Aripiprazole

Aripiprazole là hoạt chất thuộc nhóm thuốc chống loạn thần không điển hình, thường được dùng trong điều trị một số rối loạn tâm thần như tâm thần phân liệt và rối loạn lưỡng cực, tùy chỉ định được phê duyệt tại từng quốc gia và từng sản phẩm. Hoạt chất này tác động lên hệ dopamine và serotonin trong não, nhưng cơ chế chính xác trong từng bệnh cảnh chưa được hiểu hoàn toàn. Aripiprazole là thuốc kê đơn; người bệnh không nên tự ý dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Nội dung dưới đây cung cấp thông tin y khoa trung lập về cơ chế, dược động học, chỉ định, tác dụng phụ, tương tác và lưu ý an toàn, dựa trên nhãn thuốc/SmPC và nguồn y khoa chính thống như FDA/DailyMed, EMA và hệ thống ATC/DDD. ([FDA Access Data][1])

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 09/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Aripiprazole
  • Nhóm: Thuốc chống loạn thần không điển hình; nhóm ATC N05AX12
  • Cơ chế chính: Chủ vận một phần dopamine D2 và serotonin 5-HT1A; đối kháng serotonin 5-HT2A
  • Dạng dùng: Viên uống, dung dịch uống, một số dạng tiêm bắp/tiêm tác dụng kéo dài tùy sản phẩm
  • Phân loại: Thuốc kê đơn
  • Chỉ định: Khác nhau theo quốc gia/sản phẩm; gồm tâm thần phân liệt, cơn hưng cảm/hỗn hợp trong rối loạn lưỡng cực I; tại Hoa Kỳ còn có điều trị hỗ trợ MDD, kích thích liên quan rối loạn tự kỷ và Tourette’s disorder
  • Lưu ý chính: Không dùng cho loạn thần liên quan sa sút trí tuệ ở người cao tuổi; theo dõi hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh, rối loạn vận động muộn, thay đổi chuyển hóa, hạ huyết áp tư thế, buồn ngủ và hành vi xung động
  • Tương tác nổi bật: Thuốc ức chế mạnh CYP2D6/CYP3A4 có thể làm tăng phơi nhiễm; thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4 có thể làm giảm phơi nhiễm
  • Tự ý dùng thuốc: Không khuyến khích; cần bác sĩ/dược sĩ đánh giá

Hoạt chất Aripiprazole là gì?

Aripiprazole là hoạt chất chống loạn thần không điển hình dùng trong một số rối loạn tâm thần. Đây là thuốc kê đơn; việc dùng thuốc cần dựa trên chẩn đoán, chỉ định, nguy cơ và theo dõi của bác sĩ. EMA mô tả aripiprazole là hoạt chất trong Abilify, thuốc chống loạn thần dùng cho tâm thần phân liệt và rối loạn lưỡng cực I trong các chỉ định được phê duyệt tại EU. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Aripiprazole

INN Aripiprazole; INN/common name: aripiprazole. EMA ghi nhận hoạt chất và INN của Abilify là aripiprazole. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

CAS 129722-12-9 Công thức C23H27Cl2N3O2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Aripiprazole

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Aripiprazole; INN/common name: aripiprazole. EMA ghi nhận hoạt chất và INN của Abilify là aripiprazole. ([European Medicines Agency (EMA)][2])

Tên IUPAC

7-[4-[4-(2,3-dichlorophenyl)piperazin-1-yl]butoxy]-3,4-dihydro-1H-quinolin-2-one

Tên hóa học khác

7-(4-(4-(2,3-dichlorophenyl)-1-piperazinyl)butyloxy)-3,4-dihydro-2(1H)-quinolinone

Tên khác / tên đồng nghĩa

.

Tên Latinh / tên dược điển

Aripiprazolum

Tên USAN

aripiprazole

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

129722-12-9

UNII

82VFR53I78

PubChem CID

60795

RxNorm CUI

89013

Công thức phân tử

C23H27Cl2N3O2

Dược động học của Aripiprazole

Sau dùng đường uống, aripiprazole được hấp thu tốt, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 3–5 giờ với viên nén; sinh khả dụng tuyệt đối của viên nén là 87%. Thuốc chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP2D6 và CYP3A4, có chất chuyển hóa có hoạt tính là dehydro-aripiprazole. Nồng độ ổn định đạt trong khoảng 14 ngày đối với cả aripiprazole và dehydro-aripiprazole. ([DailyMed][3])

