Fenchone

Fenchone là một monoterpen ketone hai vòng có công thức phân tử C₁₀H₁₆O và khối lượng phân tử khoảng 152,23 g/mol. Hợp chất này tồn tại dưới nhiều dạng đồng phân quang học, gồm d-fenchone, l-fenchone và hỗn hợp racemic. Fenchone có mùi long não, thảo mộc và gỗ, xuất hiện trong một số tinh dầu, đặc biệt tinh dầu thì là, đồng thời được sử dụng làm thành phần tạo hương trong thực phẩm hoặc nước hoa.

Fenchone không có chỉ định điều trị độc lập hoặc liều thuốc đơn chất được xác minh. Một thuốc phối hợp nhiều terpene mang tên Rowatinex Oral Drops được HPRA Ireland cấp phép có chứa 4 g fenchone trong mỗi 100 g dung dịch và được dùng trong quản lý sỏi tiết niệu sau khi bác sĩ chẩn đoán. Tuy nhiên, không thể quy công dụng của toàn bộ hỗn hợp này cho riêng fenchone.

Các tác dụng lợi tiểu, chống co thắt, kháng khuẩn hoặc bảo vệ đường tiêu hóa hiện chủ yếu dựa trên thử nghiệm tế bào, mô cô lập hoặc động vật. Chưa đủ căn cứ để khuyến khích tự dùng fenchone điều trị bệnh.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Monoterpen ketone hai vòng, không phải dược chất điều trị độc lập đã được xác minh
  • Công thức: C₁₀H₁₆O
  • Khối lượng phân tử: Khoảng 152,23 g/mol
  • Dạng đồng phân: d-fenchone, l-fenchone và hỗn hợp racemic
  • Nguồn tự nhiên: Có trong một số tinh dầu, gồm tinh dầu thì là
  • Ứng dụng chính: Hương liệu thực phẩm, nước hoa và nguyên liệu nghiên cứu
  • Đánh giá JECFA: Có tiêu chuẩn đầy đủ riêng cho d-fenchone và l-fenchone
  • Lưu ý EFSA: Đánh giá năm 2026 yêu cầu dữ liệu sử dụng đáng tin cậy hơn để hoàn tất đánh giá phơi nhiễm đối với d-fenchone FL-no 07.159
  • Bằng chứng dược lý: Chủ yếu là nghiên cứu tiền lâm sàng; chưa thiết lập hiệu quả điều trị ở người
  • Sản phẩm thuốc: Có trong thuốc phối hợp Rowatinex tại Ireland; không được quy tác dụng của hỗn hợp cho riêng fenchone
  • Liều đơn chất: Chưa được xác lập
  • Việt Nam: Tình trạng thuốc hoặc sản phẩm đơn chất chứa fenchone

Hoạt chất Fenchone là gì?

Fenchone là monoterpen ketone có mùi đặc trưng tương tự long não, hiện được biết đến chủ yếu như thành phần của tinh dầu và chất tạo hương. Fenchone không đồng nghĩa với tinh dầu thì là vì tinh dầu là hỗn hợp nhiều hợp chất, trong khi fenchone là một chất hóa học xác định.

Fenchone cũng không được xem là thuốc điều trị độc lập chỉ vì xuất hiện trong một thuốc phối hợp nhiều terpene.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Fenchone

CAS 1195-79-5 Công thức C10H16O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Fenchone

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Fenchone

Tên IUPAC

1,3,3-trimethylbicyclo[2.2.1]heptan-2-one

Tên hóa học khác

1,3,3-Trimethyl-2-norbornanone

Tên khác / tên đồng nghĩa

Các tên và dạng thường gặp gồm:

1,3,3-Trimethylbicyclo[2.2.1]heptan-2-one.
2-Fenchanone.
d-Fenchone.
l-Fenchone.
Alpha-fenchone, tên đồng nghĩa được JECFA sử dụng cho l-fenchone.
dl-Fenchone hoặc racemic fenchone đối với hỗn hợp đồng phân.

Không nên dùng “fenchol” thay cho fenchone. Fenchol là một alcohol có công thức C₁₀H₁₈O, trong khi fenchone là ketone có công thức C₁₀H₁₆O.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

1195-79-5

UNII

4Q6W8568TG

PubChem CID

14525

RxNorm CUI

Không có

Công thức phân tử

C10H16O

Dược động học của Fenchone

Chưa có hồ sơ dược động học đầy đủ ở người đối với fenchone đơn chất được xác minh.

