Triamcinolone acetonide

Triamcinolone acetonide là một corticosteroid tổng hợp có tác dụng chống viêm, chống dị ứng, giảm ngứa và ức chế miễn dịch. Hoạt chất được bào chế dưới nhiều dạng như kem hoặc thuốc mỡ bôi da, thuốc xịt mũi, hỗn dịch tiêm bắp, tiêm nội khớp và chế phẩm dùng trong nhãn khoa. Chỉ định, liều lượng, mức độ hấp thu và nguy cơ tác dụng phụ thay đổi đáng kể giữa từng dạng thuốc. Kem bôi thường được dùng cho các bệnh da đáp ứng corticosteroid; thuốc xịt mũi được dùng trong viêm mũi dị ứng; chế phẩm tiêm có thể được sử dụng trong một số bệnh viêm nặng hoặc tại khớp; chế phẩm nội nhãn chỉ được bác sĩ chuyên khoa mắt thực hiện. Triamcinolone acetonide có thể gây teo da, chảy máu mũi, tăng đường huyết, ức chế tuyến thượng thận, nhiễm trùng, tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể tùy đường dùng và mức phơi nhiễm. Người bệnh không nên tự dùng hoặc tự tiêm thuốc. [1][2][3][4]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Triamcinolone acetonide là corticosteroid, có nhiều dạng dùng tùy bệnh cảnh và vị trí điều trị.
  • Hoạt chất thường liên quan đến viêm da, viêm mũi dị ứng, tổn thương miệng hoặc tình trạng viêm khác.
  • Cần dùng đúng dạng thuốc, vùng dùng và thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.
  • Có thể gây kích ứng, mỏng da, thay đổi sắc tố hoặc tác dụng toàn thân nếu dùng sai cách/kéo dài.
  • Báo bác sĩ nếu vùng dùng có dấu hiệu nhiễm trùng, dùng cho trẻ em, thai kỳ hoặc đang dùng steroid khác.

Hoạt chất Triamcinolone acetonide là gì?

Triamcinolone acetonide là một glucocorticoid tổng hợp có fluor, được sử dụng để làm giảm viêm, ngứa và phản ứng dị ứng. Hoạt chất có nhiều dạng bào chế dùng tại chỗ hoặc tiêm, vì vậy công dụng và mức độ an toàn phải được đánh giá theo từng sản phẩm cụ thể. [1][2][3][4]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Triamcinolone acetonide

CAS 76-25-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Triamcinolone acetonide

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Triamcinolone acetonide

Tên IUPAC

(1S,2S,4R,8S,9S,11S,12R,13S)-12-fluoro-11-hydroxy-8-(2-hydroxyacetyl)-6,6,9,13-tetramethyl-5,7-dioxapentacyclo[10.8.0.0^{2,9}.0^{4,8}.0^{13,18}]icosa-14,17-dien-16-one

Tên khác / tên đồng nghĩa

Triamcinolone acetonide USP; triamcinolone 16,17-acetonide; CAS 76-25-5. Không nên nhầm Triamcinolone acetonide với các dẫn chất hoặc muối khác của triamcinolone vì dạng bào chế, đặc tính giải phóng và chỉ định có thể khác nhau. [2][7]

Tên viết tắt

TA

Tên Latinh / tên dược điển

Triamcinoloni acetonidum

Tên USAN

triamcinolone acetonide

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

76-25-5

UNII

F446C597KA

PubChem CID

6436

RxNorm CUI

10761

Dược động học của Triamcinolone acetonide

Dược động học của Triamcinolone acetonide phụ thuộc mạnh vào đường dùng:

  • Bôi ngoài da: mức hấp thu qua da thay đổi theo tá dược, tính toàn vẹn của hàng rào da, mức độ viêm, diện tích bôi, thời gian dùng và việc băng kín.
  • Xịt mũi: hấp thu toàn thân thấp; sau một liều 220 microgam, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết tương khoảng 0,5 ng/mL và đạt sau khoảng 1,5 giờ.
  • Tiêm bắp dạng hỗn dịch: tạo kho thuốc giải phóng kéo dài; tác dụng có thể duy trì nhiều tuần.
  • Tiêm nội nhãn hoặc nội khớp: dược động học phụ thuộc vị trí tiêm, nồng độ, thể tích và chế phẩm cụ thể. [1][2][3]

