Dienogest là một progestogen tổng hợp dùng đường uống, chủ yếu được chỉ định dưới dạng viên 2 mg để điều trị lạc nội mạc tử cung. Thuốc làm giảm sản xuất estradiol nội sinh và hạn chế tác động tăng trưởng của estradiol lên mô nội mạc tử cung bình thường cũng như mô lạc chỗ. Dienogest đơn chất 2 mg không được xem là thuốc tránh thai, dù thuốc có thể ức chế rụng trứng ở phần lớn người sử dụng. Nếu cần tránh thai trong thời gian điều trị, người bệnh thường được hướng dẫn sử dụng biện pháp không chứa hormone. Thuốc có thể gây thay đổi kiểu chảy máu kinh, đau đầu, khó chịu ở vú, thay đổi tâm trạng hoặc nổi mụn. Dienogest là thuốc kê đơn; liều dùng, thời gian điều trị và việc theo dõi cần do bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể.
Nội dung chính
- Dienogest là gì?: Progestogen tổng hợp, dẫn xuất nortestosterone, có tác dụng progestogenic và hoạt tính kháng androgen.
- Chỉ định đơn chất được xác minh: Điều trị lạc nội mạc tử cung.
- Dạng dùng phổ biến: Viên nén Dienogest 2 mg dùng đường uống.
- Liều tham khảo theo SmPC: 2 mg một lần mỗi ngày, dùng liên tục và không có khoảng nghỉ.
- Có phải thuốc tránh thai không?: Dienogest đơn chất 2 mg không được xác lập hiệu quả tránh thai và không nên dùng thay biện pháp tránh thai.
- Tác dụng phụ nổi bật: Thay đổi chảy máu kinh, đau đầu, khó chịu ở vú, khí sắc trầm, mụn trứng cá.
- Tương tác quan trọng: Thuốc cảm ứng hoặc ức chế CYP3A4 có thể làm thay đổi nồng độ Dienogest.
- Phân loại: Thuốc kê đơn.
- Thông tin trong bảng dựa trên SmPC Dienogest 2 mg và hệ thống ATC của WHO.
Hoạt chất Dienogest là gì?
Dienogest là một progestogen tổng hợp tác động lên thụ thể progesterone. Thuốc được sử dụng dưới dạng đơn chất để điều trị lạc nội mạc tử cung và có thể xuất hiện trong một số thuốc tránh thai phối hợp với estrogen. Chỉ định, liều lượng và nguy cơ của hai dạng sản phẩm này không giống nhau.
Dienogest
INN Dienogest. Tên Latin được WHO ghi nhận là dienogestum.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dienogest |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dienogest. Tên Latin được WHO ghi nhận là dienogestum. |
| Tên IUPAC | 2-[(8S,13S,14S,17R)-17-hydroxy-13-methyl-3-oxo-1,2,6,7,8,11,12,14,15,16-decahydrocyclopenta[a]phenanthren-17-yl]acetonitrile |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | DNG; dienogestum; (17α)-17-hydroxy-3-oxo-19-norpregna-4,9-diene-21-nitrile. |
| Tên viết tắt | DNG |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dienogestum |
| Tên USAN | dienogest |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 65928-58-7 |
|---|---|
| UNII | 46M3EV8HHE |
| PubChem CID | 68861 |
| RxNorm CUI | 22968 |
| Công thức phân tử | C20H25NO2 |
Dược động học của Dienogest
Dienogest được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn sau khi uống. Sinh khả dụng khoảng 91%. Thuốc liên kết chủ yếu với albumin, được chuyển hóa phần lớn qua CYP3A4 và thải trừ dưới dạng chất chuyển hóa, chủ yếu qua nước tiểu. Trạng thái ổn định đạt được sau khoảng 4 ngày dùng hằng ngày.
Giai đoạn I: Hấp thu
Dienogest được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn. Sau một liều uống, nồng độ đỉnh trong huyết thanh khoảng 47 ng/ml đạt được sau khoảng 1,5 giờ. Dược động học tỷ lệ với liều trong khoảng 1–8 mg.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống khoảng 91%. Thức ăn nhiều chất béo không làm thay đổi đáng kể sinh khả dụng của Dienogest 2 mg. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 90% Dienogest liên kết không đặc hiệu với albumin và khoảng 10% tồn tại dưới dạng steroid tự do. Thuốc không liên kết với globulin gắn hormone sinh dục — SHBG — hoặc globulin gắn corticosteroid — CBG. Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 40 lít.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dienogest được chuyển hóa gần như hoàn toàn qua các con đường chuyển hóa steroid, tạo thành các chất chuyển hóa phần lớn không còn hoạt tính nội tiết. CYP3A4 là enzym chính tham gia chuyển hóa. Dienogest không đổi vẫn là thành phần chiếm ưu thế trong huyết tương.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc được thải trừ dưới dạng chất chuyển hóa với tỷ lệ qua nước tiểu so với phân khoảng 3:1. Khoảng 86% liều dùng được đào thải trong vòng 6 ngày, phần lớn trong 24 giờ đầu và chủ yếu qua nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải ở pha cuối khoảng 9–10 giờ. Thời gian bán thải của quá trình bài tiết chất chuyển hóa qua nước tiểu khoảng 14 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải chuyển hóa biểu kiến trong huyết thanh, Cl/F, khoảng 64 ml/phút. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thuốc cảm ứng CYP3A4 có thể làm tăng độ thanh thải và giảm nồng độ Dienogest.
- Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh có thể làm tăng mức phơi nhiễm Dienogest.
- Thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến sinh khả dụng.
- Dược động học không bị ảnh hưởng bởi nồng độ SHBG.
- Dienogest chưa được nghiên cứu chuyên biệt đầy đủ ở người suy gan hoặc suy thận.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dienogest
Dienogest thuộc nhóm progestogen, mã ATC G03DB08. Đây là dẫn xuất nortestosterone nhưng có hoạt tính kháng androgen thay vì hoạt tính androgen. Dienogest có ái lực với thụ thể progesterone ở tử cung thấp hơn progesterone tự nhiên, nhưng vẫn tạo tác dụng progestogenic mạnh trong cơ thể sống.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Dienogest làm giảm sản xuất estradiol nội sinh, từ đó hạn chế tác động tăng trưởng của estradiol lên nội mạc tử cung bình thường và mô nội mạc tử cung lạc chỗ.
Khi dùng liên tục, thuốc tạo môi trường nội tiết giảm estrogen và tăng tác động progestogen. Điều này gây phản ứng màng rụng ban đầu, sau đó làm teo mô tổn thương lạc nội mạc tử cung.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dienogest có tác dụng progestogenic mạnh, hoạt tính kháng androgen và làm giảm estrogen ở mức vừa phải. Thuốc ức chế rụng trứng ở phần lớn người sử dụng nhưng Dienogest đơn chất 2 mg chưa được thử nghiệm đầy đủ về hiệu quả tránh thai và không được xem là thuốc tránh thai.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dienogest
Chỉ định được phê duyệt của Dienogest đơn chất 2 mg trong các SmPC được đối chiếu:
- Điều trị lạc nội mạc tử cung.
Chỉ định của sản phẩm phối hợp:
Dienogest phối hợp với estradiol valerate được FDA phê duyệt trong một chế độ thuốc tránh thai đường uống và để điều trị chảy máu kinh nhiều không do bệnh lý thực thể ở phụ nữ lựa chọn thuốc tránh thai đường uống. Đây là chỉ định của chế phẩm phối hợp, không phải chỉ định của Dienogest đơn chất.
Dienogest đã được nghiên cứu trong một số tình huống như lạc nội mạc tử cung sau phẫu thuật, đau liên quan đến bệnh tuyến cơ tử cung và điều trị kéo dài nhằm hạn chế tái phát. Tuy nhiên, tình trạng phê duyệt của những ứng dụng này khác nhau giữa các quốc gia.
Ngoài chỉ định điều trị lạc nội mạc tử cung được ghi trong các SmPC đã đối chiếu, chỉ định cụ thể được phê duyệt tại Việt Nam cho từng chế phẩm. Không sử dụng ngoài chỉ định nếu chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo SmPC Dienogest đơn chất 2 mg, liều tham khảo trong điều trị lạc nội mạc tử cung là:
- Một viên 2 mg mỗi ngày.
- Dùng liên tục, không có khoảng nghỉ giữa hai vỉ.
- Có thể bắt đầu vào bất kỳ ngày nào của chu kỳ kinh nguyệt.
- Tiếp tục uống bất kể có chảy máu âm đạo hay không.
Đây là liều theo tài liệu sản phẩm, không phải chỉ định cá nhân hóa. Người bệnh chỉ sử dụng theo đơn và thời gian điều trị do bác sĩ xác định.
- Uống thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày với một lượng nước phù hợp.
- Có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Khi hết một vỉ, bắt đầu vỉ tiếp theo ngay, không tạo khoảng nghỉ.
- Trước khi bắt đầu Dienogest đơn chất, cần ngừng thuốc tránh thai hormone theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Khi cần tránh thai, sử dụng biện pháp không chứa hormone, chẳng hạn biện pháp hàng rào.
- Không dùng Dienogest đơn chất như một thuốc tránh thai.
- Không tự tăng liều, uống hai viên để bù hoặc tự ngừng thuốc khi chảy máu bất thường.
Nếu quên thuốc, SmPC hướng dẫn chỉ uống một viên ngay khi nhớ ra, sau đó tiếp tục một viên vào thời điểm thường lệ trong ngày kế tiếp. Nếu nôn hoặc tiêu chảy trong vòng 3–4 giờ sau khi uống, viên thuốc có thể chưa được hấp thu đầy đủ. Người bệnh nên làm theo tờ hướng dẫn của sản phẩm và trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Trong quá trình điều trị, có thể cần theo dõi:
- Kiểu và mức độ chảy máu âm đạo.
- Công thức máu khi chảy máu nhiều hoặc kéo dài.
- Triệu chứng trầm cảm hoặc thay đổi tâm trạng.
- Dấu hiệu huyết khối ở người có yếu tố nguy cơ.
- Chức năng gan khi có triệu chứng nghi ngờ.
- Huyết áp, dung nạp glucose ở người có bệnh liên quan.
- Sức khỏe xương và mật độ khoáng xương ở thanh thiếu niên hoặc người có nguy cơ loãng xương.
- Nang buồng trứng chức năng hoặc đau vùng chậu kéo dài.
Cảnh báo và lưu ý về Dienogest
Không sử dụng Dienogest đơn chất khi có một trong các tình trạng sau:
- Huyết khối tĩnh mạch đang hoạt động.
- Bệnh động mạch hoặc bệnh tim mạch hiện tại hay trong tiền sử, như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc bệnh tim thiếu máu cục bộ.
- Đái tháo đường có tổn thương mạch máu.
- Bệnh gan nặng hiện tại hoặc trong tiền sử khi các chỉ số chức năng gan chưa trở về bình thường.
- U gan lành tính hoặc ác tính hiện tại hay trong tiền sử.
- Ung thư đã biết hoặc nghi ngờ phụ thuộc hormone sinh dục.
- Chảy máu âm đạo chưa được chẩn đoán.
- Quá mẫn với Dienogest hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Tác dụng không mong muốn thường xuất hiện nhiều hơn trong những tháng đầu và có thể giảm khi tiếp tục điều trị.
Các phản ứng được báo cáo thường xuyên nhất với Dienogest 2 mg gồm:
- Đau đầu: khoảng 9%.
- Khó chịu hoặc đau ở vú: khoảng 5,4%.
- Khí sắc trầm: khoảng 5,1%.
- Mụn trứng cá: khoảng 5,1%.
Các phản ứng khác có thể gồm thay đổi kiểu chảy máu, tăng cân, buồn nôn, đau bụng, đầy hơi, đau lưng, rụng tóc, bốc hỏa, nang buồng trứng, giảm ham muốn, rối loạn giấc ngủ, căng thẳng, suy nhược hoặc khó chịu.
Cần liên hệ cơ sở y tế sớm hoặc cấp cứu khi có:
- Đau hoặc sưng một bên chân, khó thở đột ngột, đau ngực hoặc ho ra máu — có thể gợi ý huyết khối.
- Đau đầu dữ dội bất thường, rối loạn thị giác, yếu liệt hoặc khó nói.
- Chảy máu tử cung nhiều, kéo dài, chóng mặt hoặc dấu hiệu thiếu máu.
- Đau dữ dội vùng bụng trên, vàng da hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Trầm cảm nặng, ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc thay đổi tâm thần nghiêm trọng.
- Phản ứng quá mẫn như sưng mặt, sưng họng hoặc khó thở.
SmPC lưu ý nguy cơ chảy máu nặng dẫn đến thiếu máu, các biến cố huyết khối ở người có yếu tố nguy cơ, bệnh gan và sự tái phát trầm cảm.
- Dienogest thường làm thay đổi kiểu chảy máu kinh, bao gồm ra máu lấm tấm, không đều, kéo dài hoặc vô kinh.
- Chảy máu có thể nặng hơn ở người bị bệnh tuyến cơ tử cung hoặc u xơ tử cung và có thể dẫn đến thiếu máu.
- Cần đánh giá nguy cơ huyết khối khi có tiền sử cá nhân hoặc gia đình, béo phì, tuổi cao, bất động kéo dài, đại phẫu hoặc chấn thương.
- Người có tiền sử trầm cảm cần được theo dõi chặt chẽ.
- Thuốc có thể làm giảm estrogen ở mức vừa phải và ảnh hưởng đến mật độ khoáng xương, đặc biệt ở thanh thiếu niên.
- Thận trọng ở người có nguy cơ loãng xương; cần bảo đảm lượng calci và vitamin D phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn.
- Theo dõi người mắc đái tháo đường vì thuốc có thể ảnh hưởng nhẹ đến đề kháng insulin và dung nạp glucose.
- Có thể xuất hiện nám; người có cơ địa nám nên hạn chế ánh nắng và tia cực tím.
- Có thể hình thành nang buồng trứng chức năng, đôi khi kèm đau vùng chậu.
- Dienogest không bảo vệ khỏi HIV hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Các nghiên cứu độc tính cấp không cho thấy nguy cơ phản ứng cấp nghiêm trọng khi vô tình uống nhiều hơn liều điều trị. Tuy nhiên, không được xem đây là bằng chứng cho phép tự tăng liều.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu là theo dõi và điều trị triệu chứng. Khi uống nhầm nhiều viên, đặc biệt ở trẻ em, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc và mang theo bao bì thuốc.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng sản phẩm. Một SmPC Dienogest 2 mg hướng dẫn giữ thuốc trong hộp ngoài để tránh ánh sáng. Cần bảo quản đúng nhiệt độ và điều kiện ghi trên nhãn, để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em; không sử dụng thuốc quá hạn hoặc viên có dấu hiệu hư hỏng.
Đối tượng đặc biệt
Dienogest không được chỉ định cho trẻ chưa có kinh nguyệt.
Độ an toàn và hiệu quả đã được nghiên cứu trong một thử nghiệm không đối chứng kéo dài 12 tháng ở 111 người từ 12 đến dưới 18 tuổi có nghi ngờ hoặc xác nhận lạc nội mạc tử cung. Trong nhóm có đo mật độ xương, mức giảm trung bình mật độ khoáng xương cột sống thắt lưng là khoảng 1,2% sau 12 tháng.
Việc sử dụng ở thanh thiếu niên phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định sau khi cân nhắc lợi ích và ảnh hưởng đến quá trình tích lũy khối lượng xương.
Không có chỉ định phù hợp của Dienogest 2 mg điều trị lạc nội mạc tử cung ở người cao tuổi.
Không sử dụng Dienogest để điều trị lạc nội mạc tử cung trong thai kỳ. Dữ liệu ở phụ nữ mang thai còn hạn chế và không có nhu cầu điều trị lạc nội mạc tử cung bằng Dienogest khi đang mang thai.
Cần loại trừ thai trước khi điều trị theo đánh giá của bác sĩ. Khi nghi ngờ có thai trong quá trình dùng thuốc, liên hệ cơ sở y tế và không tự xử trí.
Không khuyến cáo điều trị bằng Dienogest 2 mg trong thời gian cho con bú. Chưa rõ Dienogest có bài tiết vào sữa người hay không; nghiên cứu trên động vật ghi nhận thuốc được bài tiết vào sữa chuột.
Quyết định ngừng cho bú hay trì hoãn điều trị cần cân nhắc lợi ích của sữa mẹ đối với trẻ và lợi ích điều trị đối với người mẹ.
Dienogest chống chỉ định ở người có bệnh gan nặng hiện tại hoặc trong tiền sử khi các chỉ số chức năng gan chưa trở về bình thường. Thuốc chưa được nghiên cứu dược động học chuyên biệt ở người suy gan.
Không có dữ liệu cho thấy cần hiệu chỉnh liều thường quy ở người suy thận, nhưng Dienogest chưa được nghiên cứu chuyên biệt đầy đủ trong nhóm này. Bác sĩ cần đánh giá mức độ suy thận, bệnh đi kèm và các thuốc sử dụng đồng thời.
Chưa quan sát thấy ảnh hưởng của các sản phẩm chứa Dienogest lên khả năng lái xe và vận hành máy móc. Tuy nhiên, nếu xuất hiện đau đầu, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc rối loạn chú ý, người bệnh không nên lái xe cho đến khi triệu chứng hết.
Tương tác thuốc của Dienogest
Dienogest được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP3A4.
Thuốc có thể làm giảm nồng độ và tác dụng của Dienogest:
- Phenytoin.
- Barbiturat.
- Primidone.
- Carbamazepine.
- Rifampicin.
- Có thể gồm oxcarbazepine, topiramate, felbamate và griseofulvin.
- Sản phẩm chứa St. John’s wort — Hypericum perforatum.
Rifampicin được ghi nhận làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm toàn thân của Dienogest trong nghiên cứu tương tác.
Thuốc có thể làm tăng nồng độ Dienogest:
- Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh.
- Ketoconazole làm tăng AUC Dienogest khoảng 2,9 lần trong nghiên cứu tương tác.
- Erythromycin làm tăng AUC khoảng 1,6 lần.
Không tự phối hợp Dienogest với thuốc nội tiết khác, thuốc tránh thai hormone hoặc dược liệu khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Dienogest
Không. Dienogest đơn chất 2 mg có thể ức chế rụng trứng ở phần lớn người dùng nhưng chưa được thử nghiệm đầy đủ về hiệu quả tránh thai và không được sử dụng thay thuốc tránh thai.
Khi cần tránh thai trong thời gian điều trị, SmPC khuyến cáo sử dụng biện pháp không chứa hormone. Các thuốc tránh thai phối hợp có chứa Dienogest là những chế phẩm khác, có thêm estrogen và lịch uống riêng.
Dienogest có thể làm thay đổi chu kỳ chảy máu. Một số người bị ra máu lấm tấm, chảy máu không đều hoặc kéo dài; một số khác có thể vô kinh sau một thời gian điều trị. Phản ứng khác nhau giữa từng người và vô kinh khi dùng thuốc không tự động đồng nghĩa với mãn kinh.
Cần liên hệ bác sĩ nếu chảy máu nhiều, kéo dài, gây mệt, chóng mặt hoặc nghi ngờ mang thai.
Tăng cân được xếp vào nhóm tác dụng không mong muốn thường gặp trong dữ liệu thử nghiệm, nhưng không xảy ra ở tất cả người sử dụng. Cân nặng còn chịu ảnh hưởng bởi chế độ ăn, vận động, giữ nước, bệnh nền và thuốc dùng kèm.
Không tự ngừng thuốc chỉ vì thay đổi cân nặng. Nên trao đổi với bác sĩ nếu tăng cân nhanh, phù hoặc có triệu chứng bất thường khác.
Theo SmPC Dienogest 2 mg, khi quên một hoặc nhiều viên, chỉ uống một viên ngay khi nhớ ra, sau đó tiếp tục một viên vào thời điểm thường lệ trong ngày kế tiếp. Không uống nhiều viên cùng lúc để bù các liều đã quên.
Nếu nôn hoặc tiêu chảy trong vòng 3–4 giờ sau khi uống, thuốc có thể chưa được hấp thu đầy đủ. Cần kiểm tra tờ hướng dẫn của sản phẩm và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi chưa rõ cách xử trí.
Thời gian điều trị cần được cá nhân hóa theo mức độ triệu chứng, đáp ứng, tác dụng không mong muốn, nhu cầu sinh sản và nguy cơ đối với xương, tâm trạng, chảy máu hoặc huyết khối.
Đã có nghiên cứu và theo dõi hậu mãi kéo dài nhiều năm, nhưng dữ liệu dài hạn về mật độ khoáng xương và nguy cơ gãy xương vẫn chưa đầy đủ trong một số nhóm. Người bệnh không nên tự kéo dài hoặc dừng điều trị mà không trao đổi với bác sĩ.

