Almitrine là hoạt chất thuộc nhóm thuốc kích thích hô hấp, từng được cấp phép tại một số nước châu Âu dưới dạng viên uống 50 mg để điều trị suy hô hấp mạn kèm thiếu oxy máu liên quan bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Tuy nhiên, Cơ quan Dược phẩm châu Âu khuyến nghị rút giấy phép lưu hành thuốc uống chứa almitrine vì lợi ích không còn vượt trội nguy cơ, đặc biệt là bệnh thần kinh ngoại biên có thể kéo dài/không hồi phục và sụt cân đáng kể. Vì vậy, Almitrine không nên được hiểu là lựa chọn điều trị COPD hiện hành. Người bệnh không tự ý mua, dùng hoặc tìm cách thay thế oxy liệu pháp bằng almitrine. Mọi quyết định điều trị suy hô hấp, thiếu oxy máu hoặc COPD cần được bác sĩ chuyên khoa hô hấp đánh giá.
Nội dung chính
- Muối thường gặp Almitrine bismesylate/bismesilate
- Nhóm: Thuốc kích thích hô hấp, ATC R07AB07
- Cơ chế: Kích thích thụ thể hóa học ngoại biên ở thể cảnh; có thể làm tăng PaO₂ và giảm PaCO₂ ở bệnh nhân COPD trong một số nghiên cứu cũ
- Chỉ định lịch sử: Suy hô hấp mạn kèm thiếu oxy máu liên quan COPD, tại một số nước EU trước khi bị rút giấy phép
- Tình trạng EU: Thuốc uống chứa almitrine bị khuyến nghị rút khỏi thị trường EU năm 2013 do cân bằng lợi ích–nguy cơ không thuận lợi
- Rủi ro nổi bật: Bệnh thần kinh ngoại biên, dị cảm, sụt cân, buồn nôn, chán ăn, vã mồ hôi
- Tự ý dùng: Không khuyến khích; cần bác sĩ/dược sĩ đánh giá
- EMA cho biết thuốc uống chứa almitrine không còn nên được kê đơn hoặc cấp phát tại EU sau đánh giá an toàn, vì liên quan rõ với bệnh thần kinh ngoại biên và sụt cân đáng kể.
Hoạt chất Almitrine là gì?
Almitrine là hoạt chất kích thích hô hấp. Về cơ chế, thuốc được mô tả là tác động lên thụ thể hóa học ngoại biên ở thể cảnh, qua đó có thể ảnh hưởng đến đáp ứng thông khí và khí máu. Tuy nhiên, thuốc uống chứa almitrine đã bị EMA khuyến nghị rút khỏi thị trường EU do cân bằng lợi ích–nguy cơ không thuận lợi.
Nhóm dược lý chi tiết
Almitrine
INN Almitrine; INN: almitrine. Cơ sở dữ liệu Inxight Drugs/NIH ghi nhận “almitrine [INN]”.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Almitrine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Almitrine; INN: almitrine. Cơ sở dữ liệu Inxight Drugs/NIH ghi nhận “almitrine [INN]”. |
| Tên IUPAC | 6-[4-[bis(4-fluorophenyl)methyl]piperazin-1-yl]-2-N,4-N-bis(prop-2-enyl)-1,3,5-triazine-2,4-diamine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Almitrine bismesylate, almitrine bismesilate, almitrine dimesylate; một số tên thương mại/biệt dược lịch sử gồm Vectarion, Armanor và Duxil khi phối hợp với raubasine. Tình trạng tên thương mại tại Việt Nam. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Almitrinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 27469-53-0 |
|---|---|
| UNII | 9A1222NBG4 |
| PubChem CID | 33887 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C26H29F2N7 |
Dược động học của Almitrine
Dữ liệu dược động học của almitrine chủ yếu đến từ tài liệu cũ. SmPC lịch sử cho biết thuốc phụ thuộc nhiều vào đường gan–mật để chuyển hóa và thải trừ, đồng thời gắn protein mạnh. Các nghiên cứu dược động học ghi nhận thời gian bán thải biến thiên đáng kể, đặc biệt khi dùng lặp lại có thể tích lũy kéo dài.
Giai đoạn I: Hấp thu
SmPC lịch sử ghi nhận hấp thu được cải thiện khi dùng cùng thức ăn. Một nghiên cứu liều đơn đường uống ghi nhận thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 2,4–2,8 giờ tùy liều, nhưng dữ liệu này đến từ nghiên cứu cũ và không nên dùng để tự thiết kế liều.
| F · Sinh khả dụng | . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
SmPC lịch sử cho biết almitrine gắn protein mạnh. Tỷ lệ gắn protein cụ thể trong tài liệu chính thức đã kiểm chứng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Almitrine phụ thuộc nhiều vào đường gan–mật cho chuyển hóa và thải trừ theo SmPC lịch sử. Chi tiết enzyme chuyển hóa cụ thể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
SmPC lịch sử cho biết almitrine phụ thuộc nhiều vào đường gan–mật để chuyển hóa và thải trừ. Tỷ lệ thải trừ qua mật/phân/nước tiểu cụ thể từ nguồn chính thức.
| t½ · Thời gian bán thải | Dữ liệu không đồng nhất giữa nghiên cứu đơn liều và dùng kéo dài. Một tổng quan cũ ghi nhận thời gian bán thải thải trừ huyết tương khoảng 45–50 giờ; một nghiên cứu khác ghi nhận 116–140 giờ; khi dùng kéo dài, thời gian bán thải hiệu dụng có thể khoảng 20–30 ngày hoặc 32 ngày, cho thấy nguy cơ tích lũy. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Một tổng quan dược động học cũ trên PubMed ghi nhận độ thanh thải huyết tương khoảng 4 mL/phút/kg, gần tương đương thanh thải gan. Do đây là dữ liệu cũ, cần diễn giải thận trọng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Almitrine
Almitrine thuộc nhóm thuốc kích thích hô hấp R07AB trong phân loại ATC, mã R07AB07. Inxight Drugs mô tả almitrine là thuốc kích thích hô hấp và chất gây co mạch phổi chọn lọc.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Almitrine được mô tả là tăng cường hô hấp thông qua tác động chủ vận trên các thụ thể hóa học ngoại biên ở thể cảnh. Cơ chế này có thể làm tăng áp lực oxy động mạch và giảm áp lực carbon dioxide động mạch trong một số bối cảnh bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, nhưng không đồng nghĩa với việc thuốc còn là lựa chọn điều trị được khuyến nghị hiện nay.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
SmPC lịch sử nêu thuốc cải thiện PaO₂ và PaCO₂ thông qua ảnh hưởng lên tỷ lệ thông khí/tưới máu. Một số tài liệu cũng mô tả almitrine có tác dụng tăng co mạch phổi do thiếu oxy, điều này từng được nghiên cứu trong thiếu oxy máu, ARDS hoặc thông khí một phổi. Các ứng dụng này cần phân biệt rõ với chỉ định đã được phê duyệt và khuyến cáo hiện hành.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Almitrine
Chỉ định lịch sử của Vectarion 50 mg trong SmPC là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và suy hô hấp liên quan thiếu oxy máu. EMA cho biết tại EU, almitrine từng được cấp phép ở Pháp, Ba Lan và Bồ Đào Nha dưới dạng viên 50 mg để điều trị suy hô hấp mạn liên quan thiếu oxy máu. Tuy nhiên, các giấy phép thuốc uống chứa almitrine đã được khuyến nghị rút tại EU do lợi ích không vượt nguy cơ. Chỉ định được phê duyệt tại Việt Nam theo từng sản phẩm.