Giai đoạn I: Hấp thu

Triamcinolone acetonide có thể được hấp thu qua da bình thường. Viêm da, tổn thương hàng rào biểu bì và băng kín làm tăng hấp thu qua da rõ rệt. [2]

Sau khi xịt mũi 220 microgam, lượng thuốc hấp thu toàn thân được mô tả là tối thiểu; nồng độ đỉnh trung bình khoảng 0,5 ng/mL, đạt sau khoảng 1,5 giờ. [3]

Sau tiêm bắp dạng hỗn dịch, thuốc được giải phóng kéo dài từ vị trí tiêm và có thể gây ức chế tuyến thượng thận trong nhiều tuần. [1]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng duy nhất áp dụng cho mọi chế phẩm Triamcinolone acetonide.

Thuốc xịt mũi có sinh khả dụng toàn thân thấp. Kem và thuốc mỡ có mức hấp thu biến thiên; băng kín, da viêm, vùng da tổn thương, diện tích bôi rộng và thời gian dùng kéo dài có thể làm tăng hấp thu. Hỗn dịch tiêm bắp giải phóng chậm và tạo phơi nhiễm kéo dài. [1][2][3]

Giai đoạn II: Phân bố

Theo dữ liệu được suy ra từ đường tiêm tĩnh mạch của Triamcinolone acetonide phosphate ester, thể tích phân bố trung bình được báo cáo khoảng 99,5 lít. Corticosteroid sau khi được hấp thu có mức gắn protein huyết tương khác nhau.

Thông số từ dạng phosphate ester tiêm tĩnh mạch không được dùng trực tiếp để dự đoán liều của kem bôi, thuốc xịt mũi hoặc hỗn dịch tiêm giải phóng kéo dài. [2][3]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Corticosteroid được hấp thu toàn thân chủ yếu chuyển hóa tại gan. Các chất chuyển hóa được mô tả trong nghiên cứu động vật của Triamcinolone acetonide gồm 6β-hydroxytriamcinolone acetonide, 21-carboxytriamcinolone acetonide và 21-carboxy-6β-hydroxytriamcinolone acetonide; các chất này được dự đoán có hoạt tính thấp hơn hoạt chất mẹ. [2][3]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau khi chuyển hóa, corticosteroid và các chất chuyển hóa chủ yếu được đào thải qua thận. Một phần corticosteroid dùng ngoài da và chất chuyển hóa có thể được bài tiết qua mật. Tỷ lệ đào thải cụ thể thay đổi theo đường dùng và chế phẩm. [2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải thay đổi theo cách đo và dạng thuốc:

  • Dữ liệu từ Triamcinolone acetonide phosphate ester tiêm tĩnh mạch: khoảng 88 phút.
  • Thuốc xịt mũi: thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 3,1 giờ.
  • Hỗn dịch tiêm bắp: tác dụng sinh học kéo dài nhiều tuần; sau liều tiêm bắp 60–100 mg, tình trạng ức chế tuyến thượng thận có thể xuất hiện sau 24–48 giờ và thường hồi phục trong khoảng 30–40 ngày.

Thời gian bán thải trong huyết tương không phản ánh đầy đủ thời gian tác dụng sinh học của corticosteroid dạng kho. [1][3]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải được báo cáo khoảng 45,2 lít/giờ sau khi sử dụng đường tĩnh mạch Triamcinolone acetonide phosphate ester ở người lớn. Thông số này không tương đương trực tiếp với độ thanh thải biểu kiến của hỗn dịch tiêm bắp, kem bôi hoặc thuốc xịt mũi. [3]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm gồm:

  • Đường dùng, nồng độ và dạng bào chế.
  • Tình trạng viêm hoặc tổn thương hàng rào da.
  • Bôi trên diện tích rộng, dùng kéo dài hoặc băng kín.
  • Liều và vị trí tiêm.
  • Tuổi, đặc biệt trẻ em có tỷ lệ diện tích da trên trọng lượng cơ thể lớn.
  • Thuốc cảm ứng enzym gan như phenytoin, carbamazepine hoặc rifampin có thể làm tăng chuyển hóa corticosteroid.
  • Thuốc ức chế chuyển hóa như ketoconazole hoặc một số macrolide có thể làm tăng phơi nhiễm.
  • Tình trạng tuyến giáp có thể ảnh hưởng độ thanh thải corticosteroid. [1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Triamcinolone acetonide

