Follitropin beta là hormone kích thích nang trứng người tái tổ hợp, còn gọi là FSH tái tổ hợp. Hoạt chất được dùng dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa để kích thích nang noãn ở phụ nữ điều trị vô sinh hoặc hỗ trợ sinh sản, đồng thời có thể phối hợp với hCG nhằm kích thích sinh tinh ở nam giới bị suy sinh dục do thiếu gonadotropin. Liều follitropin beta phải được cá thể hóa dựa trên đáp ứng buồng trứng hoặc đáp ứng sinh tinh; người bệnh không nên tự áp dụng liều từ tài liệu tham khảo. Thuốc có thể gây hội chứng quá kích buồng trứng, đa thai, phản ứng quá mẫn và biến cố huyết khối. Trong quá trình điều trị, bác sĩ thường theo dõi siêu âm nang noãn, nồng độ hormone và các dấu hiệu bất thường để điều chỉnh hoặc ngừng thuốc khi cần thiết. 1
Nội dung chính
- Hoạt chất: Follitropin beta, FSH người tái tổ hợp
- Nhóm thuốc: Gonadotropin; hormone kích thích nang trứng
- Mã ATC: G03GA06
- Chỉ định chính: Kích thích rụng trứng, kích thích buồng trứng trong hỗ trợ sinh sản và kích thích sinh tinh ở một số nam giới
- Đường dùng phổ biến: Tiêm dưới da với dạng cartridge hiện hành
- Nguy cơ quan trọng: OHSS, đa thai, xoắn buồng trứng, huyết khối và phản ứng quá mẫn
- Yêu cầu sử dụng: Thuốc kê đơn, cần bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi
- Tình trạng lưu hành tại Việt Nam
Hoạt chất Follitropin beta là gì?
Follitropin beta là phiên bản tái tổ hợp của hormone FSH người. Hoạt chất kích thích sự phát triển và trưởng thành của nang noãn ở phụ nữ; khi phối hợp với hCG ở nam giới bị suy sinh dục giảm gonadotropin, thuốc hỗ trợ kích thích quá trình sinh tinh. 1
Follitropin beta
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Follitropin beta |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Follitropin beta |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Recombinant human follicle-stimulating hormone; recombinant human FSH; r-hFSH; FSH tái tổ hợp. Không nên đồng nhất follitropin beta với follitropin alfa hoặc follitropin delta vì đây là các hoạt chất sinh học khác nhau. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Follitropinum beta |
| Tên USAN | follitropin beta |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 146479-72-3 |
|---|---|
| UNII | QR8T22JM5W |
| PubChem CID | Không có CID |
| RxNorm CUI | 227518 |
Dược động học của Follitropin beta
Sau tiêm dưới da, follitropin beta được hấp thu chậm, đạt nồng độ tối đa sau khoảng 12–13 giờ và có thời gian bán thải kéo dài. Khi dùng lặp lại hằng ngày, trạng thái ổn định đạt được sau khoảng 5 ngày và nồng độ FSH có thể tích lũy khoảng 1,5–2,5 lần. 1
Giai đoạn I: Hấp thu
Follitropin beta được hấp thu chậm sau tiêm dưới da. Sau liều 150 IU dưới da bằng cartridge, thời gian đạt nồng độ tối đa trung bình khoảng 12,9 giờ theo nhãn Hoa Kỳ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối sau tiêm dưới da được EMA báo cáo khoảng 77%. Trong nghiên cứu được trình bày trên nhãn Hoa Kỳ, phần hấp thu biểu kiến khoảng 77,8% sau tiêm dưới da và 76,4% sau tiêm bắp ở phụ nữ khỏe mạnh đã được ức chế tuyến yên. 1 |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung bình sau khi tiêm tĩnh mạch 300 IU được báo cáo khoảng 8 lít. Follitropin beta có đặc điểm phân bố tương tự FSH nguồn niệu. 1
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Follitropin beta được cho là chuyển hóa tương tự FSH nguồn niệu. Các enzyme và con đường chuyển hóa phân tử cụ thể. 1
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc được thải trừ chậm và có đặc điểm thải trừ tương tự FSH nguồn niệu. Tỷ lệ thuốc được đào thải nguyên dạng qua nước tiểu hoặc các đường thải trừ khác.
| t½ · Thời gian bán thải | Nhãn Hoa Kỳ báo cáo thời gian bán thải trung bình khoảng 33,4 giờ sau liều 150 IU dưới da. EMA báo cáo thời gian bán thải trung bình khoảng 40 giờ, với khoảng dao động 12–70 giờ. Sự khác biệt có thể liên quan đến thiết kế nghiên cứu, đối tượng và chế phẩm được đánh giá. 1 |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến trung bình sau liều 150 IU tiêm dưới da được báo cáo khoảng 0,01 L/giờ/kg trong nghiên cứu trên phụ nữ khỏe mạnh đã được ức chế tuyến yên. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Khối lượng cơ thể có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm: diện tích dưới đường cong nồng độ thấp hơn ở người có cân nặng cao hơn, dù độ thanh thải đã hiệu chỉnh theo cân nặng tương tự nhau. Dạng cartridge dùng với bút tiêm có thể tạo mức phơi nhiễm cao hơn dạng bột hoàn nguyên dùng bơm tiêm thông thường, vì vậy không nên tự quy đổi liều giữa các thiết bị hoặc chế phẩm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Follitropin beta
Follitropin beta thuộc nhóm hormone sinh dục và chất điều hòa hệ sinh dục, phân nhóm gonadotropin. Đây là FSH người tái tổ hợp có hoạt tính sinh học tương tự FSH nội sinh. 2
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ở phụ nữ, FSH tác động lên buồng trứng để thúc đẩy nang noãn phát triển, trưởng thành và tăng sản xuất steroid sinh dục. Ở nam giới thiếu gonadotropin, follitropin beta phối hợp với hCG kích thích tế bào Sertoli và hỗ trợ quá trình sinh tinh. 1
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực chính là tăng hoạt tính FSH. Ở phụ nữ, đáp ứng được thể hiện qua sự phát triển của nang noãn và tăng estradiol; ở nam giới, đáp ứng được đánh giá qua nồng độ testosterone sau điều trị hCG và các thông số tinh dịch trong quá trình phối hợp follitropin beta. 1
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Follitropin beta
Theo nhãn tham chiếu, follitropin beta được sử dụng trong các trường hợp:
- Gây rụng trứng và hỗ trợ có thai ở phụ nữ vô sinh không phóng noãn do nguyên nhân chức năng, không phải suy buồng trứng nguyên phát.
- Kích thích buồng trứng có kiểm soát ở phụ nữ tham gia các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như IVF hoặc ICSI.
- Theo nhãn EMA, điều trị không phóng noãn, kể cả PCOS không đáp ứng với clomifene.
- Phối hợp với hCG để kích thích sinh tinh ở nam giới bị suy sinh dục giảm gonadotropin nguyên phát hoặc thứ phát, không phải suy tinh hoàn nguyên phát.