Giai đoạn I: Hấp thu

Aripiprazole hấp thu tốt sau khi uống viên nén, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 3–5 giờ. Có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn; bữa ăn nhiều chất béo không làm thay đổi đáng kể Cmax hoặc AUC nhưng có thể làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh. ([DailyMed][3])

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của dạng viên nén đường uống khoảng 87%. ([DailyMed][3])

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố ở trạng thái ổn định sau tiêm tĩnh mạch được ghi nhận là 404 L hoặc 4,9 L/kg, cho thấy phân bố ngoài mạch rộng. Ở nồng độ điều trị, aripiprazole và chất chuyển hóa chính gắn protein huyết thanh trên 99%, chủ yếu với albumin. ([DailyMed][3])

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Aripiprazole chuyển hóa chủ yếu qua khử hydro, hydroxyl hóa và N-dealkyl hóa. CYP3A4 và CYP2D6 tham gia vào khử hydro/hydroxyl hóa; CYP3A4 tham gia N-dealkyl hóa. Dehydro-aripiprazole là chất chuyển hóa có hoạt tính và chiếm khoảng 40% AUC của aripiprazole trong huyết tương ở trạng thái ổn định. ([DailyMed][3])

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau một liều uống aripiprazole đánh dấu phóng xạ, khoảng 25% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu và 55% trong phân. Dưới 1% aripiprazole không đổi được thải qua nước tiểu và khoảng 18% liều uống được thu hồi dưới dạng không đổi trong phân. ([DailyMed][3])

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trung bình khoảng 75 giờ với aripiprazole và 94 giờ với dehydro-aripiprazole. Ở người chuyển hóa kém CYP2D6, thời gian bán thải trung bình của aripiprazole khoảng 146 giờ. ([DailyMed][3])

CL · Độ thanh thải toàn phần

.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm kiểu gen/chuyển hóa CYP2D6, thuốc ức chế mạnh CYP2D6 hoặc CYP3A4, thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4 và một số phối hợp thuốc. Nhãn DailyMed khuyến cáo điều chỉnh liều ở người chuyển hóa kém CYP2D6 và khi dùng cùng thuốc ức chế/cảm ứng CYP; suy gan từ nhẹ đến nặng và suy thận từ nhẹ đến nặng không yêu cầu điều chỉnh liều trên cơ sở chức năng gan/thận theo nhãn Hoa Kỳ. ([DailyMed][3])

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Aripiprazole

Aripiprazole thuộc nhóm thuốc chống loạn thần không điển hình/“other antipsychotics”, mã ATC N05AX12. Về tác dụng trên receptor, thuốc có ái lực cao với dopamine D2, dopamine D3, serotonin 5-HT1A và 5-HT2A; đồng thời có ái lực trung bình với một số receptor khác như 5-HT2C, 5-HT7, alpha-1 adrenergic và histamine H1. ([FHI][4])

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chính xác của aripiprazole trong tâm thần phân liệt chưa được biết đầy đủ. Nhãn DailyMed cho biết hiệu quả có thể liên quan đến phối hợp hoạt tính chủ vận một phần trên receptor dopamine D2 và serotonin 5-HT1A, cùng đối kháng trên receptor serotonin 5-HT2A. ([DailyMed][3])

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Aripiprazole hoạt động như chủ vận một phần tại D2 và 5-HT1A, đối kháng tại 5-HT2A; không có ái lực đáng kể với receptor muscarinic cholinergic trong dữ liệu nhãn. Các tác động trên receptor khác có thể góp phần vào một số tác dụng lâm sàng hoặc tác dụng không mong muốn, ví dụ hạ huyết áp tư thế có thể liên quan đến đối kháng alpha-1 adrenergic. ([DailyMed][3])

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Aripiprazole

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Aripiprazole

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Aripiprazole

Tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 như itraconazole, clarithromycin hoặc ức chế mạnh CYP2D6 như quinidine, fluoxetine, paroxetine có thể làm tăng phơi nhiễm aripiprazole; có thể cần giảm liều theo chỉ định bác sĩ.
  • Thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4 như carbamazepine, rifampin có thể làm giảm phơi nhiễm aripiprazole; có thể cần điều chỉnh liều.
  • Thuốc hạ huyết áp có thể tăng nguy cơ hạ huyết áp do tác dụng đối kháng alpha-adrenergic của aripiprazole.
  • Benzodiazepine như lorazepam có thể làm tăng an thần và hạ huyết áp tư thế khi phối hợp. ([DailyMed][3]) Người bệnh cần báo với bác sĩ/dược sĩ tất cả thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin và sản phẩm bổ sung đang dùng.

Thắc mắc về hoạt chất Aripiprazole

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *