Enasidenib là thuốc chống ung thư đường uống có tác dụng ức chế chọn lọc enzym IDH2 đột biến. Thuốc làm giảm sự tạo thành chất chuyển hóa gây ung thư 2-hydroxyglutarate, qua đó hỗ trợ các tế bào dòng tủy ác tính tiếp tục biệt hóa thành tế bào trưởng thành. Tại Hoa Kỳ, enasidenib được phê duyệt cho người lớn mắc bệnh bạch cầu cấp dòng tủy tái phát hoặc kháng trị có đột biến IDH2 được xác định bằng xét nghiệm được chấp thuận.
Enasidenib có cảnh báo đóng khung về hội chứng biệt hóa, một biến chứng có thể đe dọa tính mạng với biểu hiện sốt, khó thở, phù, tăng cân nhanh hoặc suy cơ quan. Thuốc còn gây tăng bilirubin và có nhiều tương tác thông qua enzym CYP cùng các protein vận chuyển thuốc. Vì vậy, thuốc chỉ được sử dụng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ huyết học–ung thư; người bệnh không được tự dùng, tự giảm liều hoặc tự ngừng thuốc.
Nội dung chính
- Enasidenib là gì?: Thuốc phân tử nhỏ ức chế chọn lọc enzym IDH2 đột biến.
- Chỉ định được FDA phê duyệt: AML tái phát hoặc kháng trị ở người lớn có đột biến IDH2 được phát hiện bằng xét nghiệm được FDA chấp thuận.
- Liều tham khảo: 100 mg uống một lần mỗi ngày, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Cảnh báo quan trọng nhất: Hội chứng biệt hóa có thể xuất hiện từ ngày đầu đến 5 tháng sau khi bắt đầu thuốc và có thể tử vong nếu không được điều trị.
- Tương tác nổi bật: Ức chế CYP1A2, CYP2C19 và một số chất vận chuyển; cảm ứng CYP3A, có thể làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết và một số thuốc kháng nấm.
- Nguyên tắc an toàn: Xác nhận đột biến IDH2, theo dõi công thức máu và hóa sinh định kỳ, không tự điều chỉnh liều.
Hoạt chất Enasidenib là gì?
Enasidenib là thuốc uống nhắm trúng đích vào enzym IDH2 đột biến. IDH2 đột biến tạo ra lượng lớn 2-hydroxyglutarate, một chất chuyển hóa làm gián đoạn quá trình biệt hóa bình thường của tế bào dòng tủy. Enasidenib làm giảm 2-hydroxyglutarate và thúc đẩy các tế bào ác tính biệt hóa thành tế bào trưởng thành hơn.
Enasidenib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Enasidenib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Enasidenib |
| Tên IUPAC | 2-methyl-1-[[4-[6-(trifluoromethyl)-2-pyridinyl]-6-[[2-(trifluoromethyl)-4-pyridinyl]amino]-1,3,5-triazin-2-yl]amino]propan-2-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Enasidenib mesylate là dạng muối được sử dụng trong thuốc thành phẩm. Các tên mã phát triển gồm AG-221 và CC-90007. Biệt dược được FDA phê duyệt là Idhifa. |
| Tên viết tắt | ENA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Enasidenibum |
| Tên USAN | enasidenib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1446502-11-9 |
|---|---|
| UNII | 3T1SS4E7AG |
| PubChem CID | 89683805 |
| RxNorm CUI | 1940332 |
| Công thức phân tử | C19H17F6N7O |
Dược động học của Enasidenib
Sau liều uống 100 mg, enasidenib có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 57% và đạt nồng độ đỉnh trung vị sau khoảng 4 giờ. Nồng độ ổn định đạt trong khoảng 29 ngày, với mức tích lũy xấp xỉ 10 lần khi dùng hằng ngày. Thuốc gắn protein huyết tương cao, có thời gian bán thải kéo dài 7,9 ngày và được thải trừ chủ yếu qua phân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau một liều uống, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung vị khoảng 4 giờ. Thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn Hoa Kỳ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối sau liều uống enasidenib 100 mg khoảng 57%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung bình khoảng 55,8 L. Tỷ lệ gắn protein huyết tương của enasidenib khoảng 98,5%; chất chuyển hóa AGI-16903 gắn protein khoảng 96,6% trong thử nghiệm in vitro.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Enasidenib được chuyển hóa bởi nhiều enzym CYP, gồm CYP1A2, CYP2B6, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6 và CYP3A4, cùng nhiều enzym UGT như UGT1A1, UGT1A3, UGT1A4, UGT1A9, UGT2B7 và UGT2B15. AGI-16903 là chất chuyển hóa N-dealkyl hóa chính được xác định trong tuần hoàn.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 89% liều có đánh dấu phóng xạ được thải qua phân và 11% qua nước tiểu. Enasidenib không đổi chiếm khoảng 34% lượng phóng xạ trong phân và 0,4% trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối cùng trung bình khoảng 7,9 ngày. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân biểu kiến trung bình khoảng 0,70 L/giờ, với mức biến thiên giữa các cá thể tương đối lớn. Giá trị này không được dùng để tự tính hoặc điều chỉnh liều. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Phân tích dược động học quần thể không phát hiện ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng của tuổi từ 19–100, giới, chủng tộc được nghiên cứu, cân nặng 39–136 kg, diện tích bề mặt cơ thể, suy gan từ nhẹ đến nặng hoặc suy thận với độ thanh thải creatinin từ 30 mL/phút trở lên.