Chỉ định cụ thể phải được xác định theo nhãn của sản phẩm đang sử dụng. 1
Nghiên cứu và hướng dẫn hiện nay tập trung vào cá thể hóa liều gonadotropin dựa trên AMH, số nang thứ cấp, nguy cơ đáp ứng cao hoặc thấp và lựa chọn phác đồ nhằm giảm nguy cơ OHSS. ESHRE đánh giá follitropin alfa, follitropin beta và follitropin delta là các lựa chọn r-hFSH trong kích thích buồng trứng, nhưng điều này không phải là một chỉ định mới ngoài nhãn. Dữ liệu đáng tin cậy về các ứng dụng ngoài chỉ định khác của riêng follitropin beta.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh nhãn tham chiếu và không được tự áp dụng:
- Không phóng noãn: nhãn Hoa Kỳ và EMA thường bắt đầu ở mức 50 IU tiêm dưới da mỗi ngày trong ít nhất 7 ngày. Liều có thể được tăng từng bước 25–50 IU dựa trên siêu âm và đáp ứng hormone. Khi đạt đáp ứng thích hợp, bác sĩ có thể chỉ định hCG để gây trưởng thành nang noãn. 1
- Hỗ trợ sinh sản: nhãn Hoa Kỳ nêu liều khởi đầu 200 IU/ngày trong ít nhất 7 ngày; nhãn EMA nêu khoảng 100–225 IU/ngày trong 4 ngày đầu, sau đó điều chỉnh, thường trong phạm vi 75–375 IU/ngày. Nhãn Hoa Kỳ quy định tối đa 500 IU/ngày. 1
- Nam giới suy sinh dục giảm gonadotropin: sau khi testosterone được bình thường hóa bằng hCG, nhãn tham chiếu sử dụng tổng liều follitropin beta 450 IU mỗi tuần, chia thành 2 hoặc 3 lần, tiếp tục phối hợp hCG. Đáp ứng có thể cần ít nhất 3–4 tháng và đôi khi kéo dài đến 12 tháng. 1
Liều phụ thuộc sản phẩm, thiết bị, xét nghiệm và đáp ứng cá nhân. Không tự tăng, giảm, đổi chế phẩm hoặc ngừng thuốc.
Dạng cartridge được tiêm dưới da bằng bút tiêm tương thích. Mũi tiêm đầu tiên nên được thực hiện dưới sự giám sát trực tiếp của nhân viên y tế; chỉ người đã được đào tạo đầy đủ mới tự tiêm. Cần thay đổi vị trí tiêm, dùng kim mới cho mỗi lần tiêm và không dùng chung bút hoặc cartridge. Không tự quy đổi liều giữa cartridge, bút tiêm và các chế phẩm FSH khác vì mức phân phối thuốc có thể khác nhau. Nếu quên liều, không tiêm gấp đôi mà phải liên hệ bác sĩ. 1
Ở phụ nữ, cần đánh giá đáp ứng buồng trứng bằng siêu âm nang noãn, có thể kết hợp định lượng estradiol theo phác đồ của cơ sở điều trị. Bác sĩ phải theo dõi dấu hiệu OHSS, số lượng nang, nguy cơ đa thai và thời điểm dùng hCG. AMH hoặc AFC có thể được dùng trước điều trị để dự đoán đáp ứng cao hoặc thấp trong IVF/ICSI. Ở nam giới, có thể theo dõi testosterone, thể tích tinh hoàn và tinh dịch đồ định kỳ. 1
Cảnh báo và lưu ý về Follitropin beta
Các chống chỉ định theo nhãn tham chiếu gồm:
- Quá mẫn với follitropin beta, FSH tái tổ hợp hoặc tá dược.
- Dị ứng với neomycin hoặc streptomycin do sản phẩm có thể chứa lượng vết.
- Nồng độ FSH cao cho thấy suy tuyến sinh dục nguyên phát.
- Rối loạn nội tiết ngoài tuyến sinh dục chưa được kiểm soát.
- Khối u buồng trứng, vú, tử cung, tinh hoàn, tuyến yên hoặc vùng dưới đồi.
- Phụ nữ đang mang thai.
- Chảy máu âm đạo nhiều hoặc bất thường chưa rõ nguyên nhân.
- Nang hoặc buồng trứng to không liên quan PCOS.
- Dị tật cơ quan sinh dục hoặc u xơ tử cung khiến việc mang thai không thể thực hiện được theo nhãn EMA.
Chống chỉ định phải được kiểm tra theo tờ thông tin của sản phẩm cụ thể. 1
Tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Ở phụ nữ: đau hoặc khó chịu vùng bụng–chậu, chướng bụng, đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi, nang hoặc buồng trứng to, chảy máu âm đạo và phản ứng tại chỗ tiêm.
- Trong hỗ trợ sinh sản: OHSS là phản ứng quan trọng được ghi nhận trong thử nghiệm.
- Ở nam giới: đau đầu, mụn trứng cá, đau hoặc phản ứng tại chỗ tiêm, nữ hóa tuyến vú, phát ban và nang mào tinh hoặc nang dạng bì.
- Phản ứng tại chỗ tiêm như bầm tím, đau, đỏ, sưng hoặc ngứa được EMA báo cáo ở khoảng 3% người tham gia thử nghiệm.
Tần suất có thể khác nhau theo giới tính, chỉ định và phác đồ phối hợp. 1
Các biến cố nghiêm trọng có thể gồm OHSS nặng, xoắn buồng trứng, phản ứng quá mẫn hoặc phản vệ, biến cố huyết khối–thuyên tắc, biến chứng phổi, đa thai và thai ngoài tử cung. Dấu hiệu cảnh báo OHSS gồm đau vùng chậu dữ dội, buồn nôn, nôn, tăng cân nhanh, bụng chướng, khó thở hoặc giảm lượng nước tiểu. Các triệu chứng này cần được đánh giá y tế ngay, kể cả khi xuất hiện sau khi ngừng tiêm. 1
Follitropin beta là gonadotropin có hoạt lực mạnh và chỉ nên được sử dụng bởi bác sĩ có kinh nghiệm điều trị vô sinh. Cần thận trọng với:
- Nguy cơ OHSS, đặc biệt khi có nhiều nang hoặc estradiol tăng nhanh.
- Đa thai và các nguy cơ sản khoa liên quan.
- Xoắn buồng trứng, nhất là khi buồng trứng to hoặc có tiền sử xoắn.
- Huyết khối ở người có tiền sử cá nhân, gia đình, béo phì hoặc khuynh hướng tăng đông.
- Thai ngoài tử cung ở người có bệnh lý vòi trứng.
- Khối u buồng trứng hoặc hệ sinh dục ở người đã dùng nhiều chu kỳ thuốc điều trị vô sinh; quan hệ nhân quả chưa được xác lập.
- Rối loạn tuyến giáp, tuyến thượng thận, tăng prolactin hoặc khối u tuyến yên cần được đánh giá và điều trị trước khi kích thích buồng trứng.
NICE khuyến nghị dùng liều kích thích buồng trứng thấp nhất có hiệu quả và cung cấp thông tin cân bằng về dữ liệu sức khỏe dài hạn. 1
Quá liều gonadotropin có thể làm tăng nguy cơ OHSS và đa thai. Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong nhãn tham chiếu. Khi nghi ngờ quá liều hoặc đáp ứng buồng trứng quá mức, cần ngừng dùng theo chỉ định, không tiêm hCG nếu bác sĩ yêu cầu và theo dõi lâm sàng, cân nặng, dịch, điện giải, chức năng thận, hô hấp và nguy cơ huyết khối tùy mức độ. Phác đồ xử trí phải do cơ sở y tế quyết định. 1
Theo nhãn tham chiếu, cartridge chưa sử dụng được bảo quản ở 2–8°C, không để đông lạnh và giữ trong hộp để tránh ánh sáng. Một số nhãn cho phép người bệnh bảo quản ở nhiệt độ không quá 25°C trong một khoảng duy nhất tối đa 3 tháng hoặc đến hạn dùng, tùy thời điểm nào đến trước. Sau lần sử dụng đầu tiên, có thể bảo quản trong khoảng 2–25°C và phải loại bỏ sau tối đa 28 ngày. Luôn tuân theo hướng dẫn của đúng sản phẩm được cấp phát. 1
Đối tượng đặc biệt
Follitropin beta không được chỉ định cho trẻ em trong nhãn tham chiếu và tính an toàn, hiệu quả ở nhóm tuổi này chưa được xác lập. Dữ liệu sử dụng nhi khoa. 1
Các nghiên cứu lâm sàng không xác lập việc sử dụng follitropin beta ở người từ 65 tuổi trở lên. Khuyến cáo liều chuyên biệt cho người cao tuổi.
