịch. Kết quả là giảm hoạt động của tế bào mast, bạch cầu ái toan, bạch cầu trung tính, đại thực bào và lympho; đồng thời giảm ảnh hưởng của histamine, eicosanoid, leukotriene và cytokine.
Đối với thuốc xịt mũi, hiệu quả điều trị chủ yếu bắt nguồn từ tác dụng tại chỗ trên niêm mạc mũi thay vì phơi nhiễm toàn thân. Cơ chế chống viêm đầy đủ của corticosteroid tại chỗ vẫn chưa được giải thích hoàn toàn. [2][3]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Triamcinolone acetonide làm giảm biểu hiện viêm, phù nề, ngứa, sung huyết và phản ứng dị ứng. Corticosteroid dùng ngoài da có tác dụng chống viêm, giảm ngứa và co mạch. Thuốc xịt mũi làm giảm nghẹt mũi, hắt hơi, chảy mũi và ngứa mũi trong viêm mũi dị ứng.
Mức độ ức chế trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận phụ thuộc liều, thời gian điều trị, đường dùng và mức hấp thu. Hỗn dịch tiêm bắp có thể gây tác dụng sinh học kéo dài hơn nhiều so với thời gian bán thải trong huyết tương. [1][2][3]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Triamcinolone acetonide
Chỉ định phải được xác định theo dạng thuốc và nhãn sản phẩm:
- Dùng ngoài da: giảm viêm và ngứa trong các bệnh da đáp ứng corticosteroid. [2]
- Xịt mũi: điều trị triệu chứng mũi của viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc quanh năm. [3]
- Tiêm bắp: một số tình trạng viêm, dị ứng, thấp khớp, da liễu, huyết học, hô hấp hoặc bệnh hệ thống khi liệu pháp đường uống không khả thi và nhãn sản phẩm cho phép. [1]
- Tiêm nội khớp hoặc mô mềm: hỗ trợ điều trị ngắn hạn trong đợt viêm cấp của viêm khớp gút, viêm bao hoạt dịch, viêm bao gân, viêm lồi cầu, viêm khớp dạng thấp, viêm màng hoạt dịch hoặc thoái hóa khớp. [1]
- Nhãn khoa: điều trị một số bệnh viêm mắt như viêm màng bồ đào và hỗ trợ quan sát trong phẫu thuật cắt dịch kính bằng chế phẩm chuyên biệt. [4]
Không được suy rộng chỉ định của một chế phẩm sang chế phẩm khác.
Triamcinolone acetonide được nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định trong một số tình trạng viêm, xơ hóa, da liễu và nhãn khoa. Tuy nhiên, bằng chứng, liều, kỹ thuật sử dụng và tình trạng phê duyệt khác nhau đáng kể giữa từng bệnh, quốc gia và chế phẩm.
Danh sách thử nghiệm lâm sàng hiện hành và mức độ bằng chứng cho từng ứng dụng cụ thể.
Mọi sử dụng ngoài chỉ định phải được ghi nhận rõ là ngoài chỉ định và do bác sĩ chuyên khoa cân nhắc; không được trình bày như chỉ định đã được cơ quan quản lý phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các nhãn tham khảo và không phải hướng dẫn tự điều trị:
- Kem bôi 0,025%: thoa một lớp mỏng lên vùng tổn thương 2–4 lần mỗi ngày.
- Kem bôi 0,1% hoặc 0,5%: thoa một lớp mỏng 2–3 lần mỗi ngày. [2]
- Xịt mũi ở người lớn và trẻ từ 12 tuổi theo nhãn kê đơn tham khảo: tổng liều khởi đầu và tối đa 220 microgam mỗi ngày, tương ứng 2 nhát xịt vào mỗi bên mũi một lần mỗi ngày; khi kiểm soát triệu chứng có thể giảm xuống 110 microgam mỗi ngày.
- Trẻ 6–12 tuổi theo nhãn này: khởi đầu 110 microgam mỗi ngày; trường hợp đáp ứng không đầy đủ có thể tăng lên 220 microgam mỗi ngày dưới hướng dẫn chuyên môn. [3]
- Tiêm bắp Kenalog-40: nhãn tham khảo nêu liều khởi đầu gợi ý 60 mg tiêm sâu vào cơ mông, thường điều chỉnh trong khoảng 40–80 mg tùy bệnh và đáp ứng.
- Tiêm nội khớp: nhãn tham khảo nêu 2,5–5 mg cho khớp nhỏ và 5–15 mg cho khớp lớn; liều thực tế phụ thuộc khớp, bệnh, kích thước tổn thương và chuyên môn người thực hiện. [1]
- Tiêm nội nhãn Triesence: liều khởi đầu 4 mg để điều trị bệnh mắt; 1–4 mg để hỗ trợ quan sát trong phẫu thuật cắt dịch kính. Chỉ bác sĩ chuyên khoa mắt được thực hiện. [4]
Không tự áp dụng các liều trên. Các sản phẩm khác có thể có nồng độ, độ tuổi được phê duyệt hoặc liều hoàn toàn khác.
Dùng ngoài da:
- Rửa tay trước và sau khi bôi.
- Thoa lớp mỏng, không bôi nhiều hơn chỉ định.
- Tránh mắt, miệng và vùng niêm mạc nếu sản phẩm không dành cho các vị trí này.
- Không băng kín trừ khi bác sĩ hướng dẫn.
- Tã hoặc quần nhựa bó sát có thể tạo hiệu ứng băng kín ở trẻ nhỏ.
- Không tự bôi kéo dài lên mặt, nếp gấp hoặc vùng da rộng. [2]
Xịt mũi:
- Lắc kỹ chai.
- Mồi bơm theo hướng dẫn của sản phẩm.
- Xịt đúng trong mũi, tránh xịt vào mắt.
- Dùng đều hằng ngày để đạt hiệu quả tối ưu.
- Không tự tăng số nhát xịt nếu triệu chứng chưa cải thiện. [3]
Dạng tiêm:
- Phải do nhân viên y tế thực hiện bằng kỹ thuật vô khuẩn.
- Hỗn dịch phải được lắc và kiểm tra tình trạng vón cục trước khi rút thuốc.
- Không tiêm vào mạch máu, gân hoặc vị trí đang nhiễm trùng.
- Không dùng chế phẩm tiêm bắp hoặc nội khớp để tiêm vào mắt.
- Không ngừng corticosteroid toàn thân kéo dài đột ngột. [1][4]
Theo dõi phụ thuộc đường dùng và thời gian điều trị:
- Dùng ngoài da diện rộng, kéo dài hoặc băng kín: theo dõi teo da, nhiễm trùng thứ phát, biểu hiện hội chứng Cushing và ức chế trục HPA; xét nghiệm cortisol niệu tự do hoặc nghiệm pháp kích thích ACTH có thể được cân nhắc. [2]
- Xịt mũi kéo dài: theo dõi chảy máu mũi, loét niêm mạc, nhiễm Candida, tình trạng lành vết thương, tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và tốc độ tăng trưởng ở trẻ. [3]
- Dùng toàn thân hoặc tiêm tác dụng kéo dài: theo dõi huyết áp, cân nặng, đường huyết, natri, kali, dấu hiệu nhiễm trùng, tâm trạng, xương, tuyến thượng thận và mắt. [1]
- Tiêm nội nhãn: theo dõi tưới máu đầu dây thần kinh thị giác ngay sau tiêm, đo nhãn áp và đánh giá dấu hiệu viêm nội nhãn. [4]
Cảnh báo và lưu ý về Triamcinolone acetonide
Chống chỉ định và trường hợp không được sử dụng phụ thuộc chế phẩm:
- Quá mẫn với Triamcinolone acetonide, corticosteroid hoặc thành phần của sản phẩm. [1][2][3][4]
- Nhiễm nấm toàn thân đối với một số chế phẩm corticosteroid tiêm hoặc nhãn khoa. [4]
- Chế phẩm corticosteroid tiêm bắp chống chỉ định trong ban xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn theo nhãn Kenalog-40. [1]
- Không tiêm corticosteroid vào vị trí đang nhiễm trùng; thường không tiêm vào khớp đã nhiễm trùng hoặc khớp không ổn định. [1]
- Không sử dụng vắc-xin sống hoặc sống giảm độc lực khi đang dùng liều corticosteroid gây ức chế miễn dịch. [1][4]
- Chế phẩm Kenalog-40 không được dùng đường tĩnh mạch, nội nhãn, ngoài màng cứng hoặc nội tủy. [1]
Người bệnh cần đọc chống chỉ định của đúng sản phẩm được kê đơn.
Tác dụng không mong muốn thay đổi theo đường dùng.
Dùng ngoài da:
- Nóng rát, ngứa, kích ứng hoặc khô da.
- Viêm nang lông, mọc lông nhiều, phát ban dạng trứng cá.
- Giảm sắc tố, viêm da quanh miệng hoặc viêm da tiếp xúc.
- Da mềm ẩm, rạn da, teo da và nhiễm trùng thứ phát. [2]
Xịt mũi:
- Viêm họng.
- Chảy máu mũi.
- Ho, khó chịu hoặc nghẹt mũi.
- Thay đổi vị giác hoặc khứu giác.
- Đau đầu, chóng mặt hoặc buồn nôn có thể được ghi nhận. [3]
Tiêm hoặc phơi nhiễm toàn thân:
- Đau hoặc phản ứng sau tiêm, teo mô tại vị trí tiêm.
- Tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân, phù, tăng huyết áp.
- Tăng đường huyết.
- Mất ngủ, thay đổi tâm trạng.
- Yếu cơ, loãng xương.
- Rối loạn kinh nguyệt và biểu hiện dạng Cushing. [1]
Tiêm nội nhãn:
- Tăng nhãn áp và tiến triển đục thủy tinh thể là các phản ứng thường được báo cáo.
- Có thể xuất hiện ruồi bay, xuất huyết kết mạc, giảm thị lực hoặc khó chịu thoáng qua tại vị trí tiêm. [4]
Các tác dụng phụ nghiêm trọng có thể gồm:
- Phản vệ, phù mạch hoặc phản ứng quá mẫn nặng.
- Nhiễm trùng nặng, tái hoạt lao, nhiễm nấm hoặc nhiễm ký sinh trùng tiềm ẩn.
- Ức chế trục HPA, suy tuyến thượng thận khi giảm hoặc ngừng thuốc không phù hợp.
- Hội chứng Cushing, tăng đường huyết hoặc làm bộc lộ đái tháo đường.
- Tăng huyết áp, hạ kali máu, suy tim ở người có nguy cơ.
- Xuất huyết hoặc thủng đường tiêu hóa.
- Rối loạn tâm thần, trầm cảm nặng, hưng cảm hoặc loạn thần.
- Loãng xương, hoại tử vô mạch, gãy xương hoặc đứt gân.
- Tăng nhãn áp, tổn thương thần kinh thị giác, đục thủy tinh thể.
- Viêm nội nhãn sau tiêm nội nhãn.
- Biến cố thần kinh như nhồi máu tủy sống, liệt, mù vỏ não hoặc đột quỵ đã được báo cáo sau tiêm corticosteroid ngoài màng cứng; đây không phải đường dùng được phê duyệt trong nhãn Kenalog-40. [1][4]
Thận trọng đặc biệt ở người có:
- Nhiễm trùng đang hoạt động hoặc nhiễm trùng tiềm ẩn.
- Đái tháo đường.
- Tăng huyết áp, suy tim hoặc nguy cơ hạ kali máu.
- Loét dạ dày – tá tràng, viêm túi thừa hoặc bệnh đường ruột có nguy cơ thủng.
- Loãng xương.
- Glaucoma, đục thủy tinh thể hoặc herpes simplex ở mắt.
- Rối loạn tâm thần.
- Nhược cơ.
- Suy tuyến giáp hoặc cường giáp.
- Tiền sử nhồi máu cơ tim gần đây.
- Tiền sử phản ứng với corticosteroid hoặc tá dược.
- Trẻ em cần điều trị kéo dài.
Corticosteroid có thể che lấp dấu hiệu nhiễm trùng. Người đang dùng liều ức chế miễn dịch cần tránh tiếp xúc với thủy đậu hoặc sởi và liên hệ bác sĩ ngay khi có phơi nhiễm. [1][3][4]
Quá liều cấp của thuốc xịt mũi ít có khả năng gây độc tính toàn thân nghiêm trọng do lượng hoạt chất trong chai và mức hấp thu thấp. Quá liều kéo dài có thể gây biểu hiện tăng cortisol hoặc hội chứng Cushing. [3]
Thuốc bôi có thể được hấp thu đủ để gây tác dụng toàn thân nếu dùng trên diện rộng, kéo dài hoặc băng kín. [2]
Quá liều corticosteroid tiêm được xử trí hỗ trợ và điều trị triệu chứng. Trong trường hợp phơi nhiễm kéo dài, việc giảm liều phải do bác sĩ thực hiện; không ngừng đột ngột vì có nguy cơ suy tuyến thượng thận. [1]
Khi dùng nhầm đường, tiêm nhầm liều, nuốt lượng lớn hoặc xuất hiện khó thở, phù mặt, lú lẫn, yếu cơ nặng, rối loạn thị giác hay dấu hiệu nhiễm trùng, cần đến cơ sở y tế ngay.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Kem Triamcinolone acetonide trong nhãn tham khảo: bảo quản 20–25°C, tránh nhiệt quá mức và tránh đông lạnh.
- Thuốc xịt mũi trong nhãn tham khảo: bảo quản 20–25°C.
- Kenalog-40: bảo quản 20–25°C, tránh đông lạnh, bảo vệ khỏi ánh sáng và không để trong tủ lạnh.
- Triesence: bảo quản 4–25°C, không đông lạnh và giữ trong hộp để tránh ánh sáng. [1][2][3][4]
Luôn ưu tiên điều kiện bảo quản ghi trên bao bì của sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Trẻ em có nguy cơ hấp thu corticosteroid dùng ngoài da cao hơn theo tỷ lệ diện tích da trên trọng lượng cơ thể. Đã có báo cáo ức chế trục HPA, hội chứng Cushing, tăng áp lực nội sọ, chậm tăng chiều cao và chậm tăng cân ở trẻ dùng corticosteroid tại chỗ hoặc toàn thân. Chỉ nên dùng lượng thấp nhất đáp ứng điều trị và tránh băng kín không cần thiết. [1][2]
Corticosteroid xịt mũi có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng. Cần đo chiều cao định kỳ nếu trẻ sử dụng kéo dài. Độ tuổi được phê duyệt khác nhau giữa từng sản phẩm; nhãn xịt mũi kê đơn được đối chiếu phê duyệt cho trẻ từ 6 tuổi, trong khi dữ liệu của sản phẩm khác có thể khác. [3]
Một số hỗn dịch tiêm chứa benzyl alcohol không dùng cho trẻ sơ sinh và cần thận trọng ở trẻ sinh non hoặc nhẹ cân. [1]
Các nghiên cứu và kinh nghiệm lâm sàng không cho thấy khác biệt tổng thể rõ ràng về đáp ứng giữa người cao tuổi và người trẻ, nhưng không loại trừ khả năng một số người cao tuổi nhạy cảm hơn.
Cần lựa chọn liều thận trọng vì người cao tuổi thường có nhiều bệnh kèm, dùng nhiều thuốc và có nguy cơ cao hơn đối với tăng huyết áp, tăng đường huyết, nhiễm trùng, loãng xương, đục thủy tinh thể, glaucoma và giữ nước. [1][3]
Không có đủ nghiên cứu đối chứng tốt ở phụ nữ mang thai cho mọi dạng Triamcinolone acetonide. Corticosteroid đã gây dị tật và ảnh hưởng phát triển thai trong nghiên cứu động vật; một số nhãn cảnh báo nguy cơ đối với thai nhi, đặc biệt khi phơi nhiễm toàn thân hoặc sử dụng trong ba tháng đầu. [1][2][3][4]
Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích dự kiến lớn hơn nguy cơ. Với dạng bôi, tránh dùng lượng lớn, trên diện rộng hoặc kéo dài. Trẻ sinh ra từ người mẹ dùng corticosteroid đáng kể trong thai kỳ có thể cần được theo dõi dấu hiệu suy tuyến thượng thận.
Thông tin phải được đánh giá theo đường dùng:
- Triamcinolone dạng xịt mũi hoặc tiêm tại chỗ với liều phù hợp thường được dự đoán tạo phơi nhiễm thấp cho trẻ bú mẹ, nhưng liều corticosteroid trung bình hoặc cao có thể làm giảm lượng sữa tạm thời. [5]
- Triamcinolone dùng ngoài da ngắn hạn trên diện tích nhỏ ít có khả năng gây nguy cơ đáng kể qua sữa mẹ. Nên sử dụng thuốc có hiệu lực thấp nhất phù hợp trên diện tích nhỏ nhất và tránh để da trẻ tiếp xúc trực tiếp với vùng đã bôi. [6]
- Nếu cần bôi vào vú hoặc núm vú, phải thực hiện đúng hướng dẫn chuyên môn, làm sạch trước khi cho bú và tránh thuốc mỡ chứa paraffin khoáng nếu có nguy cơ trẻ liếm trực tiếp.
- Dùng toàn thân hoặc liều cao cần được bác sĩ cân nhắc lợi ích – nguy cơ và theo dõi nguồn sữa, sự tăng trưởng cũng như biểu hiện bất thường của trẻ. [1][5][6]
Triamcinolone acetonide được chuyển hóa chủ yếu tại gan sau khi hấp thu toàn thân. Chưa xác định được một hướng dẫn điều chỉnh liều thống nhất cho mọi chế phẩm ở người suy gan.
Khuyến cáo điều chỉnh liều định lượng theo mức độ suy gan.
Khi cần dùng dạng tiêm, liều cao hoặc điều trị kéo dài, bác sĩ cần đánh giá bệnh gan, thuốc phối hợp và nguy cơ tăng phơi nhiễm corticosteroid. [2][3]
Chưa có hướng dẫn điều chỉnh liều thống nhất cho mọi dạng Triamcinolone acetonide ở người suy thận.
Khuyến cáo điều chỉnh liều định lượng theo mức độ suy thận.
Khi phơi nhiễm toàn thân đáng kể, cần theo dõi huyết áp, phù, natri, kali, cân nặng và tình trạng tim mạch vì corticosteroid có thể gây giữ muối, giữ nước và mất kali. [1][4]
Triamcinolone acetonide không phải lúc nào cũng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe. Tuy nhiên, chóng mặt, mệt mỏi, mất ngủ, thay đổi tâm trạng, tăng nhãn áp hoặc rối loạn thị giác có thể xuất hiện ở một số người.
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu có chóng mặt, nhìn mờ, đau mắt, thay đổi thị lực, yếu cơ hoặc rối loạn tâm thần sau khi dùng thuốc. Sau thủ thuật tiêm nội nhãn, thực hiện theo hướng dẫn riêng của bác sĩ mắt. [1][3][4]
Tương tác thuốc của Triamcinolone acetonide
Tương tác có ý nghĩa nhất khi phơi nhiễm toàn thân cao hoặc kéo dài:
- Warfarin và thuốc chống đông: tác dụng chống đông có thể thay đổi; cần theo dõi chỉ số đông máu.
- Thuốc điều trị đái tháo đường: corticosteroid có thể tăng đường huyết và làm thay đổi nhu cầu thuốc.
- Thuốc gây mất kali, thuốc lợi tiểu hoặc amphotericin B: tăng nguy cơ hạ kali máu.
- Digoxin hoặc glycoside tim: hạ kali máu có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp.
- NSAID, aspirin và salicylate: tăng nguy cơ tác dụng phụ đường tiêu hóa; độ thanh thải salicylate có thể thay đổi.
- Phenytoin, carbamazepine, barbiturate và rifampin: có thể tăng chuyển hóa corticosteroid.
- Ketoconazole, một số macrolide hoặc chất ức chế CYP3A4: có thể giảm chuyển hóa và tăng tác dụng phụ corticosteroid.
- Cyclosporine: có thể làm tăng tác dụng của cả hai thuốc; đã có báo cáo co giật khi phối hợp.
- Estrogen, thuốc tránh thai chứa estrogen: có thể làm giảm chuyển hóa một số corticosteroid.
- Vắc-xin sống: tránh dùng khi bệnh nhân đang nhận liều gây ức chế miễn dịch.
- Thuốc kháng cholinesterase và thuốc chẹn thần kinh – cơ: có thể làm tăng yếu cơ trong một số tình huống. [1][4]
Thắc mắc về hoạt chất Triamcinolone acetonide
Triamcinolone acetonide là corticosteroid tổng hợp có tác dụng chống viêm, chống dị ứng và giảm ngứa. Thuốc có thể được bào chế để bôi da, xịt mũi, tiêm bắp, tiêm nội khớp hoặc sử dụng trong nhãn khoa. Mỗi dạng có chỉ định và nguy cơ khác nhau. [1][2][3][4]
Có. Triamcinolone acetonide là một glucocorticoid tổng hợp thuộc nhóm corticosteroid. Thuốc làm giảm hoạt động của tế bào viêm và các chất trung gian như histamine, leukotriene, eicosanoid và cytokine. [3]
Không nên tự bôi lên mặt. Da mặt mỏng và nhạy cảm hơn với tác dụng gây teo da, giãn mạch, viêm da quanh miệng, phát ban dạng trứng cá hoặc thay đổi sắc tố. Chỉ bôi lên mặt khi bác sĩ xác định đúng bệnh, chọn nồng độ và quy định thời gian sử dụng. Không bôi vào mắt. [2]
Thuốc không phải thuốc làm thông mũi tức thời. Một số triệu chứng có thể bắt đầu cải thiện trong ngày đầu, nhưng hiệu quả tối đa có thể cần đến khoảng một tuần khi sử dụng đều đặn. Không tự tăng liều nếu chưa thấy tác dụng; cần liên hệ bác sĩ nếu triệu chứng không cải thiện hoặc nặng hơn. [3]
Việc sử dụng phụ thuộc đường dùng, liều, diện tích bôi, thời gian điều trị và tình trạng của mẹ. Phụ nữ mang thai chỉ nên dùng khi bác sĩ đánh giá lợi ích lớn hơn nguy cơ. Khi cho con bú, dạng bôi ngắn hạn trên diện tích nhỏ hoặc dạng xịt mũi thường tạo phơi nhiễm thấp hơn dạng toàn thân, nhưng vẫn cần tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp với vùng bôi và theo dõi khả năng giảm lượng sữa sau liều corticosteroid lớn. [1][2][3][5][6]

