Basiliximab là thuốc ức chế miễn dịch sinh học, thuộc nhóm kháng thể đơn dòng khảm chuột/người IgG1 kappa, được thiết kế để gắn vào chuỗi alpha của thụ thể interleukin-2, còn gọi là CD25, trên tế bào lympho T hoạt hóa. Thuốc được dùng để dự phòng thải ghép cấp ở người ghép thận mới, phối hợp với phác đồ ức chế miễn dịch như ciclosporin/cyclosporine và corticosteroid; một số phác đồ có thể thêm azathioprine hoặc mycophenolate mofetil. Basiliximab không phải thuốc tự sử dụng tại nhà, không dùng để điều trị mọi loại ghép tạng và phải được chỉ định, pha, truyền hoặc tiêm tĩnh mạch bởi nhân viên y tế có kinh nghiệm trong ghép tạng. Người bệnh không nên tự ý tìm mua, dùng hoặc thay đổi bất kỳ thuốc chống thải ghép nào nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Nội dung chính
- Basiliximab là kháng thể đơn dòng ức chế hoạt hóa tế bào T qua thụ thể IL-2.
- Bối cảnh dùng thường là dự phòng thải ghép cấp sau ghép thận.
- Chỉ dùng trong chương trình ghép tạng và kế hoạch ức chế miễn dịch chuyên khoa.
- Có thể liên quan nhiễm trùng, phản ứng quá mẫn hoặc biến cố do ức chế miễn dịch.
- Báo bác sĩ về nhiễm trùng hiện tại, vaccine, thuốc ức chế miễn dịch và thai kỳ.
Hoạt chất Basiliximab là gì?
Basiliximab là kháng thể đơn dòng ức chế miễn dịch, nhắm vào CD25/chuỗi alpha của thụ thể interleukin-2 trên tế bào lympho T hoạt hóa. Thuốc được dùng để giảm nguy cơ thải ghép cấp sau ghép thận khi phối hợp với phác đồ ức chế miễn dịch phù hợp.
Basiliximab
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Basiliximab |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Basiliximab |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Basiliximab; Simulect là biệt dược chứa basiliximab; recombinant murine/human chimeric monoclonal antibody directed against the interleukin-2 receptor alpha-chain; anti-CD25 monoclonal antibody; IL-2 receptor antagonist. |
| Tên Latinh / tên dược điển | basiliximabum |
| Tên USAN | basiliximab |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 179045-86-4 |
|---|---|
| UNII | 9927MT646M |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | 196102 |
Dược động học của Basiliximab
Basiliximab được dùng đường tĩnh mạch nên không có pha hấp thu qua đường tiêu hóa. Ở người lớn ghép thận, sau truyền tĩnh mạch 20 mg trong 30 phút, nồng độ đỉnh trung bình khoảng 7,1 ± 5,1 mg/L; thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 8,6 ± 4,1 L; thời gian bán thải cuối khoảng 7,2 ± 3,2 ngày; độ thanh thải toàn thân khoảng 41 ± 19 mL/giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Không áp dụng theo nghĩa hấp thu qua đường tiêu hóa vì thuốc được dùng đường tĩnh mạch. Sau truyền 20 mg trong 30 phút ở người lớn ghép thận, nồng độ đỉnh trung bình khoảng 7,1 ± 5,1 mg/L.
