Articaine là hoạt chất gây tê tại chỗ thuộc nhóm amide, thường được dùng trong nha khoa dưới dạng articaine hydrochloride phối hợp epinephrine. Hoạt chất này được sử dụng để gây tê thấm hoặc gây tê dẫn truyền trong các thủ thuật nha khoa đơn giản và phức tạp ở người lớn và trẻ từ 4 tuổi trở lên theo nhãn thuốc được phê duyệt. Articaine không phải thuốc để người bệnh tự mua hoặc tự sử dụng; việc dùng thuốc cần do nha sĩ/bác sĩ được đào tạo thực hiện, có theo dõi và sẵn phương tiện xử trí phản ứng bất lợi. Bài viết này cung cấp thông tin y khoa trung lập về cơ chế, dược động học, liều tham khảo, tác dụng không mong muốn, tương tác và các nhóm cần thận trọng. Nội dung không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ. (DailyMed)
Nội dung chính
- Articaine là thuốc gây tê tại chỗ dùng trong thủ thuật nha khoa.
- Bối cảnh dùng gồm gây tê thấm hoặc dẫn truyền trong thủ thuật răng miệng.
- Chỉ dùng bởi nhân viên y tế được đào tạo về gây tê và xử trí phản ứng cấp.
- Có thể gây tê kéo dài, chóng mặt, phản ứng dị ứng hoặc ảnh hưởng tim mạch tùy phối hợp.
- Báo nha sĩ/bác sĩ về dị ứng thuốc tê, bệnh tim, thuốc đang dùng và thai kỳ.
Hoạt chất Articaine là gì?
Articaine là thuốc gây tê tại chỗ nhóm amide, được dùng trong nha khoa để làm mất cảm giác tạm thời tại vùng thủ thuật khi được tiêm đúng kỹ thuật bởi nhân viên y tế/nha sĩ. (DailyMed)
Articaine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Articaine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Articaine |
| Tên IUPAC | methyl 4-methyl-3-[2-(propylamino)propanoylamino]thiophene-2-carboxylate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Articaine hydrochloride, Articaine HCl, Carticaine; dạng phối hợp thường gặp: articaine hydrochloride and epinephrine/adrenaline. (KEGG) |
| Tên Latinh / tên dược điển | articainum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 23964-58-1 |
|---|---|
| UNII | D3SQ406G9X |
| PubChem CID | 32170 |
| RxNorm CUI | 592464 |
| Công thức phân tử | C13H20N2O3S |
Dược động học của Articaine
Sau tiêm nha khoa đường dưới niêm mạc, articaine được hấp thu vào tuần hoàn, đạt nồng độ đỉnh trong máu trong khoảng vài chục phút tùy số liều và tổng liều. Articaine gắn protein huyết tương khoảng 60–80%, chuyển hóa chủ yếu bởi plasma carboxyesterase thành articainic acid không hoạt tính và thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Theo nhãn DailyMed, sau tiêm nha khoa dưới niêm mạc với dung dịch articaine có epinephrine 1:200.000, articaine đạt nồng độ đỉnh trong máu khoảng 25 phút sau một liều và khoảng 48 phút sau ba liều; sau liều gần tối đa 476 mg, nồng độ đỉnh đạt khoảng 22 phút sau dùng. (DailyMed)
Giai đoạn II: Phân bố
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Articaine HCl được chuyển hóa bởi plasma carboxyesterase thành chất chuyển hóa chính là articainic acid không hoạt tính; hệ CYP450 ở microsome gan người chuyển hóa khoảng 5–10% lượng articaine có sẵn, gần như chuyển hoàn toàn thành articainic acid trong thử nghiệm in vitro. (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Articaine được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu; với liều 476 mg, khoảng 53–57% liều dùng được đào thải trong 24 giờ đầu sau tiêm dưới niêm mạc. Articainic acid là chất chuyển hóa chính trong nước tiểu; articaine nguyên vẹn chỉ chiếm khoảng 2% tổng liều bài tiết qua nước tiểu. (DailyMed)
| t½ · Thời gian bán thải | Theo nhãn DailyMed, ở liều 476 mg articaine, thời gian bán thải là 43,8 phút với chế phẩm chứa epinephrine 1:100.000 và 44,4 phút với chế phẩm chứa epinephrine 1:200.000. (DailyMed) |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Epinephrine được phối hợp để làm chậm hấp thu vào tuần hoàn chung và kéo dài nồng độ hoạt chất tại mô. Liều thấp hơn hoặc giảm liều có thể cần ở người suy nhược, bệnh cấp tính, người cao tuổi và trẻ em tùy tuổi, cân nặng và tình trạng thể chất. Chưa có nghiên cứu trên bệnh nhân suy gan hoặc suy thận trong nhãn trích dẫn; cần thận trọng ở bệnh nhân bệnh gan nặng. (DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Articaine
Thuốc gây tê tại chỗ nhóm amide, phân nhóm ATC N01BB; chế phẩm phối hợp với epinephrine/adrenaline được xếp trong nhóm articaine combinations N01BB58. (KEGG)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Articaine HCl ức chế sự tạo thành và dẫn truyền xung thần kinh, được mô tả là làm tăng ngưỡng kích thích điện của dây thần kinh, làm chậm lan truyền xung thần kinh và giảm tốc độ tăng của điện thế hoạt động. Epinephrine là chất co mạch được thêm vào để làm chậm hấp thu toàn thân và kéo dài nồng độ hoạt chất tại mô. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trình tự mất chức năng thần kinh trên lâm sàng thường là: đau, nhiệt độ, xúc giác, cảm giác bản thể và trương lực cơ vân. Nhãn DailyMed ghi thời gian khởi phát gây tê trong vòng 1–9 phút sau tiêm; gây tê hoàn toàn kéo dài khoảng 1 giờ với gây tê thấm và đến khoảng 2 giờ với gây tê dẫn truyền. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Articaine
Theo nhãn FDA/DailyMed, articaine HCl phối hợp epinephrine được chỉ định để gây tê tại chỗ, gây tê thấm hoặc gây tê dẫn truyền trong các thủ thuật nha khoa đơn giản và phức tạp ở người lớn và trẻ em từ 4 tuổi trở lên. (DailyMed)
Một số nghiên cứu/tổng quan đã đánh giá articaine trong các bối cảnh nha khoa cụ thể như gây tê cho răng viêm tủy không hồi phục khi điều trị nội nha; tuy nhiên, đây là dữ liệu nghiên cứu và không nên tự diễn giải thành chỉ định được phê duyệt nếu nhãn thuốc tại nơi sử dụng không ghi nhận. (PubMed)
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn thuốc và không dùng để tự tính liều. Với chế phẩm articaine HCl 4% phối hợp epinephrine, nhãn DailyMed/FDA ghi liều tham khảo cho thủ thuật nha khoa: gây tê thấm 0,5–2,5 mL tương đương 20–100 mg articaine HCl; gây tê dẫn truyền 0,5–3,4 mL tương đương 20–136 mg; phẫu thuật miệng 1,0–5,1 mL tương đương 40–204 mg. Liều tối đa khuyến cáo ở người lớn khỏe mạnh và trẻ 4–16 tuổi là 7 mg/kg articaine HCl và 0,0017 mg/kg epinephrine, nhưng liều thực tế phụ thuộc thủ thuật, độ sâu gây tê, tình trạng người bệnh và phải do bác sĩ/nha sĩ quyết định. (DailyMed)
Articaine dạng này dùng bằng tiêm dưới niêm mạc trong khoang miệng để gây tê thấm hoặc gây tê dẫn truyền. Trước khi dùng cần kiểm tra bằng mắt dung dịch xem có tiểu phân hoặc đổi màu hay không; cartridge cần được sát khuẩn đúng cách và bỏ phần thuốc không dùng. Nhãn thuốc khuyến cáo hút kiểm tra trước khi tiêm để giảm nguy cơ tiêm vào mạch máu, dù không có máu trong syringe không đảm bảo tuyệt đối rằng đã tránh được tiêm nội mạch. (DailyMed)
Cần theo dõi liên tục dấu hiệu sinh tồn tim mạch, hô hấp và trạng thái ý thức sau mỗi lần tiêm thuốc gây tê tại chỗ. Người bệnh cần được báo trước về khả năng mất cảm giác và chức năng cơ tạm thời; không nên ăn hoặc uống cho đến khi cảm giác bình thường trở lại để giảm nguy cơ cắn môi, lưỡi hoặc tổn thương mô mềm. (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về Articaine
Theo nhãn DailyMed, chế phẩm articaine HCl phối hợp epinephrine chống chỉ định ở bệnh nhân quá mẫn với sản phẩm chứa sulfite; sulfite có thể gây phản ứng kiểu dị ứng, bao gồm triệu chứng phản vệ và cơn hen đe dọa tính mạng hoặc ít nghiêm trọng hơn ở một số người nhạy cảm. Các chống chỉ định khác theo nhãn tại Việt Nam. (DailyMed)
Trong thử nghiệm lâm sàng, các phản ứng được ghi nhận gồm đau, đau đầu, phù mặt, nhiễm khuẩn, viêm lợi, dị cảm, sưng, khít hàm, buồn nôn/nôn, buồn ngủ, tê/kiến bò, hồi hộp, triệu chứng tai và ho. Các phản ứng ít hơn 1% nhưng có ý nghĩa lâm sàng gồm chóng mặt, khô miệng, tăng cảm giác, tăng tiết nước bọt, căng thẳng, bệnh lý thần kinh, ngất, nhịp tim nhanh và tăng huyết áp. (DailyMed)
Các biến cố nghiêm trọng cần lưu ý gồm co giật, ức chế thần kinh trung ương hoặc tim-hô hấp, hôn mê và ngừng hô hấp khi tiêm nội mạch ngoài ý muốn; độc tính toàn thân trên thần kinh trung ương/tim mạch; loạn nhịp thất, block nhĩ-thất, ngừng tim; methemoglobinemia; phản ứng phản vệ hoặc kiểu dị ứng liên quan sulfite; dị cảm kéo dài ở môi, lưỡi và mô miệng; tổn thương thiếu máu cục bộ/hoại tử; liệt cơ vận nhãn tạm thời sau một số kỹ thuật tiêm nha khoa. (DailyMed)
Cần thận trọng với nguy cơ tiêm nội mạch ngoài ý muốn, độc tính toàn thân, độc tính do epinephrine và methemoglobinemia. Người có bệnh mạch máu ngoại biên hoặc bệnh mạch máu tăng huyết áp có thể đáp ứng co mạch mạnh hơn; bệnh nhân rối loạn dẫn truyền tim hoặc suy giảm chức năng tim mạch có thể khó bù trừ hơn khi xảy ra thay đổi dẫn truyền. Cần dùng liều thấp nhất đạt hiệu quả gây tê mong muốn và không vượt quá khuyến cáo trong nhãn. (DailyMed)
Cấp cứu do thuốc gây tê tại chỗ thường liên quan nồng độ huyết tương cao hoặc tiêm không đúng vị trí. Xử trí ban đầu là phòng ngừa bằng theo dõi tim mạch, hô hấp và ý thức; khi có dấu hiệu thay đổi, cần cho oxy. Nếu co giật hoặc giảm thông khí xảy ra, cần bảo đảm đường thở và hỗ trợ/kiểm soát thông khí; nếu co giật kéo dài có thể cần thuốc chống co giật phù hợp. Hạ tuần hoàn có thể cần dịch truyền tĩnh mạch và thuốc vận mạch; nếu ngừng tim, thực hiện hồi sinh tim phổi tiêu chuẩn. Đây là nội dung dành cho nhân viên y tế, không phải hướng dẫn tự xử trí tại nhà. (DailyMed)
Theo nhãn DailyMed, bảo quản ở nhiệt độ phòng có kiểm soát 25°C, cho phép dao động ngắn trong khoảng 15–30°C; tránh ánh sáng và không đông lạnh. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả đã được thiết lập cho trẻ 4–16 tuổi trong gây tê thấm hoặc dẫn truyền nha khoa theo nhãn trích dẫn. Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 4 tuổi chưa được thiết lập; độ an toàn của liều trên 7 mg/kg ở trẻ em chưa được thiết lập. Cần giảm liều phù hợp với tuổi, cân nặng và tình trạng thể chất, do bác sĩ/nha sĩ quyết định. (DailyMed)
Trong dữ liệu nhãn, chưa quan sát thấy khác biệt tổng thể về độ an toàn hoặc hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ hơn, nhưng không thể loại trừ việc một số người cao tuổi nhạy cảm hơn. Liều thấp hơn hoặc giảm liều có thể cần ở người cao tuổi tùy tình trạng. (DailyMed)
Nhãn DailyMed ghi chưa có nghiên cứu đầy đủ và được kiểm soát tốt ở phụ nữ có thai; articaine HCl phối hợp epinephrine chỉ nên dùng trong thai kỳ khi lợi ích tiềm năng biện minh được nguy cơ tiềm năng cho thai. Người đang mang thai cần báo cho nha sĩ/bác sĩ trước thủ thuật để được cân nhắc phù hợp. (DailyMed)
Chưa rõ articaine HCl phối hợp epinephrine có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Nhãn thuốc khuyến cáo thận trọng khi dùng cho phụ nữ cho con bú; người mẹ có thể được tư vấn vắt bỏ sữa khoảng 4 giờ sau tiêm rồi tiếp tục cho bú, dựa trên thời gian bán thải huyết tương. Cần hỏi ý kiến bác sĩ/nha sĩ trong từng trường hợp. (DailyMed)
Chưa có nghiên cứu với chế phẩm articaine HCl 4% phối hợp epinephrine 1:100.000 hoặc 1:200.000 ở bệnh nhân suy gan; nhãn thuốc khuyến cáo thận trọng ở bệnh nhân bệnh gan nặng. (DailyMed)
Khuyến cáo cụ thể về lái xe/vận hành máy móc. Do thuốc có thể gây mất cảm giác/chức năng cơ tạm thời và một số phản ứng như chóng mặt, buồn ngủ đã được ghi nhận, người bệnh nên hỏi bác sĩ/nha sĩ khi nào có thể sinh hoạt, lái xe hoặc vận hành máy móc trở lại sau thủ thuật. (DailyMed)
Tương tác thuốc của Articaine
Dung dịch gây tê chứa epinephrine có thể gây tăng huyết áp nặng và kéo dài khi dùng cho bệnh nhân đang dùng thuốc ức chế monoamine oxidase, thuốc chẹn beta-adrenergic không chọn lọc hoặc thuốc chống trầm cảm ba vòng. Phenothiazine và butyrophenone có thể làm giảm hoặc đảo ngược tác dụng tăng huyết áp của epinephrine. Nguy cơ methemoglobinemia có thể tăng khi dùng cùng các thuốc oxy hóa như nitrate/nitrite, một số thuốc gây tê tại chỗ khác, dapsone, nitrofurantoin, sulfonamide, chloroquine, primaquine, phenobarbital, phenytoin, sodium valproate, acetaminophen, metoclopramide, quinine và sulfasalazine. (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất Articaine
Articaine là thuốc gây tê tại chỗ nhóm amide, thường dùng trong nha khoa để gây tê vùng điều trị trước các thủ thuật như nhổ răng, phục hồi răng, mão răng hoặc phẫu thuật miệng theo chỉ định chuyên môn. (DailyMed)
Không. Articaine dạng tiêm nha khoa là thuốc dùng trong thủ thuật, nhãn Hoa Kỳ ghi Rx Only/Human Prescription Drug và cần được sử dụng bởi nhân viên y tế/nha sĩ được đào tạo, có theo dõi và phương tiện xử trí phản ứng bất lợi. (DailyMed)
Epinephrine là chất co mạch được phối hợp để làm chậm hấp thu articaine vào tuần hoàn chung và kéo dài nồng độ hoạt chất tại mô, từ đó hỗ trợ duy trì tác dụng gây tê trong vùng thủ thuật. (DailyMed)
Cần báo ngay nếu có dấu hiệu bất thường như khó thở, tím tái, nhịp tim nhanh, choáng, lú lẫn, co giật, hồi hộp, đau ngực, tê kéo dài, sưng nặng, phát ban hoặc triệu chứng nghi phản vệ. Nhãn thuốc cũng cảnh báo methemoglobinemia có thể biểu hiện bằng da xanh/tái/xám, đau đầu, khó thở, choáng váng hoặc mệt. (DailyMed)
Phụ nữ có thai hoặc cho con bú cần báo cho bác sĩ/nha sĩ trước thủ thuật. Nhãn DailyMed ghi chưa có nghiên cứu đầy đủ, kiểm soát tốt ở phụ nữ có thai và chưa rõ thuốc có bài tiết vào sữa mẹ hay không; việc sử dụng cần cân nhắc lợi ích/nguy cơ và theo hướng dẫn chuyên môn. (DailyMed)