Almitrine đường tĩnh mạch từng được nghiên cứu trong thiếu oxy máu khi thông khí một phổi và trong một số chiến lược xử trí thiếu oxy máu/ARDS, đôi khi phối hợp nitric oxide hít; các dữ liệu này không đồng nghĩa với khuyến cáo sử dụng thường quy. Phối hợp almitrine–raubasine cũng từng được xem xét trong sa sút trí tuệ, nhưng tổng quan Cochrane/PubMed kết luận bằng chứng hiện tại chưa đủ để ủng hộ sử dụng thường quy cho sa sút trí tuệ.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin sau chỉ là dữ liệu lịch sử từ SmPC cũ, không phải khuyến nghị điều trị hiện hành. SmPC Vectarion 50 mg ghi liều thông thường 50–100 mg/ngày, chia 2 lần; dùng đường uống; hấp thu cải thiện khi dùng cùng thức ăn; sau 3 tháng đầu có khoảng nghỉ 1 tháng, sau đó chế độ duy trì 2 tháng dùng và 1 tháng nghỉ. Ở bệnh nhân dưới 50 kg, SmPC khuyến cáo giảm còn 1 viên/ngày. Do EMA đã khuyến nghị rút thuốc uống chứa almitrine tại EU, người bệnh không tự ý áp dụng liều này.
SmPC lịch sử ghi đường uống và dùng cùng thức ăn có thể cải thiện hấp thu. Việc điều trị được nêu là cần bắt đầu sau đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa, với theo dõi định kỳ trong quá trình dùng. Hiện nay, do cảnh báo rút khỏi thị trường EU, không nên tự mua hoặc tự dùng almitrine.
Nếu bệnh nhân đang dùng hoặc từng dùng almitrine, cần trao đổi với bác sĩ để rà soát điều trị. Các điểm theo dõi quan trọng gồm cân nặng, dị cảm/tê bì/kiến bò ở chi dưới, dấu hiệu bệnh thần kinh ngoại biên, chức năng gan, khí máu và tình trạng hô hấp. EMA khuyến cáo bệnh nhân đang dùng almitrine nên đặt lịch không khẩn cấp với bác sĩ để xem xét lại điều trị.
Cảnh báo và lưu ý về Almitrine
Theo SmPC lịch sử, chống chỉ định gồm quá mẫn với hoạt chất hoặc thành phần thuốc, phụ nữ có thai, phụ nữ đang cho con bú và bệnh nhân suy giảm chức năng gan đáng kể. SmPC cũng nêu almitrine không có giá trị trong xử trí hen và không nên dùng trong hen vì có thể làm nặng co thắt phế quản.
Tác dụng không mong muốn được SmPC lịch sử ghi nhận gồm sụt cân, bệnh thần kinh ngoại biên với cảm giác bất thường hoặc dị cảm ở chi dưới như châm chích, kiến bò, tê bì; buồn nôn, chán ăn và vã mồ hôi. EMA xác nhận có mối liên quan rõ giữa almitrine đường uống với sụt cân đáng kể và bệnh thần kinh ngoại biên.
Hai rủi ro nghiêm trọng nổi bật là bệnh thần kinh ngoại biên có thể kéo dài, không hồi phục hoặc để lại di chứng, và sụt cân đáng kể. EMA ghi nhận 2.304 báo cáo tự phát về bệnh thần kinh ngoại biên và 795 báo cáo sụt cân trong khoảng 30 năm thuốc được lưu hành; 489 trường hợp bệnh thần kinh ngoại biên được báo cáo là không hồi phục hoặc có di chứng.
Cần đặc biệt thận trọng với dấu hiệu dị cảm kéo dài, sụt cân từ 5% trở lên, suy gan hoặc dùng cùng thuốc cần chức năng gan nguyên vẹn. SmPC lịch sử khuyên ngừng điều trị khi có dị cảm kéo dài và gián đoạn điều trị khi sụt cân ≥5%. EMA kết luận các biện pháp giảm thiểu nguy cơ như giảm liều và dùng ngắt quãng vẫn không kiểm soát đủ nguy cơ bệnh thần kinh ngoại biên và sụt cân.
SmPC lịch sử cho biết chưa ghi nhận trường hợp uống lượng rất lớn trong tài liệu đó; khi quá liều đáng kể, có thể có dấu hiệu hypocapnia kèm kiềm hô hấp. Xử trí là điều trị triệu chứng, theo dõi tim–hô hấp và định lượng khí máu lặp lại. Không tự xử trí quá liều tại nhà; cần liên hệ cấp cứu hoặc cơ sở y tế.