Follitropin beta không được chỉ định và bị chống chỉ định khi đang mang thai. Dữ liệu ở người không cho thấy rõ gonadotropin đơn độc làm tăng dị tật bẩm sinh, nhưng các yếu tố liên quan vô sinh và kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có thể làm thay đổi nguy cơ nền. Nếu phát hiện có thai trong khi dùng thuốc, cần ngừng sử dụng và liên hệ bác sĩ. 1
Chưa xác định follitropin beta có bài tiết vào sữa người hay không. EMA nhận định thuốc khó được bài tiết đáng kể do kích thước phân tử và nếu hiện diện có thể bị phân hủy trong đường tiêu hóa của trẻ, nhưng follitropin beta có thể ảnh hưởng sản xuất sữa. Việc dùng thuốc khi cho con bú phải được bác sĩ đánh giá; khuyến cáo thực hành cụ thể. 1
Dược động học follitropin beta chưa được nghiên cứu chuyên biệt ở người suy gan theo nhãn Hoa Kỳ. Không có phác đồ hiệu chỉnh liều đã được xác lập; khuyến cáo liều cụ thể.
Dược động học follitropin beta chưa được nghiên cứu chuyên biệt ở người suy thận theo nhãn Hoa Kỳ. Không có phác đồ hiệu chỉnh liều đã được xác lập; khuyến cáo liều cụ thể.
EMA đánh giá follitropin beta không ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. Tuy nhiên, người bệnh không nên lái xe nếu xuất hiện đau đầu, chóng mặt, đau vùng chậu hoặc triệu chứng khác làm giảm khả năng tập trung.
Tương tác thuốc của Follitropin beta
Nhãn Hoa Kỳ cho biết chưa thực hiện nghiên cứu tương tác thuốc chính thức. Nhãn EMA lưu ý việc phối hợp với clomifene có thể làm tăng đáp ứng nang noãn; sau khi ức chế tuyến yên bằng chất chủ vận GnRH, có thể cần liều follitropin beta cao hơn để đạt đáp ứng phù hợp. Đây là khác biệt về mức độ thông tin giữa hai nhãn, không phải căn cứ để người bệnh tự phối hợp hoặc tự thay đổi liều. 1
Thắc mắc về hoạt chất Follitropin beta
Follitropin beta là FSH người tái tổ hợp, được dùng theo đơn để kích thích nang noãn ở phụ nữ điều trị vô sinh hoặc hỗ trợ sinh sản. Thuốc cũng có thể phối hợp với hCG để kích thích sinh tinh ở một số nam giới bị suy sinh dục giảm gonadotropin. 1
Có thể gọi follitropin beta là “thuốc kích trứng” theo cách nói thông thường, nhưng chính xác hơn, thuốc kích thích nang noãn phát triển và trưởng thành. Việc gây trưởng thành noãn hoặc rụng trứng thường cần hCG hoặc biện pháp khác theo phác đồ của bác sĩ. 1
Có. OHSS là nguy cơ đã được ghi nhận và có thể trở nên nghiêm trọng. Đau vùng chậu nhiều, bụng chướng, nôn, tăng cân nhanh, khó thở hoặc giảm lượng nước tiểu là các dấu hiệu cần liên hệ cơ sở y tế ngay. 1
Thuốc không được chỉ định và bị chống chỉ định khi đang mang thai. Đối với người cho con bú, chưa xác định thuốc có bài tiết vào sữa hay không và thuốc có thể ảnh hưởng quá trình tạo sữa; cần trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng. 1
Không tiêm gấp đôi để bù liều. Người bệnh cần liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở hỗ trợ sinh sản để được hướng dẫn, vì thời điểm tiêm có thể ảnh hưởng quá trình theo dõi nang noãn và lịch dùng hCG hoặc lấy noãn.