| F · Sinh khả dụng | Vì Basiliximab được dùng đường tĩnh mạch, sinh khả dụng theo đường dùng này được xem là trực tiếp vào tuần hoàn. Dữ liệu sinh khả dụng tuyệt đối theo các đường dùng khác. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ở người lớn ghép thận, thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 8,6 ± 4,1 L. Mức độ phân bố đến các khoang cơ thể khác chưa được nghiên cứu đầy đủ; nghiên cứu in vitro trên mô người cho thấy basiliximab chỉ gắn với lympho bào hoạt hóa và đại thực bào/mono bào.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dữ liệu chuyển hóa chi tiết theo kiểu thuốc phân tử nhỏ không áp dụng đầy đủ cho kháng thể đơn dòng. Vì basiliximab là immunoglobulin, SmPC nêu không dự kiến có tương tác thuốc-thuốc do chuyển hóa. Cơ chế phân giải protein/kháng thể cụ thể trong nhãn tham khảo.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường thải trừ định lượng chi tiết chưa được mô tả đầy đủ trong nhãn tham khảo. Ở người lớn ghép thận, thời gian bán thải cuối khoảng 7,2 ± 3,2 ngày và độ thanh thải toàn thân khoảng 41 ± 19 mL/giờ.
| t½ · Thời gian bán thải | Ở người lớn ghép thận, thời gian bán thải cuối khoảng 7,2 ± 3,2 ngày. Ở trẻ 1–11 tuổi, thời gian bán thải khoảng 9,5 ± 4,5 ngày; ở thanh thiếu niên 12–16 tuổi, khoảng 9,1 ± 3,9 ngày. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở người lớn ghép thận, độ thanh thải toàn thân khoảng 41 ± 19 mL/giờ. Ở trẻ 1–11 tuổi, độ thanh thải khoảng 17 ± 6 mL/giờ; ở thanh thiếu niên 12–16 tuổi, khoảng 31 ± 19 mL/giờ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Ở người lớn, nhãn DailyMed và SmPC ghi nhận không thấy ảnh hưởng lâm sàng đáng kể của cân nặng hoặc giới tính lên thể tích phân bố hay độ thanh thải; thời gian bán thải không bị ảnh hưởng bởi tuổi, giới hoặc chủng tộc trong dữ liệu người lớn. Khi phối hợp azathioprine hoặc mycophenolate mofetil với ciclosporin/corticosteroid, độ thanh thải toàn thân của basiliximab giảm trung bình lần lượt khoảng 22% và 51%, nhưng SmPC không ghi nhận tăng phản ứng bất lợi hoặc nhiễm trùng so với giả dược trong bối cảnh nghiên cứu.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Basiliximab
Basiliximab thuộc nhóm ức chế interleukin, mã ATC L04AC02. Về bản chất, đây là thuốc sinh học kháng thể đơn dòng, hoạt động như chất đối kháng thụ thể IL-2 bằng cách ngăn tín hiệu IL-2 cần thiết cho tăng sinh tế bào T trong đáp ứng miễn dịch tế bào liên quan đến thải ghép.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Basiliximab gắn ái lực cao vào kháng nguyên CD25 trên tế bào lympho T hoạt hóa, từ đó ngăn interleukin-2 gắn vào thụ thể IL-2 ái lực cao. Việc chặn tín hiệu IL-2 làm giảm tăng sinh lympho bào T hoạt hóa, qua đó giảm nguy cơ phản ứng miễn dịch tế bào gây thải ghép.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là phong bế thụ thể IL-2 alpha/CD25 trên tế bào T hoạt hóa. Theo SmPC, sự phong bế hoàn toàn và ổn định thụ thể IL-2 được duy trì khi nồng độ basiliximab huyết thanh trên 0,2 microgam/mL, thường kéo dài khoảng 4–6 tuần sau khi dùng; basiliximab không gây ức chế tủy xương trong mô tả SmPC.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Basiliximab
Chỉ định được phê duyệt trong SmPC là dự phòng thải ghép cấp trong ghép thận dị ghép mới ở người lớn và trẻ em 1–17 tuổi, dùng đồng thời với phác đồ ức chế miễn dịch nền ciclosporin dạng vi nhũ tương và corticosteroid; có thể dùng trong phác đồ ba thuốc có thêm azathioprine hoặc mycophenolate mofetil. Nhãn DailyMed tại Hoa Kỳ ghi chỉ định dự phòng thải ghép cấp ở bệnh nhân ghép thận khi dùng trong phác đồ gồm cyclosporine modified và corticosteroid.
Dự phòng thải ghép trong các ghép tạng đặc khác ngoài thận là lĩnh vực cần thận trọng: nhãn DailyMed nêu hiệu quả của Simulect trong dự phòng thải ghép cấp ở người nhận các tạng đặc khác chưa được chứng minh. SmPC cũng ghi hiệu quả và an toàn trong ghép tim chưa được chứng minh; một số thử nghiệm nhỏ ở người ghép tim báo cáo biến cố tim nghiêm trọng như ngừng tim, cuồng nhĩ và hồi hộp nhiều hơn với Simulect so với các thuốc cảm ứng khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn/SmPC, không thay thế chỉ định cá nhân hóa. Người lớn: tổng liều chuẩn 40 mg, dùng 2 liều 20 mg; liều đầu trong vòng 2 giờ trước phẫu thuật ghép thận, liều thứ hai sau ghép 4 ngày. Trẻ em 1–17 tuổi: nếu cân nặng dưới 35 kg, tổng liều khuyến nghị 20 mg, chia 2 liều 10 mg; nếu cân nặng từ 35 kg trở lên, dùng liều người lớn, tổng liều 40 mg chia 2 liều 20 mg. Liều thứ hai cần không dùng nếu có phản ứng quá mẫn nặng với Simulect hoặc biến chứng sau mổ như mất mảnh ghép.
Basiliximab chỉ dùng đường tĩnh mạch sau pha hoàn nguyên, có thể tiêm bolus tĩnh mạch hoặc truyền tĩnh mạch trong 20–30 phút. Thuốc không chứa chất bảo quản kháng khuẩn nên cần pha và sử dụng vô khuẩn; dung dịch sau pha phải được kiểm tra bằng mắt, không dùng nếu có tiểu phân lạ hoặc đổi màu. Không trộn hoặc truyền đồng thời cùng đường truyền với thuốc khác nếu chưa có dữ liệu tương thích.
Cần theo dõi phản ứng quá mẫn cấp trong vòng 24 giờ và khi tái phơi nhiễm, dấu hiệu nhiễm trùng, nhiễm trùng cơ hội, nhiễm trùng nặng, sepsis, chức năng thận ghép, biến cố sau mổ và các tác dụng bất lợi liên quan phác đồ ức chế miễn dịch phối hợp. Người bệnh cần được quản lý tại cơ sở có xét nghiệm, phương tiện hỗ trợ và thuốc xử trí phản vệ/phản ứng quá mẫn nặng.
Cảnh báo và lưu ý về Basiliximab
Quá mẫn với basiliximab hoặc bất kỳ tá dược nào của thuốc. SmPC eMC cũng ghi chống chỉ định trong thai kỳ và cho con bú; nhãn FDA/DailyMed diễn đạt thận trọng hơn, khuyến cáo chỉ dùng khi lợi ích tiềm năng vượt nguy cơ với thai và cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc. Vì vậy cần tuân theo nhãn thuốc được phê duyệt tại nơi điều trị và quyết định của bác sĩ chuyên khoa.
Trong các thử nghiệm có đối chứng ở người ghép thận, mô hình biến cố bất lợi ở nhóm dùng basiliximab tương đương nhóm giả dược khi cả hai nhóm đều dùng phác đồ ức chế miễn dịch nền. Các biến cố thường được báo cáo trên 20% ở người lớn trong cả hai nhóm gồm táo bón, nhiễm trùng tiết niệu, đau, buồn nôn, phù ngoại biên, tăng huyết áp, thiếu máu, đau đầu, tăng kali máu, tăng cholesterol máu, biến chứng vết mổ, tăng cân, tăng creatinin máu, hạ phosphat máu, tiêu chảy và nhiễm trùng đường hô hấp trên. Các biến cố này cần hiểu trong bối cảnh ghép thận và điều trị phối hợp, không nên quy kết đơn độc cho basiliximab nếu không có đánh giá y tế.
Phản ứng quá mẫn cấp nặng, bao gồm phản vệ/phản ứng dạng phản vệ, có thể xảy ra trong vòng dưới 24 giờ sau lần dùng đầu hoặc khi dùng lại sau nhiều tháng. Các biểu hiện có thể gồm phát ban, mày đay, ngứa, hắt hơi, khò khè, tụt huyết áp, nhịp tim nhanh, khó thở, co thắt phế quản, phù phổi, suy tim, suy hô hấp và hội chứng rò mao mạch. Nếu có phản ứng quá mẫn nặng, SmPC khuyến cáo ngừng vĩnh viễn và không dùng thêm liều nào.
Không dùng Basiliximab nếu chưa chắc chắn người bệnh sẽ nhận thận ghép và dùng phác đồ ức chế miễn dịch kèm theo. Cần đặc biệt thận trọng khi tái sử dụng ở người từng dùng basiliximab, nhất là khi phác đồ ức chế miễn dịch kèm theo đã bị ngừng sớm do hủy ghép hoặc mất mảnh ghép. Người đang dùng phác đồ ức chế miễn dịch phối hợp có nguy cơ tăng nhiễm trùng, gồm nhiễm trùng cơ hội, nhiễm trùng gây tử vong và sepsis; nguy cơ tăng theo tổng tải ức chế miễn dịch.
Trong nghiên cứu lâm sàng, basiliximab đã được dùng liều đơn đến 60 mg và đa liều đến 150 mg trong 24 ngày mà không ghi nhận tác dụng không mong muốn cấp tính trong SmPC. Tuy nhiên, quá liều hoặc dùng sai bối cảnh vẫn cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa ghép tạng/miễn dịch, theo dõi nhiễm trùng, phản ứng quá mẫn và các biến chứng liên quan phác đồ ức chế miễn dịch.
Bảo quản và vận chuyển thuốc dạng bột đông khô trong tủ lạnh 2–8°C. Sau pha hoàn nguyên, dung dịch nên dùng ngay; nếu chưa dùng ngay, nhãn/SmPC ghi ổn định 24 giờ ở 2–8°C hoặc 4 giờ ở nhiệt độ phòng, và phải bỏ dung dịch sau pha nếu không dùng trong vòng 24 giờ.
Đối tượng đặc biệt
SmPC chỉ định cho trẻ em 1–17 tuổi trong dự phòng thải ghép cấp sau ghép thận dị ghép mới. Trẻ dưới 35 kg dùng tổng liều 20 mg chia 2 liều 10 mg; trẻ từ 35 kg trở lên dùng tổng liều 40 mg chia 2 liều 20 mg. Dữ liệu dược động học được đánh giá ở 39 bệnh nhi ghép thận; không nên tự suy rộng sang trẻ ngoài bối cảnh ghép thận nếu chưa có chỉ định chuyên khoa.
Dữ liệu ở người cao tuổi còn hạn chế, nhưng SmPC không có bằng chứng cho thấy người từ 65 tuổi trở lên cần liều khác so với người lớn trẻ hơn. Tuy vậy, do người cao tuổi có thể có bệnh kèm và dùng nhiều thuốc, quyết định dùng thuốc cần do bác sĩ ghép tạng đánh giá.
SmPC eMC ghi Basiliximab chống chỉ định trong thai kỳ và phụ nữ có khả năng mang thai cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và đến 16 tuần sau điều trị. Nhãn DailyMed nêu chưa có nghiên cứu đầy đủ, có đối chứng tốt ở phụ nữ mang thai; do IgG có thể qua nhau thai và IL-2 receptor có thể liên quan phát triển hệ miễn dịch, chỉ dùng khi lợi ích tiềm năng vượt nguy cơ cho thai theo đánh giá của bác sĩ.
SmPC eMC ghi Basiliximab chống chỉ định khi cho con bú và khuyến cáo tránh cho bú vì dự kiến IgG1 có thể bài tiết vào sữa. DailyMed nêu chưa rõ Simulect có bài tiết vào sữa mẹ hay không; do nhiều thuốc, bao gồm kháng thể người, có thể bài tiết vào sữa và có nguy cơ phản ứng bất lợi, cần cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc dựa trên tầm quan trọng của thuốc với người mẹ.
Dữ liệu điều chỉnh liều riêng cho người suy gan trong nhãn/SmPC tham khảo. Vì basiliximab là kháng thể đơn dòng/immunoglobulin, không dự kiến tương tác chuyển hóa kiểu thuốc phân tử nhỏ, nhưng người ghép thận có suy gan vẫn cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn trạng, phác đồ ức chế miễn dịch phối hợp và nguy cơ nhiễm trùng.
SmPC ghi Simulect không ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc. Tuy nhiên, trong thực tế thuốc được dùng quanh thời điểm phẫu thuật ghép thận và phối hợp nhiều thuốc ức chế miễn dịch, gây mê, giảm đau hoặc thuốc khác; người bệnh cần tuân theo hướng dẫn hậu phẫu và chỉ lái xe/vận hành máy khi được bác sĩ cho phép.
Tương tác thuốc của Basiliximab
Vì basiliximab là immunoglobulin, SmPC nêu không dự kiến có tương tác chuyển hóa thuốc-thuốc. Trong thử nghiệm, các thuốc thường dùng sau ghép như thuốc kháng virus, kháng khuẩn, kháng nấm toàn thân, thuốc giảm đau, thuốc hạ huyết áp, thuốc chẹn beta, thuốc chẹn kênh calci và thuốc lợi tiểu đã được dùng kèm mà không ghi nhận tăng phản ứng bất lợi. Tuy vậy, phối hợp nhiều thuốc ức chế miễn dịch làm tăng tổng tải ức chế miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm trùng; vắc xin sống giảm độc lực nên tránh ở người đang ức chế miễn dịch, còn đáp ứng với vắc xin bất hoạt có thể giảm.
Thắc mắc về hoạt chất Basiliximab
Basiliximab là kháng thể đơn dòng ức chế miễn dịch, gắn vào CD25/chuỗi alpha của thụ thể interleukin-2 trên tế bào T hoạt hóa. Thuốc được dùng để dự phòng thải ghép cấp ở người ghép thận khi phối hợp với các thuốc ức chế miễn dịch khác.
Theo chỉ định trong nhãn/SmPC, Basiliximab được dùng để dự phòng thải ghép cấp sau ghép thận, không được trình bày như thuốc tự dùng để điều trị một đợt thải ghép đã xảy ra. Khi nghi ngờ thải ghép, người bệnh cần được đánh giá cấp bởi đội ngũ ghép tạng.
Basiliximab được dùng đường tĩnh mạch, có thể tiêm bolus hoặc truyền trong 20–30 phút. Người lớn thường dùng 2 liều 20 mg: liều đầu trong vòng 2 giờ trước phẫu thuật ghép thận, liều thứ hai sau ghép 4 ngày nếu không có phản ứng quá mẫn nặng hoặc biến chứng như mất mảnh ghép.
Basiliximab phong bế thụ thể IL-2/CD25 trên tế bào T hoạt hóa. SmPC ghi sự phong bế hoàn toàn và ổn định thường duy trì khoảng 4–6 tuần sau khi dùng khi nồng độ huyết thanh trên 0,2 microgam/mL. Trong thời gian dùng phác đồ ức chế miễn dịch, người bệnh cần được theo dõi nguy cơ nhiễm trùng.
Cần rất thận trọng. SmPC eMC ghi chống chỉ định trong thai kỳ và cho con bú, đồng thời khuyến cáo tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và đến 16 tuần sau điều trị. Nhãn DailyMed nêu chỉ dùng trong thai kỳ khi lợi ích tiềm năng vượt nguy cơ và cần cân nhắc ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc. Quyết định phải do bác sĩ chuyên khoa đưa ra.

