Acid Dehydrocholic, còn gọi là Dehydrocholic acid, là một acid mật tổng hợp có công thức C24H34O5 và được mô tả là dẫn xuất liên quan đến acid cholic. Hoạt chất này được ghi nhận trong tài liệu dược lý với tác dụng hydrocholeretic, tức có thể làm tăng dòng mật; trong quy định OTC của FDA về thuốc nhuận tràng, dehydrocholic acid được liệt kê trong nhóm hoạt chất nhuận tràng kích thích khi dùng theo điều kiện nhãn phù hợp. Tuy nhiên, nhãn/SmPC hiện hành cho chế phẩm đơn chất không phổ biến, nên nhiều dữ liệu như sinh khả dụng, thời gian bán thải, dùng cho phụ nữ có thai hoặc cho con bú vẫn . Bài viết chỉ cung cấp thông tin y khoa tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ và không khuyến khích tự ý dùng thuốc. ([PubChem][1])
Nội dung chính
- Acid Dehydrocholic là gì?: Acid mật tổng hợp; PubChem ghi công thức C24H34O5, khối lượng phân tử khoảng 402,5. ([PubChem][1])
- Nhóm dược lý: Acid mật/dẫn xuất acid mật; cũng được FDA liệt kê trong nhóm hoạt chất nhuận tràng kích thích trong OTC laxative monograph. ([Health Products Canada][2])
- Đường dùng phổ biến: Đường uống; Health Canada ghi Dycholium tablet 300 mg dùng đường uống. ([Health Products Canada][2])
- Chỉ định có căn cứ quản lý rõ: FDA OTC monograph giới hạn mục “Uses” của thuốc nhuận tràng là giảm táo bón không thường xuyên; không nên mở rộng claim ngoài nhãn.
- Liều tham khảo: FDA ghi người lớn và trẻ ≥12 tuổi: 250–500 mg, ngày 3 lần, tối đa 1500 mg/24 giờ; trẻ
Hoạt chất Acid Dehydrocholic là gì?
Acid Dehydrocholic là acid mật tổng hợp, có vai trò dược lý liên quan đến tăng dòng mật và được ghi nhận trong một số tài liệu/quy định như hoạt chất nhuận tràng kích thích khi dùng theo điều kiện nhãn phù hợp. ([PubChem][1])
Acid Dehydrocholic
INN Dehydrocholic acid; KEGG ghi “Dehydrocholic acid (JP19/USP/INN)”. ([Genome Japan][3])
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid Dehydrocholic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dehydrocholic acid; KEGG ghi “Dehydrocholic acid (JP19/USP/INN)”. ([Genome Japan][3]) |
| Tên IUPAC | (4R)-4-[(5S,8R,9S,10S,13R,14S,17R)-10,13-dimethyl-3,7,12-trioxo-1,2,4,5,6,8,9,11,14,15,16,17-dodecahydrocyclopenta[a]phenanthren-17-yl]pentanoic acid |
| Tên hóa học khác | (5beta)-3,7,12-Trioxocholan-24-oic Acid | 3,7,12-trioxo-5beta-cholanic acid | Triketocholanic Acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Dehydrocholate, 3,7,12-triketocholanic acid, triketocholanoic acid, 3,7,12-trioxo-5β-cholanic acid, Decholin; NIST và KEGG liệt kê nhiều tên đồng nghĩa/biệt danh hóa học của dehydrocholic acid. ([NIST WebBook][4]) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum dehydrocholicum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 81-23-2 |
|---|---|
| UNII | NH5000009I |
| PubChem CID | 6674 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C24H34O5 |
Dược động học của Acid Dehydrocholic
Dữ liệu dược động học định lượng hiện hành cho Acid Dehydrocholic còn hạn chế. Một nghiên cứu trên người năm 1973 đánh giá chuyển hóa ở gan và ảnh hưởng lên dòng mật/bài tiết lipid mật sau dùng triketocholanoic, tức dehydrocholic acid. ([PubMed][5])
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Đã có nghiên cứu về chuyển hóa ở gan của dehydrocholic acid ở người; thông tin chi tiết chuẩn hóa cho thực hành lâm sàng hiện hành. ([PubMed][5])
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid Dehydrocholic
Hydrocholeretic/choleretic acid mật tổng hợp; trong FDA OTC laxative final administrative order, dehydrocholic acid nằm trong nhóm “stimulant laxative active ingredients”.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế được mô tả chủ yếu là làm tăng dòng mật; nghiên cứu ở người ghi nhận tỷ lệ dòng mật so với bài tiết acid mật tăng sau khi dùng dehydrocholic acid. Cơ chế phân tử chi tiết và mức độ liên quan lâm sàng theo từng bệnh cảnh. ([PubMed][5])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dược lực học chính được ghi nhận là tác dụng hydrocholeretic, tức tăng dòng mật. Trong bối cảnh thuốc nhuận tràng kích thích đường uống, FDA ghi sản phẩm thường tạo nhu động ruột trong 6–12 giờ. ([PubMed][5])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid Dehydrocholic
Chỉ định có căn cứ quản lý rõ trong FDA OTC laxative monograph là giảm táo bón không thường xuyên khi dùng như thuốc nhuận tràng kích thích. Các mục đích liên quan “hỗ trợ tiêu hóa”, “đầy bụng”, “khó tiêu” không nên viết như chỉ định được phê duyệt nếu không có nhãn/SmPC hợp lệ.
Một số nghiên cứu/báo cáo y khoa đánh giá Acid Dehydrocholic như chất hydrocholeretic trong bối cảnh ngoại khoa đường mật hoặc ảnh hưởng đến bài tiết mật; các ứng dụng này không nên xem là chỉ định điều trị phổ thông nếu không có phê duyệt/khuyến cáo chính thức. ([HPB Online][6])
Liều dùng và cách sử dụng
Theo FDA OTC laxative final administrative order cho sản phẩm chứa dehydrocholic acid: người lớn và trẻ từ 12 tuổi trở lên dùng đường uống 250–500 mg, ngày 3 lần, không quá 1500 mg trong 24 giờ; trẻ dưới 12 tuổi cần hỏi bác sĩ. Đây chỉ là thông tin tham khảo theo bối cảnh thuốc nhuận tràng OTC tại Hoa Kỳ, không phải khuyến cáo tự dùng hoặc thay thế đơn thuốc.
Dùng theo đúng nhãn thuốc hoặc chỉ định của bác sĩ/dược sĩ. Không tự ý dùng Acid Dehydrocholic để điều trị khó tiêu, đầy bụng, bệnh gan mật hoặc táo bón kéo dài nếu chưa được đánh giá nguyên nhân. FDA cũng nêu thuốc nhuận tràng không nên dùng quá 1 tuần trừ khi được bác sĩ hướng dẫn.
Theo dõi đáp ứng đi tiêu, đau bụng, buồn nôn/nôn, tiêu chảy, dấu hiệu mất nước, chảy máu trực tràng hoặc không đi tiêu sau khi dùng thuốc nhuận tràng. Các dấu hiệu như chảy máu trực tràng hoặc không đi tiêu sau dùng thuốc có thể gợi ý tình trạng nghiêm trọng và cần ngừng dùng, hỏi bác sĩ.
Cảnh báo và lưu ý về Acid Dehydrocholic
Chống chỉ định đặc hiệu theo SmPC hiện hành cho hoạt chất đơn chất. Theo FDA OTC laxative monograph, không dùng thuốc nhuận tràng khi đang đau bụng, buồn nôn hoặc nôn trừ khi được bác sĩ hướng dẫn; nếu có thay đổi thói quen đi tiêu đột ngột kéo dài 2 tuần, cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Tần suất tác dụng không mong muốn theo nhãn chuẩn hiện hành. Tiêu chảy phân nước được mô tả là tác dụng phụ đã biết của dehydrocholic acid trong một báo cáo lâm sàng sử dụng hoạt chất này như chất cathartic/hydrocholeretic. ([HPB Online][6])
Chảy máu trực tràng, không đi tiêu sau khi dùng thuốc nhuận tràng, đau bụng kèm buồn nôn/nôn hoặc tiêu chảy nhiều cần được đánh giá y tế. FDA ghi chảy máu trực tràng hoặc không đi tiêu sau dùng thuốc nhuận tràng có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng.
Không tự ý dùng Acid Dehydrocholic cho triệu chứng kéo dài hoặc chưa rõ nguyên nhân. Với bối cảnh dùng như thuốc nhuận tràng, FDA khuyến cáo không dùng quá 1 tuần nếu không có hướng dẫn của bác sĩ; không dùng khi đau bụng, buồn nôn hoặc nôn trừ khi được bác sĩ hướng dẫn.
Quá liều đặc hiệu. Nếu dùng quá liều hoặc xuất hiện tiêu chảy nhiều, đau bụng dữ dội, nôn, dấu hiệu mất nước, chóng mặt, chảy máu trực tràng hoặc không đi tiêu sau khi dùng, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc; không tự xử trí kéo dài tại nhà.
Đối tượng đặc biệt
Trong FDA OTC laxative monograph, trẻ dưới 12 tuổi cần hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm chứa dehydrocholic acid.
Thắc mắc về hoạt chất Acid Dehydrocholic
Acid Dehydrocholic là acid mật tổng hợp, còn gọi là Dehydrocholic acid. Hoạt chất này có công thức C24H34O5 và được mô tả có tác dụng tăng dòng mật; trong quy định OTC của FDA, nó được liệt kê là hoạt chất nhuận tràng kích thích. ([PubChem][1])
Không nên viết hoặc hiểu Acid Dehydrocholic là thuốc trị khó tiêu/đầy bụng nếu không có nhãn phê duyệt cụ thể. Một tài liệu Federal Register của FDA từng nêu không có bằng chứng hỗ trợ claim dehydrocholic acid làm giảm khó tiêu, ợ nhiều, khó chịu sau ăn hoặc cảm giác đầy bụng. ([Wikimedia Commons][7])
Trong FDA OTC laxative final administrative order, dehydrocholic acid được liệt kê trong nhóm hoạt chất nhuận tràng kích thích, với mục dùng giới hạn cho giảm táo bón không thường xuyên khi đáp ứng điều kiện nhãn OTC.
Theo FDA OTC laxative monograph, liều đường uống cho người lớn và trẻ từ 12 tuổi trở lên là 250–500 mg, ngày 3 lần, tối đa 1500 mg/24 giờ; trẻ dưới 12 tuổi cần hỏi bác sĩ. Đây là thông tin tham khảo theo bối cảnh quản lý của Hoa Kỳ, không phải hướng dẫn tự dùng.

