Flutamid, tên tiếng Anh là flutamide, là thuốc kháng androgen không steroid thế hệ đầu. Thuốc ngăn testosterone và dihydrotestosterone kích hoạt thụ thể androgen, qua đó hạn chế tín hiệu thúc đẩy sự phát triển của tế bào ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc androgen. Theo nhãn thuốc Hoa Kỳ, flutamid được dùng phối hợp với chất chủ vận hormone giải phóng hormone luteinizing, còn gọi là LHRH agonist, để điều trị ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn tiến triển tại chỗ hoặc di căn. Thuốc không được dùng đơn độc thay cho thuốc ức chế sản xuất androgen trong chỉ định này. Flutamid có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng, suy gan và tử vong; khoảng một nửa số trường hợp được báo cáo xảy ra trong ba tháng đầu. Người bệnh phải xét nghiệm men gan trước điều trị, mỗi tháng trong bốn tháng đầu và định kỳ sau đó. Đây là thuốc kê đơn, chỉ sử dụng theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa ung bướu.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc kháng androgen không steroid thế hệ đầu; mã ATC L02BB01.
- Chỉ định được phê duyệt: Phối hợp với chất chủ vận LHRH trong điều trị ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn B2–C hoặc D2 di căn theo nhãn Hoa Kỳ.
- Liều nhãn Hoa Kỳ: 250 mg mỗi 8 giờ, tổng liều 750 mg/ngày.
- Cảnh báo quan trọng nhất: Tổn thương gan, suy gan, bệnh não gan và tử vong.
- Theo dõi gan: Xét nghiệm trước điều trị, mỗi tháng trong 4 tháng đầu và định kỳ sau đó.
- Ngừng thuốc: Ngừng ngay nếu vàng da hoặc ALT tăng trên 2 lần giới hạn trên bình thường theo nhãn Eulexin.
- Tương tác đáng chú ý: Có thể kéo dài thời gian prothrombin khi dùng cùng warfarin.
- Nguyên tắc sử dụng: Không tự ngừng flutamid hoặc thuốc chủ vận LHRH; không dùng cho tình trạng tăng androgen lành tính nếu chưa có chỉ định chuyên khoa.
Hoạt chất Flutamid là gì?
Flutamid là thuốc kháng androgen không steroid. Thuốc ngăn androgen kích hoạt thụ thể androgen trong các mô đích, bao gồm tế bào ung thư tuyến tiền liệt, từ đó làm giảm tín hiệu thúc đẩy tổng hợp DNA, protein và sự phát triển của khối u phụ thuộc androgen.
Flutamid
INN Flutamide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Flutamid |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Flutamide |
| Tên IUPAC | 2-methyl-N-[4-nitro-3-(trifluoromethyl)phenyl]propanamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Flucinom, Flugerel, Niftolide, FLUT và mã nghiên cứu Sch 13521 là một số tên hoặc ký hiệu được NCI ghi nhận. |
| Tên viết tắt | FLUT |
| Tên Latinh / tên dược điển | Flutamidum |
| Tên USAN | flutamide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 13311-84-7 |
|---|---|
| UNII | 76W6J0943E |
| PubChem CID | 3397 |
| RxNorm CUI | 4508 |
| Công thức phân tử | C11H11F3N2O3 |
Dược động học của Flutamid
Flutamid được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn sau khi uống, sau đó được chuyển hóa rộng rãi. Chất chuyển hóa có hoạt tính 2-hydroxyflutamide đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 2 giờ. Thuốc và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu. Thời gian bán thải của chất chuyển hóa hoạt tính khoảng 6 giờ ở người trưởng thành và có thể dài hơn ở người cao tuổi.
Giai đoạn I: Hấp thu
Flutamid được hấp thu nhanh và hoàn toàn qua đường tiêu hóa. Sau một liều uống 250 mg, chất chuyển hóa alpha-hydroxyl hóa có hoạt tính đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 2 giờ. Thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
| F · Sinh khả dụng | Nhãn thuốc ghi nhận flutamid được hấp thu nhanh và hoàn toàn sau khi uống; thức ăn không ảnh hưởng đến sinh khả dụng. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ở trạng thái ổn định, flutamid gắn protein huyết tương khoảng 94–96%; chất chuyển hóa có hoạt tính gắn protein khoảng 92–94%. Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố ở người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Flutamid được chuyển hóa nhanh và rộng rãi, với ít nhất sáu chất chuyển hóa được xác định trong huyết tương. Chất chuyển hóa chính có hoạt tính là dẫn xuất alpha-hydroxyl hóa, thường được gọi là 2-hydroxyflutamide. Một chất chuyển hóa khác là 4-nitro-3-fluoro-methylaniline có liên quan đến độc tính kiểu anilin như methemoglobin máu và thiếu máu tán huyết.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Flutamid và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Khoảng 4,2% một liều được thải qua phân trong vòng 72 giờ. Thuốc mẹ và chất chuyển hóa có hoạt tính không được loại bỏ hiệu quả bằng thẩm tách máu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương của chất chuyển hóa alpha-hydroxyl hóa có hoạt tính khoảng 6 giờ ở người trưởng thành. Ở người cao tuổi, thời gian bán thải được ghi nhận khoảng 8 giờ sau liều đơn và khoảng 9,6 giờ ở trạng thái ổn định. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng. Suy thận không làm thay đổi đáng kể Cmax hoặc AUC của flutamid và chất chuyển hóa có hoạt tính trong nghiên cứu liều đơn. Ở người có độ thanh thải creatinin dưới 29 mL/phút, thời gian bán thải của chất chuyển hóa hoạt tính kéo dài nhẹ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mức phơi nhiễm hoặc nguy cơ độc tính gồm:
- Tuổi cao, do thời gian bán thải chất chuyển hóa có thể kéo dài.
- Suy gan, do flutamid được chuyển hóa rộng rãi tại gan và chưa có dữ liệu dược động học đầy đủ.
- Suy thận nặng có thể kéo dài nhẹ thời gian bán thải của chất chuyển hóa.
- Sử dụng đồng thời warfarin có thể làm tăng thời gian prothrombin.
- Thức ăn không làm thay đổi sinh khả dụng của thuốc.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Flutamid
Flutamid là thuốc kháng androgen không steroid thế hệ đầu. Thuốc không làm giảm trực tiếp quá trình sản xuất testosterone tại tinh hoàn, vì vậy trong chỉ định ung thư tuyến tiền liệt, flutamid được phối hợp với chất chủ vận LHRH để vừa giảm nồng độ androgen vừa phong bế tác dụng của androgen tại thụ thể.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Flutamid và chất chuyển hóa 2-hydroxyflutamide cạnh tranh với testosterone và dihydrotestosterone tại thụ thể androgen. Phức hợp thụ thể bị bất hoạt không thể di chuyển bình thường vào nhân tế bào, làm giảm quá trình phiên mã phụ thuộc androgen, tổng hợp DNA và tổng hợp protein. Cơ chế này có thể làm chậm sự phát triển hoặc gây thoái triển tạm thời của khối u phụ thuộc androgen.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Flutamid phong bế tác động của androgen tại tế bào nhưng không ức chế trực tiếp sự tiết androgen. Khi dùng đơn độc, thuốc có thể làm tăng testosterone và estradiol huyết tương do mất cơ chế phản hồi. Việc phối hợp chất chủ vận LHRH giúp ức chế sản xuất androgen tại tinh hoàn và tạo phong bế androgen kết hợp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Flutamid
Theo nhãn Eulexin, flutamid được chỉ định phối hợp với chất chủ vận LHRH trong:
- Ung thư biểu mô tuyến tiền liệt giai đoạn B2–C: điều trị nội tiết kết hợp với xạ trị.
- Ung thư biểu mô tuyến tiền liệt giai đoạn D2 di căn: bắt đầu cùng chất chủ vận LHRH và tiếp tục đến khi bệnh tiến triển.
Các hệ thống phân giai đoạn hiện đại có thể sử dụng thuật ngữ khác; việc lựa chọn phác đồ phải dựa trên hướng dẫn ung thư tuyến tiền liệt hiện hành và đặc điểm của người bệnh.
Flutamid đã được nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định cho rậm lông, mụn trứng cá, hội chứng buồng trứng đa nang và rụng tóc kiểu nữ. Đây không phải là chỉ định được phê duyệt trong nhãn Eulexin và việc dùng flutamid cho tình trạng tăng androgen lành tính không còn được khuyến khích do nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng, kể cả ở phụ nữ trẻ và trẻ vị thành niên.
Flutamid cũng tiếp tục được nghiên cứu trong một số bệnh và loại ung thư khác; các ứng dụng này không mặc nhiên là chỉ định được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn Hoa Kỳ, chỉ mang tính tham khảo chuyên môn và không được tự áp dụng:
- Liều khuyến cáo: 250 mg đường uống mỗi 8 giờ, tương đương hai viên nang 125 mg mỗi lần.
- Tổng liều: 750 mg/ngày.
- Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn B2–C: flutamid và goserelin nên được bắt đầu 8 tuần trước khi xạ trị và tiếp tục trong thời gian xạ trị.
- Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn D2 di căn: bắt đầu flutamid cùng chất chủ vận LHRH và tiếp tục đến khi bệnh tiến triển.
Liều thực tế và thời gian điều trị phải do bác sĩ ung bướu xác định theo giai đoạn bệnh, phác đồ, chức năng gan và khả năng dung nạp.
- Uống flutamid vào khoảng thời gian cố định, cách nhau khoảng 8 giờ.
- Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Tiếp tục sử dụng đồng thời chất chủ vận LHRH theo lịch của bác sĩ.
- Không tự ngừng flutamid hoặc thuốc chủ vận LHRH khi thấy triệu chứng cải thiện.
- Nếu quên liều và gần đến giờ dùng liều tiếp theo, bỏ qua liều đã quên; không uống gấp đôi.
- Báo ngay cho bác sĩ khi có chán ăn, buồn nôn, nôn, mệt mỏi, đau vùng bụng trên bên phải, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da.
Cần theo dõi:
- ALT, AST, bilirubin và các chỉ số chức năng gan trước khi bắt đầu điều trị.
- Men gan mỗi tháng trong 4 tháng đầu và định kỳ sau đó.
- Xét nghiệm chức năng gan ngay khi có triệu chứng nghi ngờ tổn thương gan.
- PSA huyết thanh và các dấu hiệu tiến triển ung thư tuyến tiền liệt.
- Tiêu chảy, mức độ mất nước và khả năng dung nạp đường tiêu hóa.
- Công thức máu khi có biểu hiện thiếu máu, nhiễm trùng hoặc chảy máu.
- Thời gian prothrombin hoặc INR khi sử dụng warfarin.
- Methemoglobin ở người thiếu G6PD, có bệnh hemoglobin M, hút thuốc hoặc có biểu hiện tím tái, khó thở.
- Chức năng tình dục, triệu chứng vú to hoặc đau vú.
Cảnh báo và lưu ý về Flutamid
Theo nhãn Eulexin, flutamid chống chỉ định trong các trường hợp:
- Quá mẫn với flutamid hoặc bất kỳ thành phần nào của sản phẩm.
- Suy gan nặng.
Nhãn không khuyến cáo bắt đầu điều trị nếu ALT ban đầu cao hơn hai lần giới hạn trên bình thường. Thuốc không có chỉ định cho phụ nữ và có thể gây hại cho thai nhi.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc đã được ghi nhận gồm:
- Bốc hỏa.
- Giảm ham muốn tình dục và rối loạn cương.
- Tiêu chảy, buồn nôn, nôn hoặc chán ăn.
- Vú to hoặc đau vú ở nam giới.
- Phát ban và nhạy cảm ánh sáng.
- Buồn ngủ, lú lẫn, trầm cảm, lo âu hoặc căng thẳng.
- Phù ngoại biên.
- Thiếu máu, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu.
- Nước tiểu có màu hổ phách, vàng xanh, xanh lam hoặc cam do thuốc và chất chuyển hóa.
Một số tác dụng như bốc hỏa, giảm ham muốn và rối loạn cương cũng có thể liên quan đến chất chủ vận LHRH trong phác đồ phối hợp.
Các biến cố nghiêm trọng có thể bao gồm:
- Viêm gan, vàng da ứ mật và hoại tử gan.
- Suy gan cấp, bệnh não gan và tử vong.
- Methemoglobin máu hoặc sulfhemoglobin máu.
- Thiếu máu tán huyết, đặc biệt ở người nhạy cảm với độc tính anilin.
- Phản ứng nhạy cảm ánh sáng nặng, phỏng nước, loét da hoặc hoại tử biểu bì.
- Thiếu máu nặng, giảm bạch cầu hoặc giảm tiểu cầu.
- Ung thư vú ở nam giới đã được báo cáo hiếm gặp.
- Tổn thương thai nhi nếu phụ nữ mang thai tiếp xúc toàn thân với thuốc.
- Flutamid có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng hoặc tử vong.
- Không bắt đầu điều trị khi ALT cao hơn hai lần giới hạn trên bình thường theo nhãn Eulexin.
- Ngừng ngay thuốc nếu xuất hiện vàng da hoặc ALT tăng trên hai lần giới hạn trên bình thường.
- Tổn thương gan có thể tiếp tục tiến triển trong một thời gian sau khi ngừng thuốc.
- Không dùng lại flutamid sau tổn thương gan nghi do thuốc vì tái phơi nhiễm có thể gây tái phát.
- Theo dõi methemoglobin ở người thiếu G6PD, mắc bệnh hemoglobin M, hút thuốc hoặc có nguy cơ độc tính anilin.
- Thận trọng ở người đang sử dụng warfarin.
- Không sử dụng thuốc cho tình trạng rậm lông, mụn trứng cá hoặc tăng androgen lành tính nếu không có chỉ định chuyên khoa.
- Không tự ngừng thuốc chủ vận LHRH đi kèm.
- Người bệnh phải được hướng dẫn nhận biết các dấu hiệu suy gan và tìm trợ giúp y tế ngay.
Liều đơn flutamid có khả năng gây triệu chứng đe dọa tính mạng chưa được xác lập. Dấu hiệu được ghi nhận trong nghiên cứu động vật gồm giảm hoạt động, thở chậm, thất điều, chán ăn, nôn và methemoglobin máu. Flutamid gắn protein cao và không được loại bỏ hiệu quả bằng thẩm tách máu.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Khi nghi ngờ quá liều, cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu để theo dõi hô hấp, tuần hoàn, chức năng gan, công thức máu, methemoglobin và điều trị hỗ trợ. Không tự gây nôn hoặc xử trí tại nhà.
Bảo quản viên nang flutamid ở 20–25°C, trong bao bì kín, tránh ánh sáng và có nắp an toàn cho trẻ em. Tránh nhiệt độ và độ ẩm quá mức.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của flutamid ở trẻ em chưa được thiết lập; thuốc chưa được nghiên cứu đầy đủ ở đối tượng nhi khoa. Đã có báo cáo suy gan nghiêm trọng ở trẻ vị thành niên sử dụng ngoài chỉ định cho rậm lông.
Không tự sử dụng flutamid cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên.
Flutamid không có chỉ định cho phụ nữ và có thể gây hại cho thai nhi. Dữ liệu động vật cho thấy giảm tỷ lệ sống của con non và hiện tượng nữ hóa con đực khi phơi nhiễm trong thai kỳ. Phụ nữ đang hoặc có thể mang thai không được sử dụng thuốc cho các tình trạng không đe dọa tính mạng.
Flutamid không có chỉ định cho phụ nữ và chưa được nghiên cứu đầy đủ ở phụ nữ cho con bú. Dữ liệu về sự bài tiết vào sữa mẹ và ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ.
Do khả năng gây độc tính nghiêm trọng, người đang cho con bú không được tự sử dụng flutamid.
Suy gan nặng là chống chỉ định. Không khuyến cáo bắt đầu flutamid nếu ALT ban đầu cao hơn hai lần giới hạn trên bình thường. Chưa có dữ liệu đầy đủ về dược động học ở người suy gan và không có bảng giảm liều đã được xác lập.
Nếu xuất hiện vàng da hoặc ALT tăng trên hai lần giới hạn trên bình thường trong điều trị, phải ngừng flutamid ngay và theo dõi chức năng gan đến khi hồi phục.
Nghiên cứu liều đơn không ghi nhận ảnh hưởng đáng kể của suy thận mạn lên Cmax hoặc AUC của flutamid và chất chuyển hóa có hoạt tính. Nhãn thuốc cho biết không cần điều chỉnh liều chỉ dựa trên suy thận mạn. Ở độ thanh thải creatinin dưới 29 mL/phút, thời gian bán thải chất chuyển hóa có thể kéo dài nhẹ. Flutamid không được loại bỏ hiệu quả bằng thẩm tách máu.
Flutamid có thể gây buồn ngủ, lú lẫn, trầm cảm hoặc lo âu ở một số người bệnh. Không lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc nguy hiểm khi xuất hiện chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hay giảm khả năng tập trung.
Tương tác thuốc của Flutamid
- Warfarin: đã ghi nhận tăng thời gian prothrombin sau khi bắt đầu flutamid; cần theo dõi chặt INR hoặc thời gian prothrombin và có thể phải điều chỉnh liều thuốc chống đông.
- Chất chủ vận LHRH: được sử dụng phối hợp trong chỉ định được phê duyệt; nhãn không ghi nhận tương tác dược động học đáng kể.
- Rượu: có thể làm tình trạng đỏ bừng mặt do flutamid rõ hơn; người bệnh cần trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng rượu.
- Các thuốc có khả năng gây độc gan: có thể làm việc đánh giá nguyên nhân tổn thương gan phức tạp hơn; toàn bộ danh sách thuốc và sản phẩm bổ sung cần được bác sĩ hoặc dược sĩ rà soát.
Thắc mắc về hoạt chất Flutamid
Flutamid là thuốc kháng androgen không steroid. Thuốc phong bế thụ thể androgen, làm giảm tác động của testosterone và dihydrotestosterone lên tế bào ung thư tuyến tiền liệt. Trong chỉ định được phê duyệt, flutamid được phối hợp với chất chủ vận LHRH.
Flutamid được dùng phối hợp với chất chủ vận LHRH để điều trị ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn tiến triển tại chỗ hoặc di căn. Thuốc không có chỉ định được phê duyệt cho phụ nữ hoặc các tình trạng tăng androgen lành tính như mụn trứng cá và rậm lông.
Flutamid có thể gây viêm gan, hoại tử gan, suy gan và tử vong. Nhãn thuốc yêu cầu xét nghiệm men gan trước điều trị, mỗi tháng trong bốn tháng đầu và định kỳ sau đó. Cần xét nghiệm ngay khi có chán ăn, buồn nôn, mệt mỏi, đau bụng trên bên phải, nước tiểu sẫm hoặc vàng da.
Không. Flutamid và chất chủ vận LHRH phải được sử dụng đồng thời theo phác đồ. Việc ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên PSA, tiến triển bệnh và độc tính phải do bác sĩ ung bướu quyết định.
Cần liên hệ ngay cơ sở điều trị khi có vàng da, nước tiểu sẫm, đau vùng bụng trên bên phải, chán ăn, nôn, mệt mỏi bất thường, triệu chứng giống cúm, tím môi, khó thở, tiêu chảy nặng, phát ban phỏng nước hoặc chảy máu bất thường. Đây có thể là dấu hiệu tổn thương gan, methemoglobin máu, thiếu máu tán huyết hoặc phản ứng da nghiêm trọng.