Triamcinolone acetonide thuộc nhóm corticosteroid tổng hợp có hoạt tính glucocorticoid. Tác dụng chính gồm:

  • Chống viêm.
  • Chống dị ứng.
  • Giảm ngứa.
  • Co mạch tại chỗ.
  • Giảm hoạt hóa và di chuyển của nhiều tế bào viêm.
  • Ức chế sản xuất hoặc giải phóng các chất trung gian gây viêm.

Hoạt tính mineralocorticoid nhìn chung thấp hơn corticosteroid tự nhiên, nhưng liều toàn thân trung bình hoặc cao vẫn có thể gây giữ muối, giữ nước, tăng huyết áp và mất kali. [1][2][3]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Triamcinolone acetonide hoạt hóa thụ thể glucocorticoid nội bào, từ đó điều hòa biểu hiện của các gen liên quan đến đáp ứng viêm và miễn dịch. Kết quả là giảm hoạt động của tế bào mast, bạch cầu ái toan, bạch cầu trung tính, đại thực bào và lympho; đồng thời giảm ảnh hưởng của histamine, eicosanoid, leukotriene và cytokine.

Đối với thuốc xịt mũi, hiệu quả điều trị chủ yếu bắt nguồn từ tác dụng tại chỗ trên niêm mạc mũi thay vì phơi nhiễm toàn thân. Cơ chế chống viêm đầy đủ của corticosteroid tại chỗ vẫn chưa được giải thích hoàn toàn. [2][3]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Triamcinolone acetonide làm giảm biểu hiện viêm, phù nề, ngứa, sung huyết và phản ứng dị ứng. Corticosteroid dùng ngoài da có tác dụng chống viêm, giảm ngứa và co mạch. Thuốc xịt mũi làm giảm nghẹt mũi, hắt hơi, chảy mũi và ngứa mũi trong viêm mũi dị ứng.

Mức độ ức chế trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận phụ thuộc liều, thời gian điều trị, đường dùng và mức hấp thu. Hỗn dịch tiêm bắp có thể gây tác dụng sinh học kéo dài hơn nhiều so với thời gian bán thải trong huyết tương. [1][2][3]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Triamcinolone acetonide

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Triamcinolone acetonide

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Triamcinolone acetonide

Tương tác có ý nghĩa nhất khi phơi nhiễm toàn thân cao hoặc kéo dài:

  • Warfarin và thuốc chống đông: tác dụng chống đông có thể thay đổi; cần theo dõi chỉ số đông máu.
  • Thuốc điều trị đái tháo đường: corticosteroid có thể tăng đường huyết và làm thay đổi nhu cầu thuốc.
  • Thuốc gây mất kali, thuốc lợi tiểu hoặc amphotericin B: tăng nguy cơ hạ kali máu.
  • Digoxin hoặc glycoside tim: hạ kali máu có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp.
  • NSAID, aspirin và salicylate: tăng nguy cơ tác dụng phụ đường tiêu hóa; độ thanh thải salicylate có thể thay đổi.
  • Phenytoin, carbamazepine, barbiturate và rifampin: có thể tăng chuyển hóa corticosteroid.
  • Ketoconazole, một số macrolide hoặc chất ức chế CYP3A4: có thể giảm chuyển hóa và tăng tác dụng phụ corticosteroid.
  • Cyclosporine: có thể làm tăng tác dụng của cả hai thuốc; đã có báo cáo co giật khi phối hợp.
  • Estrogen, thuốc tránh thai chứa estrogen: có thể làm giảm chuyển hóa một số corticosteroid.
  • Vắc-xin sống: tránh dùng khi bệnh nhân đang nhận liều gây ức chế miễn dịch.
  • Thuốc kháng cholinesterase và thuốc chẹn thần kinh – cơ: có thể làm tăng yếu cơ trong một số tình huống. [1][4]

Thắc mắc về hoạt chất Triamcinolone acetonide

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *