Cefuroxim là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 2, có tác dụng diệt khuẩn bằng cách ức chế quá trình tạo thành tế bào vi khuẩn. Hoạt chất được sử dụng dưới dạng cefuroxim axetil đường uống hoặc cefuroxim natri đường tiêm. Tùy nhãn thuốc và tình hình nhạy cảm của vi khuẩn, cefuroxim có thể được chỉ định cho một số nhiễm khuẩn tai mũi họng, đường hô hấp, tiết niệu, da và mô mềm, bệnh Lyme giai đoạn sớm hoặc dự phòng nhiễm khuẩn trong một số phẫu thuật. Cefuroxim không điều trị cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh do virus. Thuốc cần được lựa chọn dựa trên chẩn đoán, hướng dẫn điều trị, kháng sinh đồ và chức năng thận. Không tự mua, tự đổi dạng bào chế, tăng giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Cefuroxim là kháng sinh cephalosporin thế hệ 2.
- Thuốc dùng cho một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm.
- Cần dùng theo đơn và không dùng cho cảm lạnh/cúm do virus.
- Có thể gây tiêu chảy, buồn nôn, phát ban hoặc phản ứng dị ứng.
- Báo bác sĩ nếu từng dị ứng penicillin/cephalosporin hoặc có bệnh thận.
Hoạt chất Cefuroxim là gì?
Cefuroxim là kháng sinh diệt khuẩn thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 2. Thuốc chỉ tác động lên vi khuẩn nhạy cảm và không có hiệu quả đối với virus gây cảm lạnh hoặc cúm.
Cefuroxim
INN Cefuroxime
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Cefuroxim |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Cefuroxime |
| Tên IUPAC | (6R,7R)-3-(carbamoyloxymethyl)-7-[[(2Z)-2-(furan-2-yl)-2-methoxyiminoacetyl]amino]-8-oxo-5-thia-1-azabicyclo[4.2.0]oct-2-ene-2-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | * Cefuroxim axetil: tiền dược dùng đường uống. |
| Tên viết tắt | CXM |
| Tên Latinh / tên dược điển | Cefuroximum |
| Tên USAN | cefuroxime |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 55268-75-2 |
|---|---|
| UNII | O1R9FJ93ED |
| PubChem CID | 5479529 |
| RxNorm CUI | 2194 |
Dược động học của Cefuroxim
Cefuroxim axetil được hấp thu ở đường tiêu hóa, nhanh chóng thủy phân thành cefuroxim, phân bố chủ yếu trong dịch ngoại bào và được đào thải phần lớn dưới dạng không đổi qua thận. Cefuroxim đường tiêm cũng không được chuyển hóa đáng kể và được thải qua lọc cầu thận cùng bài tiết ống thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống, cefuroxim axetil được hấp thu từ đường tiêu hóa và thủy phân nhanh thành cefuroxim. Nồng độ đỉnh sau viên uống thường đạt trong khoảng 2–3 giờ khi dùng cùng thức ăn. Hấp thu tối ưu khi uống ngay sau bữa ăn theo SmPC Zinnat.
Sau tiêm bắp, nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 30–60 phút; tiêm tĩnh mạch tạo nồng độ huyết thanh sớm hơn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của viên cefuroxim axetil tăng từ khoảng 37% khi đói lên khoảng 52% khi dùng sau thức ăn. Hỗn dịch uống không tương đương sinh học với viên nén và không được thay thế theo tỷ lệ milligram tương ứng. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Khoảng 33–50% cefuroxim gắn với protein huyết thanh. Thuốc phân bố trong dịch ngoại bào và có thể đạt nồng độ tại mô hô hấp, xương, dịch khớp, dịch màng phổi, mật, đờm và thủy dịch. Cefuroxim có thể đi qua hàng rào máu–não khi màng não bị viêm.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Cefuroxim axetil được các esterase ở niêm mạc ruột và máu thủy phân thành cefuroxim. Phần axetil tạo thành acetaldehyd và acid acetic. Bản thân cefuroxim không được chuyển hóa đáng kể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Cefuroxim được đào thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua nước tiểu bằng lọc cầu thận và bài tiết ống thận. Khoảng 50% liều uống được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 12 giờ; sau tiêm, khoảng 85–90% có thể được thu hồi dưới dạng không đổi trong nước tiểu trong vòng 24 giờ.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết thanh thường khoảng 1–1,5 giờ sau đường uống và khoảng 70 phút sau tiêm ở người có chức năng thận bình thường. Thời gian bán thải kéo dài khi suy thận và có thể tăng ở người cao tuổi có độ thanh thải creatinin giảm. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải thận được báo cáo khoảng 125–148 mL/phút/1,73 m² đối với cefuroxim sau đường uống và khoảng 114–170 mL/phút/1,73 m² sau tiêm bắp hoặc tĩnh mạch. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thức ăn làm tăng hấp thu viên cefuroxim axetil.
- Thuốc giảm acid dạ dày có thể làm giảm sinh khả dụng đường uống.
- Viên nén và hỗn dịch uống không tương đương sinh học.
- Probenecid làm tăng nồng độ và mức phơi nhiễm cefuroxim.
- Suy thận làm kéo dài thời gian bán thải và đòi hỏi điều chỉnh khoảng cách hoặc liều.
- Tuổi cao ảnh hưởng chủ yếu thông qua suy giảm chức năng thận.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Cefuroxim
Cefuroxim thuộc nhóm beta-lactam, phân nhóm cephalosporin thế hệ 2 và có mã ATC J01DC02. WHO xếp các cephalosporin thế hệ 2, bao gồm cefuroxim, vào nhóm Watch trong hệ thống AWaRe.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cefuroxim gắn vào các protein gắn penicillin của vi khuẩn, làm gián đoạn quá trình tổng hợp peptidoglycan và thành tế bào. Hậu quả là thành tế bào mất ổn định, vi khuẩn bị ly giải và chết.
Vi khuẩn có thể kháng cefuroxim thông qua beta-lactamase, thay đổi protein gắn penicillin, giảm tính thấm màng hoặc tăng bơm đẩy thuốc.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Cefuroxim có tác dụng diệt khuẩn phụ thuộc thời gian. Chỉ số dược động học–dược lực học liên quan chặt chẽ với hiệu quả của cephalosporin là tỷ lệ thời gian nồng độ thuốc tự do duy trì trên nồng độ ức chế tối thiểu của vi khuẩn, ký hiệu %T>MIC.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Cefuroxim
Tùy dạng bào chế và nhãn được cơ quan quản lý phê duyệt, cefuroxim có thể được chỉ định cho:
- Viêm họng hoặc viêm amidan do liên cầu.
- Viêm xoang cấp do vi khuẩn.
- Viêm tai giữa cấp.
- Đợt cấp do vi khuẩn của viêm phế quản mạn.
- Một số nhiễm khuẩn tiết niệu.
- Nhiễm khuẩn da và mô mềm không biến chứng.
- Bệnh Lyme giai đoạn sớm.
- Cefuroxim tiêm còn được dùng cho một số trường hợp viêm phổi cộng đồng, nhiễm khuẩn tiết niệu phức tạp, nhiễm khuẩn ổ bụng, nhiễm khuẩn mô mềm và dự phòng nhiễm khuẩn trong một số phẫu thuật.
Chỉ sử dụng khi vi khuẩn đã được xác định hoặc được nghi ngờ hợp lý là nhạy cảm. Chỉ định cụ thể khác nhau giữa nhãn thuốc và quốc gia.
Liều dùng và cách sử dụng
Các mức liều sau chỉ phản ánh một số nhãn thuốc quốc tế, không phải hướng dẫn tự điều trị:
- Viên uống cho người lớn và thanh thiếu niên từ 13 tuổi: nhiều chỉ định sử dụng 250 mg mỗi 12 giờ; một số nhiễm khuẩn dùng 250–500 mg mỗi 12 giờ. Thời gian điều trị thường từ 7–10 ngày, trong khi bệnh Lyme giai đoạn sớm có phác đồ dài hơn theo nhãn.
- Hỗn dịch uống cho trẻ 3 tháng đến 12 tuổi: nhãn DailyMed nêu tổng liều 20–30 mg/kg/ngày, chia hai lần tùy loại nhiễm khuẩn và có giới hạn liều tối đa.
- Cefuroxim tiêm ở người lớn: khoảng liều thường dùng trong nhãn Hoa Kỳ là 750 mg–1,5 g mỗi 8 giờ; liều, khoảng cách và thời gian thay đổi theo mức độ nhiễm khuẩn, vị trí nhiễm và chức năng thận.
- Suy thận cần kéo dài khoảng cách liều hoặc giảm liều theo độ thanh thải creatinin.
Không tự áp dụng các liều trên. Một số chỉ định hoặc phác đồ trong nhãn cũ có thể không còn phù hợp với hướng dẫn điều trị hiện hành.
- Viên cefuroxim axetil có thể được dùng cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn Hoa Kỳ; SmPC Anh khuyến nghị dùng sau bữa ăn để hấp thu tối ưu.
- Nuốt nguyên viên; không nghiền vì thuốc có vị đắng kéo dài.
- Hỗn dịch uống phải được pha đúng hướng dẫn, lắc kỹ trước mỗi lần dùng và thường được dùng cùng thức ăn.
- Không thay thế viên nén và hỗn dịch uống theo cùng số milligram vì hai dạng không tương đương sinh học.
- Thuốc tiêm phải được nhân viên y tế pha và sử dụng đúng đường, tốc độ cùng dung môi tương thích.
- Dùng đúng thời gian kê đơn; không tự bỏ liều hoặc ngừng thuốc sớm.
Cần theo dõi đáp ứng lâm sàng, dấu hiệu dị ứng, tiêu chảy nặng hoặc kéo dài và biểu hiện bội nhiễm. Người suy thận, người cao tuổi hoặc người dùng liều cao cần được đánh giá chức năng thận. Với điều trị kéo dài hoặc bệnh nặng, bác sĩ có thể theo dõi công thức máu, chức năng gan và thận. Người dùng thuốc chống đông đường uống có thể cần theo dõi INR.
Cảnh báo và lưu ý về Cefuroxim
Chống chỉ định khi đã biết quá mẫn với cefuroxim, cephalosporin hoặc tá dược của sản phẩm. SmPC châu Âu cũng chống chỉ định ở người có tiền sử phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, như phản vệ, với penicillin, monobactam, carbapenem hoặc beta-lactam khác.
Tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc đã được ghi nhận gồm:
- Tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa.
- Đau đầu, chóng mặt.
- Phát ban, ngứa.
- Tăng men gan thoáng qua.
- Tăng bạch cầu ái toan.
- Candida phát triển quá mức hoặc viêm âm đạo.
- Đau, viêm tĩnh mạch hoặc phản ứng tại vị trí tiêm đối với dạng tiêm.
Tần suất có thể khác nhau theo dạng bào chế, liều, tuổi và chỉ định.
Các phản ứng nghiêm trọng đã được ghi nhận gồm phản vệ, phù mạch, hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, DRESS, thiếu máu tán huyết, giảm tế bào máu, viêm đại tràng liên quan C. difficile, viêm gan hoặc ứ mật, suy thận, co giật và bệnh não.
Ngừng dùng thuốc và cần trợ giúp y tế khẩn cấp khi xuất hiện khó thở, phù mặt hoặc họng, phát ban phồng rộp, lú lẫn, co giật hoặc tiêu chảy nhiều, có máu.
- Khai thác kỹ tiền sử dị ứng penicillin, cephalosporin và beta-lactam trước điều trị.
- Tiêu chảy liên quan C. difficile có thể xuất hiện trong hoặc sau khi dùng kháng sinh, kể cả sau hơn hai tháng.
- Điều trị kéo dài có thể làm phát triển quá mức vi khuẩn hoặc nấm không nhạy cảm.
- Phản ứng da nghiêm trọng có thể đe dọa tính mạng.
- Không dùng khi không có nhiễm khuẩn đã được chứng minh hoặc nghi ngờ hợp lý vì làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
- Phải hiệu chỉnh liều hoặc khoảng cách liều khi chức năng thận giảm để hạn chế tích lũy và độc tính thần kinh.
Quá liều cephalosporin có thể gây kích thích não, bệnh não hoặc co giật. Điều trị chủ yếu là ngừng thuốc, hỗ trợ chức năng sống và xử trí co giật theo chỉ định chuyên môn. Cefuroxim có thể được loại bớt bằng thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Viên Zinnat trong SmPC được bảo quản không quá 30°C.
- Hỗn dịch DailyMed sau pha phải bảo quản ở 2–8°C, lắc kỹ và bỏ sau 10 ngày.
- Bột tiêm Zinacef được bảo quản dưới 25°C, trong hộp để tránh ánh sáng. Điều kiện và thời gian bảo quản sau pha phụ thuộc dung môi, nồng độ và quy trình vô khuẩn.
Luôn tuân theo tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Cefuroxim axetil đường uống đã có dữ liệu cho trẻ từ 3 tháng tuổi trong một số chỉ định. Dạng hỗn dịch thường phù hợp với trẻ không thể nuốt nguyên viên. Dữ liệu đường uống cho trẻ dưới 3 tháng còn hạn chế theo SmPC.
Cefuroxim natri đường tiêm có chỉ định và hướng dẫn liều theo cân nặng cho trẻ em, kể cả trẻ sơ sinh trong một số nhãn; thời gian bán thải kéo dài hơn ở trẻ sơ sinh và liều phải do bác sĩ xác định.
Không nhất thiết điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Tuy nhiên, người cao tuổi thường có chức năng thận giảm, làm tăng nguy cơ tích lũy cefuroxim; cần lựa chọn liều theo độ thanh thải creatinin và theo dõi chức năng thận.
Dữ liệu dịch tễ học và báo cáo lâm sàng hiện có chưa xác lập nguy cơ tăng dị tật lớn, sẩy thai hoặc hậu quả thai kỳ bất lợi liên quan cefuroxim, nhưng dữ liệu vẫn có giới hạn. Chỉ dùng khi bác sĩ đánh giá lợi ích điều trị lớn hơn nguy cơ tiềm tàng.
Cefuroxim được bài tiết một lượng nhỏ vào sữa mẹ. Nguy cơ tiêu chảy, nhiễm nấm niêm mạc hoặc mẫn cảm ở trẻ bú mẹ không thể được loại trừ hoàn toàn. Bác sĩ cần cân nhắc lợi ích của việc cho con bú, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ đối với trẻ.
Dữ liệu ở người suy gan còn hạn chế. Vì cefuroxim chủ yếu được thải qua thận và không được chuyển hóa đáng kể, suy gan đơn thuần được dự đoán không ảnh hưởng lớn đến dược động học. Vẫn cần theo dõi lâm sàng và chức năng gan khi có chỉ định.
Khi đồng thời suy gan và suy thận, việc hiệu chỉnh cefuroxim chủ yếu dựa trên chức năng thận vì đây là đường thải trừ chính. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá riêng về độ thanh thải creatinin, mức độ nhiễm khuẩn, tình trạng dịch và nguy cơ tác dụng phụ.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ về ảnh hưởng lên khả năng lái xe. Cefuroxim axetil có thể gây chóng mặt, vì vậy cần thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng thế nào đến cơ thể. Dạng tiêm được đánh giá ít có khả năng ảnh hưởng, nhưng vẫn phải lưu ý các phản ứng cá nhân.
Tương tác thuốc của Cefuroxim
- Thuốc kháng acid tác dụng ngắn cần được dùng cách cefuroxim axetil ít nhất 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau theo nhãn Hoa Kỳ. Thuốc đối kháng H2 và thuốc ức chế bơm proton có thể làm giảm hấp thu và nên được bác sĩ đánh giá.
- Probenecid làm tăng nồng độ cefuroxim; không khuyến nghị phối hợp theo các nhãn được dẫn.
- Thuốc chống đông đường uống có thể làm tăng INR.
- Thuốc lợi tiểu mạnh hoặc thuốc có nguy cơ độc thận, bao gồm aminoglycosid, cần thận trọng khi phối hợp, đặc biệt với cefuroxim liều cao.
- Cefuroxim có thể gây sai lệch một số xét nghiệm glucose niệu, glucose máu và thử nghiệm Coombs.
Thắc mắc về hoạt chất Cefuroxim
Cefuroxim là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 2. Thuốc tiêu diệt vi khuẩn nhạy cảm bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn.
Không. Cảm lạnh và cúm thường do virus, trong khi cefuroxim chỉ tác động lên một số vi khuẩn nhạy cảm. Dùng kháng sinh khi không cần thiết làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng kháng sinh.
Viên cefuroxim axetil có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn Hoa Kỳ, nhưng hấp thu tăng sau bữa ăn và SmPC Anh khuyến nghị uống sau ăn để đạt hấp thu tối ưu. Hỗn dịch uống trong nhãn DailyMed được dùng cùng thức ăn.
Không tự đổi. Viên nén và hỗn dịch cefuroxim axetil không tương đương sinh học và không được thay thế theo tỷ lệ milligram tương ứng. Bác sĩ hoặc dược sĩ phải xác định lại liều phù hợp.
Cần trợ giúp y tế khẩn cấp khi có khó thở, phù mặt hoặc họng, choáng, phát ban phồng rộp hoặc bong da, co giật, lú lẫn hay tiêu chảy nhiều hoặc có máu. Đây có thể là biểu hiện của phản vệ, phản ứng da nặng, độc tính thần kinh hoặc viêm đại tràng liên quan kháng sinh.