Ảnh hưởng của suy thận nặng với độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút hoặc lọc máu.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Enasidenib
Enasidenib thuộc nhóm chất ức chế IDH, mã ATC L01XM01. Thuốc là liệu pháp nhắm trúng đích theo đặc điểm phân tử của bệnh, không phải thuốc hóa trị gây độc tế bào cổ điển. Chỉ người bệnh có đột biến IDH2 phù hợp mới thuộc quần thể được phê duyệt theo nhãn FDA.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Enasidenib ức chế các biến thể IDH2 đột biến như R140Q, R172S và R172K ở nồng độ thấp hơn khoảng 40 lần so với enzym IDH2 kiểu hoang dại trong thử nghiệm in vitro. Sự ức chế này làm giảm nồng độ 2-hydroxyglutarate, giảm tỷ lệ tế bào non ác tính và làm tăng tỷ lệ tế bào dòng tủy trưởng thành.
Cơ chế chủ yếu liên quan đến khôi phục quá trình biệt hóa tế bào, thay vì trực tiếp gây chết nhanh toàn bộ tế bào ung thư. Điều này giải thích vì sao đáp ứng có thể xuất hiện chậm và vì sao hội chứng biệt hóa có thể xảy ra.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở mẫu máu của người bệnh AML có IDH2 đột biến, enasidenib làm giảm 2-hydroxyglutarate, giảm số lượng tế bào blast và tăng tỷ lệ tế bào dòng tủy trưởng thành. Trong nghiên cứu điện sinh lý tim, thuốc không gây thay đổi trung bình lớn của QTc trên 20 mili giây; tuy nhiên, kéo dài QT đã được ghi nhận như một phản ứng trong các nghiên cứu lâm sàng khác.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Enasidenib
Theo nhãn FDA, enasidenib được chỉ định điều trị người lớn mắc bệnh bạch cầu cấp dòng tủy tái phát hoặc kháng trị, có đột biến IDH2 được phát hiện trong máu hoặc tủy xương bằng xét nghiệm được FDA chấp thuận.
Enasidenib không được phê duyệt theo nhãn này cho AML mới chẩn đoán, điều trị duy trì sau ghép, hội chứng loạn sản tủy hoặc các khối u rắn. Các ứng dụng đó phải được xem là ngoài chỉ định hoặc đang nghiên cứu.
Các ứng dụng đã hoặc đang được nghiên cứu gồm:
- Phối hợp enasidenib với azacitidine ở người bệnh AML mới chẩn đoán có IDH2 đột biến và không phù hợp hóa trị cường độ cao. Thử nghiệm pha 1b/2 ghi nhận tỷ lệ đáp ứng chung cao hơn azacitidine đơn độc, nhưng phác đồ này không phải chỉ định được FDA phê duyệt của enasidenib.
- Enasidenib duy trì sau ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài. Một thử nghiệm thăm dò nhỏ công bố năm 2026 cho kết quả an toàn và kiểm soát tái phát khả quan, nhưng chỉ có 15 người bệnh và cần nghiên cứu xác nhận lớn hơn.
- Phối hợp với hóa trị cường độ cao, venetoclax hoặc các thuốc nhắm trúng đích khác trong AML và bệnh lý tủy có IDH2 đột biến.
- Điều trị hội chứng loạn sản tủy có IDH2 đột biến.
Thử nghiệm pha 3 IDHENTIFY ở người từ 60 tuổi trở lên mắc AML IDH2 tái phát hoặc kháng trị sau nhiều dòng điều trị không đạt tiêu chí chính về cải thiện thời gian sống toàn bộ, mặc dù một số tiêu chí đáp ứng và thời gian không biến cố tốt hơn điều trị quy ước. Kết quả này không nên được diễn giải thành lợi ích sống còn đã được xác lập cho mọi quần thể.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều được ghi trong nhãn FDA:
- 100 mg uống một lần mỗi ngày.
- Dùng liên tục đến khi bệnh tiến triển hoặc độc tính không thể chấp nhận.
- Nếu không có bệnh tiến triển hoặc độc tính không thể chấp nhận, nhãn khuyến nghị điều trị tối thiểu 6 tháng để có đủ thời gian đánh giá đáp ứng.
Một số nguyên tắc điều chỉnh liều trong nhãn:
- Tăng bilirubin trên 3 lần giới hạn trên bình thường kéo dài ít nhất 2 tuần, không kèm tăng transaminase hoặc bệnh gan khác: có thể giảm xuống 50 mg mỗi ngày.
- Độc tính độ 3 trở lên liên quan đến thuốc: có thể cần tạm ngừng, sau đó dùng lại ở mức 50 mg và chỉ tăng lại khi độc tính cải thiện.
- Hội chứng biệt hóa, tăng bạch cầu và hội chứng ly giải khối u có quy trình xử trí riêng.
Đây là liều tham khảo từ nhãn, không phải hướng dẫn cá nhân hóa. Việc giảm liều, tạm ngừng hoặc dùng lại phải do bác sĩ điều trị quyết định.
Có thể uống enasidenib cùng hoặc không cùng thức ăn, vào cùng một thời điểm mỗi ngày. Nuốt nguyên viên với nước; không nhai, bẻ hoặc nghiền viên.
Nếu quên liều, uống sai giờ hoặc nôn sau khi uống, nhãn hướng dẫn dùng liều đó càng sớm càng tốt trong cùng ngày, sau đó trở lại lịch bình thường vào ngày hôm sau. Không dùng hai liều cùng lúc để bù.
Không tự ngừng thuốc khi thấy bạch cầu tăng, bilirubin tăng hoặc xuất hiện triệu chứng mới vì đây có thể là biểu hiện cần đánh giá chuyên môn, không phải lúc nào cũng đồng nghĩa bệnh tiến triển.
Trước khi bắt đầu cần xác nhận đột biến IDH2 trong máu hoặc tủy xương và đánh giá tình trạng mang thai ở người có khả năng mang thai.
Trong điều trị, cần theo dõi:
- Công thức máu và số lượng bạch cầu.
- Hóa sinh máu, điện giải, acid uric và dấu hiệu hội chứng ly giải khối u.
- Bilirubin, men gan và chức năng thận.
- Sốt, khó thở, giảm oxy, phù, tăng cân nhanh, tràn dịch hoặc suy cơ quan gợi ý hội chứng biệt hóa.
- Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, giảm ăn và mất nước.
- Thuốc dùng đồng thời có nguy cơ tương tác.
Nhãn FDA yêu cầu theo dõi công thức máu và hóa sinh ít nhất mỗi hai tuần trong tối thiểu ba tháng đầu điều trị.
Cảnh báo và lưu ý về Enasidenib
Nhãn FDA hiện hành không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối đối với enasidenib.
Điều này không có nghĩa thuốc phù hợp với mọi người. Thai kỳ, nguy cơ hội chứng biệt hóa, tương tác thuốc, khả năng tuân thủ theo dõi và tình trạng bệnh phải được bác sĩ đánh giá trước khi điều trị.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp trong nghiên cứu đơn trị liệu gồm:
- Buồn nôn: 50%.
- Tiêu chảy: 43%.
- Nôn: 34%.
- Giảm cảm giác ngon miệng: 34%.
- Tăng bilirubin.
- Rối loạn vị giác.
- Tăng bạch cầu không do nhiễm trùng.
- Rối loạn điện giải như giảm calci, kali hoặc phosphat.
Tỷ lệ phản ứng bất lợi trong nghiên cứu không dự đoán chính xác nguy cơ của từng cá nhân và không nên so sánh trực tiếp với thuốc khác nếu thiết kế nghiên cứu khác nhau.
Hội chứng biệt hóa là nguy cơ nghiêm trọng nhất và có cảnh báo đóng khung. Trong nghiên cứu làm cơ sở cho nhãn, hội chứng này được báo cáo ở 14% người dùng thuốc và có thể gây suy hô hấp, thâm nhiễm phổi, tràn dịch màng phổi hoặc màng tim, suy thận và suy đa cơ quan.
Các biến cố nghiêm trọng khác được ghi nhận gồm:
- Hội chứng ly giải khối u.
- Tăng bạch cầu không do nhiễm trùng.
- Phù phổi hoặc hội chứng suy hô hấp cấp.
- Suy thận.
- Giảm bạch cầu trung tính, thiếu máu hoặc giảm tiểu cầu trong các nghiên cứu khác.
- Kéo dài khoảng QT.
- Độc tính đối với phôi thai.
Cần đến cơ sở y tế ngay khi sốt, ho, khó thở, giảm oxy, phù tay chân, tăng cân nhanh, nổi hạch, đau xương, giảm lượng nước tiểu, chóng mặt nặng hoặc lú lẫn.
Hội chứng biệt hóa có thể xuất hiện từ một ngày đến 5 tháng sau khi bắt đầu enasidenib, có hoặc không kèm tăng bạch cầu. Khi nghi ngờ, nhãn khuyến cáo bắt đầu corticosteroid toàn thân và theo dõi huyết động; một số người bệnh cần nhập viện.
Cần thận trọng khi:
- Có số lượng bạch cầu cao hoặc khối lượng bệnh lớn.
- Có nguy cơ hội chứng ly giải khối u.
- Có bệnh tim, phổi, gan hoặc thận.
- Đang dùng thuốc có khoảng điều trị hẹp.
- Đang dùng thuốc kháng nấm, thuốc tránh thai nội tiết, statin, digoxin hoặc nhiều thuốc chuyển hóa qua CYP.
- Có khả năng mang thai hoặc đang cho con bú.
Tăng bilirubin thường liên quan đến ức chế UGT1A1 và có thể xảy ra mà không kèm tăng men gan, nhưng vẫn cần đánh giá để loại trừ tổn thương gan hoặc tắc mật do nguyên nhân khác.
Bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động ngắn trong khoảng 15–30°C. Giữ chai đóng kín, bảo quản và cấp phát trong chai gốc có hộp hút ẩm để tránh ẩm. Để xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
An toàn và hiệu quả của enasidenib ở người dưới 18 tuổi chưa được xác lập. Không được ngoại suy liều người lớn cho trẻ em.
Nhãn FDA không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Trong nghiên cứu lâm sàng, 61% người bệnh từ 65 tuổi trở lên và 24% trên 75 tuổi; không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả hoặc độ an toàn giữa người từ 65 tuổi và người trẻ hơn.
Việc sử dụng ở người cao tuổi vẫn cần cân nhắc bệnh đồng mắc, chức năng cơ quan, nguy cơ mất nước, đa thuốc và khả năng phát hiện sớm hội chứng biệt hóa.
Enasidenib có thể gây hại cho thai dựa trên dữ liệu động vật. Chưa có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai để xác định nguy cơ dị tật hoặc sảy thai do thuốc ở người. Cần xác minh tình trạng mang thai trước khi bắt đầu điều trị.
Người có khả năng mang thai phải sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và trong 2 tháng sau liều cuối. Do thuốc có thể làm giảm hiệu quả biện pháp tránh thai nội tiết phối hợp, nhãn khuyến cáo sử dụng phương pháp tránh thai không nội tiết hiệu quả. Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cũng cần tránh thai trong điều trị và 2 tháng sau liều cuối.
Không tự ngừng hoặc tiếp tục thuốc khi phát hiện có thai; cần liên hệ ngay bác sĩ huyết học–ung thư.
Chưa có dữ liệu về enasidenib hoặc chất chuyển hóa trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc quá trình tạo sữa. Do nguy cơ phản ứng bất lợi ở trẻ, nhãn khuyến cáo không cho con bú trong điều trị và trong 2 tháng sau liều cuối.
Phân tích dược động học không ghi nhận ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng của suy gan nhẹ, vừa hoặc nặng theo các định nghĩa được sử dụng trong nhãn. Nhãn không quy định mức liều khởi đầu riêng chỉ dựa trên Child-Pugh.
Tuy nhiên, enasidenib thường làm tăng bilirubin thông qua ức chế UGT1A1. Người bệnh suy gan hoặc tăng bilirubin cần theo dõi sát và điều chỉnh theo mức độc tính, không chỉ dựa trên phân loại Child-Pugh.
Không ghi nhận ảnh hưởng dược động học có ý nghĩa lâm sàng ở người có độ thanh thải creatinin từ 30 mL/phút trở lên. Nhãn không quy định điều chỉnh liều khởi đầu riêng trong phạm vi chức năng thận này.
Dữ liệu ở người có độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút, bệnh thận giai đoạn cuối hoặc đang lọc máu.
Tương tác thuốc của Enasidenib
Enasidenib có thể ảnh hưởng mạnh đến nồng độ của nhiều thuốc khác:
- Ức chế CYP1A2, làm tăng phơi nhiễm cơ chất CYP1A2; caffeine có thể gây tác dụng mạnh hơn ở người nhạy cảm.
- Ức chế CYP2C19, làm tăng phơi nhiễm một số cơ chất CYP2C19.
- Cảm ứng CYP3A, có thể làm giảm nồng độ và hiệu quả của cơ chất CYP3A.
- Không dùng cùng thuốc kháng nấm là cơ chất CYP3A nếu sự giảm nồng độ có thể làm mất hiệu quả kháng nấm.
- Có thể làm giảm nồng độ thuốc tránh thai nội tiết.
- Ức chế OATP1B1, OATP1B3 và BCRP, có thể làm tăng đáng kể nồng độ một số thuốc như rosuvastatin.
- Ức chế P-glycoprotein, có thể làm tăng nồng độ cơ chất như digoxin.
Người bệnh cần cung cấp đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thảo dược, thực phẩm bổ sung và lượng caffeine sử dụng cho bác sĩ hoặc dược sĩ. Không tự ngừng thuốc nền để tránh tương tác.
Thắc mắc về hoạt chất Enasidenib
Enasidenib là thuốc uống nhắm trúng đích, ức chế enzym IDH2 đột biến và làm giảm chất chuyển hóa 2-hydroxyglutarate. Thuốc được FDA phê duyệt cho một số người lớn mắc AML tái phát hoặc kháng trị có đột biến IDH2.
Không. Chỉ định FDA yêu cầu người bệnh trưởng thành, AML đã tái phát hoặc kháng trị và có đột biến IDH2 được xác nhận bằng xét nghiệm phù hợp. Enasidenib không phải lựa chọn tự động cho AML không có đột biến IDH2 hoặc AML mới chẩn đoán.
Đây là phản ứng do các tế bào dòng tủy ác tính nhanh chóng biệt hóa và giải phóng các chất gây viêm. Biểu hiện có thể gồm sốt, ho, khó thở, giảm oxy, thâm nhiễm phổi, phù, tăng cân nhanh, tràn dịch, suy thận hoặc suy đa cơ quan. Biến chứng có thể tử vong nếu không được điều trị sớm bằng corticosteroid và chăm sóc hỗ trợ.
Đáp ứng có thể xuất hiện chậm do thuốc thúc đẩy biệt hóa thay vì gây độc tế bào nhanh. Nhãn khuyến nghị, khi bệnh chưa tiến triển và không có độc tính không thể chấp nhận, nên điều trị tối thiểu 6 tháng để có đủ thời gian đánh giá đáp ứng. Trong nghiên cứu, thời gian trung vị đến đáp ứng CR hoặc CRh đầu tiên khoảng 1,9 tháng, nhưng một số người đáp ứng muộn hơn.
Enasidenib là thuốc uống và có thể được dùng ngoài bệnh viện theo kế hoạch điều trị, nhưng chỉ sau khi bác sĩ chuyên khoa kê đơn, xác nhận đột biến IDH2 và thiết lập lịch theo dõi. Người bệnh không được tự mua, chia viên, đổi liều hoặc bỏ xét nghiệm vì hội chứng biệt hóa và các tương tác nghiêm trọng có thể xuất hiện trong quá trình dùng thuốc.