SmPC của thuốc phối hợp Rowatinex chỉ ghi chung rằng các thành phần được hấp thu, chuyển hóa tại gan và thải qua mật cùng nước tiểu. Không có thông số riêng cho fenchone, do đó không thể dùng tài liệu này để kết luận sinh khả dụng, độ thanh thải hoặc thời gian bán thải của fenchone.

Giai đoạn I: Hấp thu

Dữ liệu hấp thu riêng của fenchone ở người.

SmPC Rowatinex mô tả chung các thành phần của hỗn hợp được hấp thu tốt, nhưng không tách riêng tỷ lệ hoặc tốc độ hấp thu của fenchone.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Dữ liệu chuyển hóa fenchone riêng biệt ở người.

Thuốc phối hợp Rowatinex được mô tả có các thành phần chuyển hóa tại gan, nhưng không xác định enzym, chất chuyển hóa hoặc tỷ lệ chuyển hóa riêng của fenchone.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Dữ liệu thải trừ fenchone đơn chất ở người.

SmPC Rowatinex ghi chung các thành phần được thải qua mật và nước tiểu. Không thể sử dụng thông tin này để xác định đường thải trừ định lượng của riêng fenchone.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng dược động học của fenchone ở người chưa được xác lập.

Về lý thuyết, dạng đồng phân, độ tinh khiết, đường dùng, công thức sản phẩm, tình trạng gan và thuốc dùng đồng thời có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm; chưa có đủ dữ liệu lâm sàng để định lượng các ảnh hưởng này.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Fenchone

Không có nhóm dược lý chi tiết được phê duyệt cho fenchone đơn chất.

Có thể phân loại theo mục đích nghiên cứu:

  • Monoterpenoid ketone hai vòng.
  • Thành phần tạo hương dễ bay hơi.
  • Thành phần tự nhiên của một số tinh dầu.
  • Hợp chất tiền lâm sàng đang được khảo sát về tác động lợi tiểu, chống co thắt, kháng vi sinh vật và bảo vệ đường tiêu hóa.

Các phân loại nghiên cứu trên không phải chỉ định điều trị.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Chưa có cơ chế tác dụng điều trị được xác lập ở người.

Các nghiên cứu tiền lâm sàng đã đề xuất:

  • Tác dụng lợi tiểu và tăng thải natri, kali, calci trong mô hình chuột ở liều cao.
  • Tác động chống co thắt trong mô khí quản cô lập, được đề xuất liên quan kênh kali, phosphodiesterase và kênh calci.
  • Hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và ức chế hình thành màng sinh học trong điều kiện in vitro.

Những cơ chế này chưa được xác nhận trong thử nghiệm điều trị trên người và không phải cơ sở để tự dùng fenchone thay thuốc lợi tiểu, thuốc chống co thắt hoặc kháng sinh.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Dược lực học của fenchone ở người.

Trong một nghiên cứu trên chuột, fenchone 100–400 mg/kg làm tăng lượng nước tiểu theo liều, với tác động rõ nhất ở 400 mg/kg. Đây là liều động vật rất cao, không được quy đổi trực tiếp thành liều dùng cho người.

Trong nghiên cứu in vitro, fenchone thể hiện hoạt tính khác nhau đối với Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa và Candida albicans, nhưng nồng độ ức chế tương đối cao và chưa chứng minh hiệu quả hoặc độ an toàn khi điều trị nhiễm trùng ở người.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Fenchone

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Fenchone

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Fenchone

Chưa có nghiên cứu tương tác thuốc đầy đủ đối với fenchone đơn chất.

SmPC Rowatinex khuyến cáo thận trọng khi thuốc phối hợp được dùng ở người đang sử dụng:

  • Thuốc chống đông.
  • Thuốc phụ thuộc gan để chuyển hóa và thải trừ.

Cảnh báo này áp dụng cho toàn bộ công thức Rowatinex, không chứng minh fenchone là thành phần trực tiếp gây tương tác. Người dùng không nên tự suy luận rằng fenchone không có tương tác với thuốc khác.

Thắc mắc về hoạt chất Fenchone

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *