Diosmectit, tên tiếng Anh là diosmectite hoặc dioctahedral smectite, là một loại đất sét tự nhiên đã được tinh chế, có cấu trúc dạng lớp và khả năng bao phủ niêm mạc đường tiêu hóa. Hoạt chất được sử dụng trong một số chế phẩm điều trị triệu chứng tiêu chảy cấp ở người lớn và trẻ trên 2 tuổi, nhưng phải dùng kết hợp với bù nước và điện giải đường uống. Diosmectit không được hấp thu hoặc chuyển hóa trong cơ thể mà lưu lại trong lòng ống tiêu hóa và được thải qua phân. Tác dụng không mong muốn thường gặp nhất là táo bón; ngoài ra có thể xảy ra nôn, phát ban, mày đay hoặc phản ứng quá mẫn. Do đặc tính hấp phụ, diosmectit có thể làm giảm hấp thu của thuốc uống khác nên cần sử dụng cách xa. Hoạt chất không thay thế oresol và không được khuyến cáo cho trẻ dưới 2 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú theo nhãn thuốc được tham khảo.
Nội dung chính
- Tên hoạt chất: Diosmectit
- Tên tiếng Anh/INN: Diosmectite
- Tên đồng nghĩa: Dioctahedral smectite
- Bản chất: Đất sét tự nhiên tinh chế có cấu trúc dạng lớp
- Nhóm dược lý: Chất hấp phụ đường ruột
- Mã ATC: A07BC05
- Dạng phổ biến: Bột pha hỗn dịch uống 3 g/gói
- Chỉ định tham khảo: Điều trị triệu chứng tiêu chảy cấp ở người lớn và trẻ trên 2 tuổi, kết hợp bù nước điện giải
- Hấp thu toàn thân: Không hấp thu
- Chuyển hóa: Không chuyển hóa
- Thải trừ: Qua phân
- Tác dụng phụ thường gặp: Táo bón
- Tương tác chính: Có thể làm giảm hấp thu thuốc uống khác
- Khoảng cách với thuốc khác: Hơn 2 giờ nếu có thể
- Trẻ dưới 2 tuổi: Không nên sử dụng
- Mang thai và cho con bú: Không được khuyến cáo theo nhãn tham khảo
- Có thay thế oresol không?: Không
- Thông tin về chỉ định và liều có thể khác nhau giữa các chế phẩm và quốc gia. Cần đọc đúng tờ hướng dẫn của sản phẩm đang sử dụng.
Hoạt chất Diosmectit là gì?
Diosmectit là chất hấp phụ đường ruột có nguồn gốc từ đất sét tự nhiên tinh chế. Hoạt chất lưu lại trong lòng ruột, tạo một lớp bao phủ trên niêm mạc và hỗ trợ phục hồi chức năng hàng rào niêm mạc.
Diosmectit được dùng để giảm triệu chứng tiêu chảy trong một số trường hợp, nhưng không điều trị nguyên nhân của mọi dạng tiêu chảy và không thay thế việc bù nước, điện giải.
Diosmectit
INN Diosmectite.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Diosmectit |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Diosmectite. |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Dioctahedral smectite; Smectite dioctahedral; Smectite hai mặt bát diện; Không nên đồng nhất diosmectit với tất cả các loại đất sét dùng trong y tế như kaolin, attapulgite hoặc các dạng montmorillonite khác, vì đặc tính và chỉ định của từng hoạt chất có thể khác nhau. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Diosmectitum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1318-93-0 |
|---|---|
| UNII | A585MN1H2L |
| PubChem CID | 71586775 |
| RxNorm CUI | 1425919 |
Dược động học của Diosmectit
Diosmectit hoạt động trong lòng ống tiêu hóa. Do cấu trúc khoáng và kích thước của hoạt chất, thuốc không đi qua biểu mô đường tiêu hóa, không được hấp thu vào tuần hoàn và không bị chuyển hóa.
Hoạt chất được thải nguyên trạng qua phân theo quá trình vận chuyển tự nhiên của đường ruột.
Giai đoạn I: Hấp thu
Diosmectit không được hấp thu qua niêm mạc đường tiêu hóa trong điều kiện sử dụng thông thường.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân được xem là không đáng kể vì diosmectit không được hấp thu qua đường tiêu hóa. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng: . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Hoạt chất lưu lại chủ yếu trong lòng ống tiêu hóa và bao phủ bề mặt niêm mạc.
Thể tích phân bố toàn thân: không áp dụng do thuốc không được hấp thu.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Diosmectit không bị chuyển hóa trong cơ thể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Diosmectit được đào thải qua phân theo quá trình vận chuyển tự nhiên của đường ruột.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương: không áp dụng do diosmectit không được hấp thu. Thời gian lưu cụ thể trong đường tiêu hóa phụ thuộc nhu động ruột; giá trị định lượng thống nhất: . |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân: không áp dụng vì hoạt chất không được hấp thu vào tuần hoàn. Thông số định lượng về thời gian vận chuyển và thải trừ qua đường tiêu hóa: . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến thời gian lưu và thải diosmectit trong đường tiêu hóa gồm:
- Tốc độ nhu động ruột.
- Mức độ tiêu chảy.
- Táo bón hoặc tiền sử táo bón nặng.
- Liều lượng và thời gian sử dụng.
- Việc sử dụng đồng thời các thuốc hoặc sản phẩm đường uống khác.
Các nghiên cứu dược động học chuyên biệt theo tuổi, suy gan hoặc suy thận: .
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Diosmectit
- Nhóm điều trị: thuốc đường tiêu hóa.
- Phân nhóm: chất hấp phụ đường ruột khác.
- Mã ATC: A07BC05.
- Tác dụng chủ yếu: bao phủ và bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa; điều trị triệu chứng tiêu chảy.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Diosmectit có cấu trúc dạng lớp và độ nhớt dẻo cao, nhờ đó tạo khả năng bao phủ đáng kể trên bề mặt niêm mạc đường tiêu hóa.
Dữ liệu dược lý lâm sàng trong nhãn thuốc cho thấy hoạt chất:
- Có khả năng hấp phụ khí trong đường ruột ở người lớn.
- Hỗ trợ phục hồi tính thấm bình thường của niêm mạc đường tiêu hóa.
- Tạo lớp phủ bảo vệ bề mặt niêm mạc.
Đặc tính hấp phụ cũng có thể làm thay đổi tốc độ hoặc mức độ hấp thu của thuốc uống dùng đồng thời.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng của diosmectit chủ yếu diễn ra tại chỗ trong lòng ruột. Thuốc không làm giảm nhu động ruột theo cơ chế của thuốc chống tiêu chảy opioid.
Nhãn Smecta dẫn dữ liệu từ hai thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi trên trẻ nhỏ bị tiêu chảy cấp, trong đó diosmectit dùng cùng bù nước đường uống giúp giảm lượng phân trong 72 giờ đầu so với giả dược. Tuy nhiên, dữ liệu này không đồng nghĩa hoạt chất có thể thay thế bù nước hoặc phù hợp cho trẻ dưới 2 tuổi theo khuyến cáo an toàn hiện hành.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Diosmectit
Theo nhãn Smecta 3 g được ANSM cập nhật, các chỉ định gồm:
- Điều trị triệu chứng tiêu chảy cấp ở trẻ trên 2 tuổi, kết hợp bù nước và điện giải đường uống.
- Điều trị triệu chứng tiêu chảy cấp ở người lớn.
- Điều trị triệu chứng tiêu chảy chức năng mạn tính ở người lớn.
- Điều trị triệu chứng đau liên quan đến các rối loạn chức năng đường ruột ở người lớn.
Chỉ định được phê duyệt tại Việt Nam có thể khác theo từng sản phẩm. Cần căn cứ tờ hướng dẫn sử dụng đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt cho chế phẩm cụ thể.
Các tổng quan nghiên cứu đã đánh giá smectite như liệu pháp bổ trợ cùng bù nước trong tiêu chảy nhiễm khuẩn cấp ở trẻ em. Một tổng quan hệ thống nhận định thuốc có thể rút ngắn thời gian tiêu chảy khoảng một ngày, nhưng mức độ chắc chắn của bằng chứng thấp và chưa cho thấy giảm rõ nhu cầu nhập viện hoặc truyền dịch.
Các ứng dụng như hội chứng ruột kích thích thể tiêu chảy, tiêu chảy liên quan hóa trị, xạ trị hoặc các nguyên nhân đặc biệt không thuộc chỉ định của nhãn Smecta được tham khảo trong bài. Tình trạng phê duyệt và bằng chứng cho từng ứng dụng: .
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn Smecta 3 g của Pháp, chỉ nhằm tham khảo. Không tự áp dụng cho chế phẩm khác, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền.
Tiêu chảy cấp ở trẻ từ 2 tuổi
- 4 gói mỗi ngày trong 3 ngày đầu.
- Sau đó 2 gói mỗi ngày trong 4 ngày.
- Thời gian sử dụng tối đa theo liệu trình này là 7 ngày.
- Bắt buộc kết hợp sớm với dung dịch bù nước và điện giải đường uống.
Tiêu chảy cấp ở người lớn
- Trung bình 3 gói mỗi ngày trong 7 ngày.
- Nhãn thuốc cho phép liều hằng ngày có thể tăng gấp đôi vào giai đoạn đầu điều trị, nhưng việc này cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và đúng tờ hướng dẫn sản phẩm.
Các chỉ định khác ở người lớn
- Trung bình 9 g, tương đương 3 gói loại 3 g mỗi ngày.
Liều thực tế phụ thuộc tuổi, tình trạng mất nước, nguyên nhân tiêu chảy, bệnh nền, tá dược và hàm lượng của sản phẩm.
- Pha hỗn dịch ngay trước khi uống.
- Với người lớn, có thể pha một gói vào khoảng nửa cốc nước và khuấy đều.
- Với trẻ trên 2 tuổi, có thể pha gói thuốc trong khoảng 50 ml nước để chia uống trong ngày hoặc trộn với thức ăn bán lỏng.
- Không uống bột khô.
- Không pha chung với thuốc khác.
- Dùng cách các thuốc uống khác hơn 2 giờ nếu có thể.
- Tiếp tục bù nước, điện giải và duy trì dinh dưỡng phù hợp.
- Không tự tăng liều hoặc kéo dài điều trị.
- Không dùng liều gấp đôi để bù liều đã quên.
Cần theo dõi:
- Số lần đi ngoài và tính chất phân.
- Khả năng ăn uống.
- Lượng nước tiểu.
- Khát nhiều, khô miệng, mắt trũng hoặc mệt lả.
- Táo bón, chướng bụng hoặc đau bụng tăng.
- Nôn liên tục.
- Sốt.
- Máu hoặc chất nhầy bất thường trong phân.
- Phát ban, ngứa hoặc sưng mặt, họng.
- Mức độ cải thiện sau 2–3 ngày.
Cần đi khám khi triệu chứng không cải thiện hoặc nặng lên sau 3 ngày, đau tiêu hóa kèm sốt hoặc nôn, có dấu hiệu mất nước, đi ngoài ra máu hoặc xuất hiện phản ứng dị ứng.
Cảnh báo và lưu ý về Diosmectit
Chống chỉ định chính:
- Quá mẫn với diosmectit.
- Quá mẫn với bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Tùy thành phần tá dược, một số chế phẩm có thể không phù hợp với người mắc:
- Không dung nạp fructose.
- Kém hấp thu glucose – galactose.
- Thiếu enzym sucrase – isomaltase.
Các tình trạng này liên quan đến tá dược chứa đường của sản phẩm cụ thể, không phải chống chỉ định chung cho mọi chế phẩm diosmectit.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
Thường gặp
- Táo bón.
Táo bón xảy ra ở khoảng 7% người lớn và 1% trẻ em trong dữ liệu của nhãn tham khảo. Khi xuất hiện, cần ngừng thuốc và chỉ cân nhắc dùng lại với liều thấp hơn theo tư vấn y tế.
Ít gặp
- Nôn.
- Phát ban.
Hiếm gặp
- Mày đay.
Chưa xác định tần suất
- Ngứa.
- Phù mạch.
- Phản ứng quá mẫn.
Ngừng thuốc và tìm trợ giúp y tế ngay khi xuất hiện:
- Sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng.
- Khó thở.
- Phát ban lan rộng hoặc mày đay.
- Choáng, ngất hoặc trụy tuần hoàn.
- Táo bón nghiêm trọng.
- Chướng bụng, đau bụng tăng hoặc nghi tắc ruột.
Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng có thể biểu hiện bằng đỏ da, ngứa, phù vùng mặt – họng, khó thở, khó chịu toàn thân hoặc trụy tuần hoàn.
Cần thận trọng trong các trường hợp:
- Tiền sử táo bón mạn tính nặng.
- Trẻ dưới 2 tuổi.
- Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn.
- Dấu hiệu mất nước.
- Sốt hoặc nôn.
- Phân có máu.
- Đau bụng dữ dội.
- Người cao tuổi hoặc người có bệnh nền dễ mất nước.
- Người có rối loạn dung nạp đường nếu chế phẩm chứa glucose, saccharose hoặc tá dược liên quan.
Ở trẻ trên 2 tuổi, diosmectit chỉ là điều trị bổ trợ; phải dùng cùng dung dịch bù nước và điện giải. Không nên sử dụng mạn tính ở trẻ. Ở người lớn, không nên dùng kéo dài hoặc lặp lại nhiều lần khi chưa có tư vấn y tế.
Quá liều diosmectit có thể gây:
- Táo bón nặng.
- Hình thành khối bã đường tiêu hóa – bezoar.
Xử trí:
- Ngừng dùng thuốc.
- Không tự dùng thêm thuốc nhuận tràng khi chưa được hướng dẫn.
- Liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Đến cơ sở y tế nếu không đi ngoài được, chướng bụng, nôn hoặc đau bụng nhiều.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong nhãn tham khảo.
Nhãn Smecta 3 g được tham khảo không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt.
Nguyên tắc chung:
- Giữ thuốc trong bao bì gốc.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Không sử dụng sau hạn dùng.
- Không dùng gói bị rách, ẩm hoặc biến đổi bất thường.
- Hỗn dịch nên được pha ngay trước khi dùng, trừ khi tờ hướng dẫn của sản phẩm quy định khác.
Điều kiện nhiệt độ cụ thể phải tuân theo bao bì của từng sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Theo khuyến cáo an toàn của ANSM và nhãn Smecta được tham khảo:
- Không sử dụng cho trẻ dưới 2 tuổi.
- Trẻ từ 2 tuổi chỉ dùng trong tiêu chảy cấp.
- Phải kết hợp sớm với dung dịch bù nước và điện giải đường uống.
- Không sử dụng quá 7 ngày theo liệu trình của nhãn tham khảo.
- Tránh sử dụng kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên.
Trẻ có dấu hiệu mất nước, bỏ bú, li bì, nôn liên tục, sốt cao hoặc phân có máu cần được khám sớm, không chỉ tự điều trị bằng diosmectit.
Nhãn tham khảo không đưa ra liều riêng cho người cao tuổi.
Dữ liệu nghiên cứu chuyên biệt ở nhóm này: .
Người cao tuổi có nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải cao hơn khi tiêu chảy, đồng thời có thể đang sử dụng nhiều thuốc uống. Vì vậy cần chú ý bù nước, khoảng cách với thuốc khác và nguy cơ táo bón.
Dữ liệu về sử dụng diosmectit trong thai kỳ còn hạn chế. Nhãn Smecta được tham khảo ghi nhận có ít hơn 300 trường hợp thai kỳ được báo cáo và dữ liệu động vật chưa đủ để kết luận về độc tính sinh sản.
Diosmectit không được khuyến cáo trong thai kỳ theo nhãn này. Phụ nữ mang thai bị tiêu chảy nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng bất kỳ thuốc nào.
Dữ liệu sử dụng diosmectit khi cho con bú còn hạn chế. Nhãn thuốc và khuyến cáo an toàn được tham khảo không khuyến cáo sử dụng trong thời kỳ cho con bú.
Cần tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ để lựa chọn biện pháp phù hợp và ưu tiên đánh giá tình trạng mất nước.
Diosmectit không được hấp thu và không chuyển hóa tại gan. Tuy nhiên, chưa có đủ dữ liệu nghiên cứu chuyên biệt hoặc hướng dẫn điều chỉnh liều thống nhất cho người suy gan.
Điều chỉnh liều cụ thể: .
Người suy gan bị tiêu chảy cần được đánh giá nguyên nhân và tình trạng nước – điện giải trước khi tự sử dụng thuốc.
Diosmectit không được hấp thu vào tuần hoàn và không thải trừ qua thận dưới dạng thuốc hấp thu toàn thân.
Dữ liệu nghiên cứu chuyên biệt và hướng dẫn điều chỉnh liều ở người suy thận: .
Người suy thận không nên tự bù nước, muối hoặc điện giải quá mức mà cần tuân theo hướng dẫn của chuyên gia y tế.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng của diosmectit đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Nhãn thuốc nhận định ảnh hưởng dự kiến là không có hoặc không đáng kể.
Người đang mất nước, chóng mặt hoặc mệt do tiêu chảy không nên lái xe dù triệu chứng có thể không trực tiếp do thuốc.
Tương tác thuốc của Diosmectit
Do có tính hấp phụ, diosmectit có thể làm thay đổi tốc độ hoặc mức độ hấp thu của các thuốc uống dùng cùng thời điểm.
Khuyến cáo:
- Không uống diosmectit đồng thời với thuốc khác.
- Sử dụng cách thuốc uống khác hơn 2 giờ nếu có thể.
- Báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc, vitamin, khoáng chất và thực phẩm bổ sung đang dùng.
- Không tự ngừng thuốc điều trị bệnh nền để uống diosmectit.
Danh sách tương tác định lượng với từng hoạt chất cụ thể: .
Thắc mắc về hoạt chất Diosmectit
Diosmectit là chất hấp phụ và bao phủ niêm mạc đường tiêu hóa, được dùng để điều trị triệu chứng tiêu chảy. Thuốc không làm giảm nhu động ruột theo cơ chế opioid và không điều trị được mọi nguyên nhân gây tiêu chảy.
Không. Oresol hoặc dung dịch bù nước và điện giải là biện pháp quan trọng để phòng và xử trí mất nước do tiêu chảy. Ở trẻ trên 2 tuổi, diosmectit chỉ được dùng bổ trợ cùng dung dịch bù nước đường uống.
Nên uống cách các thuốc khác hơn 2 giờ nếu có thể, vì diosmectit có thể hấp phụ và làm giảm tốc độ hoặc mức độ hấp thu của thuốc uống dùng cùng lúc.
Không nên sử dụng cho trẻ dưới 2 tuổi theo khuyến cáo an toàn và nhãn thuốc được tham khảo. Nguyên nhân là không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ phơi nhiễm lượng rất nhỏ chì có nguồn gốc tự nhiên từ đất sét. Điều trị ưu tiên là dung dịch bù nước và điện giải đường uống.
Cần đi khám khi tiêu chảy không cải thiện hoặc nặng lên sau 3 ngày, sốt, nôn liên tục, đau bụng nhiều, phân có máu, khát nhiều, tiểu ít, lơ mơ hoặc có dấu hiệu dị ứng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được đánh giá sớm hơn.