Theo SmPC Vectarion 50 mg lịch sử: không bảo quản trên 25°C. Điều kiện bảo quản cụ thể cần theo tờ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm nếu còn lưu hành.
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu sử dụng almitrine cho trẻ em từ nguồn chính thức đáng tin cậy. Không tự dùng cho trẻ em nếu không có chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.
Người cao tuổi, đặc biệt người mắc COPD/suy hô hấp mạn, có thể dễ bị ảnh hưởng bởi sụt cân, suy dinh dưỡng, bệnh thần kinh ngoại biên và đa thuốc. EMA ghi nhận sụt cân do almitrine có thể làm bệnh nhân suy yếu thêm. Không tự dùng almitrine cho người cao tuổi.
SmPC lịch sử chống chỉ định dùng almitrine trong thai kỳ; tài liệu này cũng ghi chưa có nghiên cứu sử dụng ở người mang thai và nghiên cứu trên động vật cho thấy độc tính trên thai ở liều cao.
SmPC lịch sử chống chỉ định dùng almitrine trong thời kỳ cho con bú. Dữ liệu hiện đại về bài tiết qua sữa mẹ và an toàn cho trẻ bú mẹ.
SmPC lịch sử chống chỉ định ở bệnh nhân suy giảm chức năng gan đáng kể và khuyến cáo theo dõi chức năng gan cẩn thận trong điều trị.
Dữ liệu đáng tin cậy về chỉnh liều almitrine ở bệnh nhân suy thận.
SmPC lịch sử ghi “không nêu” về ảnh hưởng lên khả năng lái xe/vận hành máy. Tuy nhiên, do thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn và bệnh nhân nền thường có bệnh hô hấp mạn, cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi lái xe hoặc vận hành máy móc.
Tương tác thuốc của Almitrine
SmPC lịch sử ghi nhận đến thời điểm tài liệu đó chưa có bằng chứng về tương tác tiềm tàng với một số thuốc như thuốc chống đông coumarin hoặc sulfonylurea hạ đường huyết. Tuy nhiên, dữ liệu tương tác hiện đại, đầy đủ và được kiểm chứng cho almitrine còn hạn chế; người bệnh cần báo cho bác sĩ/dược sĩ tất cả thuốc đang dùng.
Thắc mắc về hoạt chất Almitrine
Almitrine là hoạt chất kích thích hô hấp, mã ATC R07AB07, từng được dùng đường uống trong suy hô hấp mạn kèm thiếu oxy máu liên quan COPD ở một số nước. Hiện thuốc uống chứa almitrine đã bị khuyến nghị rút khỏi thị trường EU vì nguy cơ an toàn vượt lợi ích.
Không nên xem almitrine là lựa chọn điều trị COPD hiện hành. EMA nêu almitrine không còn nằm trong các hướng dẫn quốc tế về quản lý COPD và lợi ích của thuốc uống chứa almitrine không vượt nguy cơ.
EMA kết luận có mối liên quan rõ giữa almitrine đường uống với bệnh thần kinh ngoại biên có thể kéo dài/không hồi phục và sụt cân đáng kể. Các biện pháp giảm nguy cơ như giảm liều, dùng ngắt quãng và cảnh báo trong thông tin sản phẩm không đủ kiểm soát nguy cơ.
Không. EMA/PRAC nêu việc cho rằng almitrine có thể trì hoãn, tránh hoặc thay thế oxy liệu pháp dài hạn không dựa trên bằng chứng khoa học/lâm sàng đầy đủ; almitrine không được xem là lựa chọn thay thế oxy liệu pháp dài hạn.
Không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc đột ngột nếu chưa trao đổi với bác sĩ. EMA khuyến cáo bệnh nhân đang dùng thuốc chứa almitrine nên đặt lịch không khẩn cấp với bác sĩ để rà soát điều trị và cân nhắc lựa chọn phù hợp khác.

