Diphenhydramin

Diphenhydramin, tên tiếng Anh là diphenhydramine, là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất có tác dụng giảm một số triệu chứng dị ứng. Hoạt chất này đi qua hàng rào máu não nên có thể gây buồn ngủ, giảm khả năng tập trung và phối hợp vận động. Diphenhydramin đồng thời có đặc tính kháng cholinergic, vì vậy có thể gây khô miệng, nhìn mờ, táo bón hoặc bí tiểu. Tùy dạng bào chế và nhãn thuốc được phê duyệt, diphenhydramin có thể được dùng đường uống, bôi ngoài da, tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch. Không nên dùng thuốc để cố ý làm trẻ ngủ, phối hợp với rượu hoặc tự tăng liều. Dùng quá liều có thể gây rối loạn nhịp tim, co giật, hôn mê và tử vong. Thông tin dưới đây chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Diphenhydramin là gì?: Thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất, dẫn xuất ethanolamin, có tác dụng an thần và kháng cholinergic.
  • Công dụng chính: Giảm tạm thời một số triệu chứng dị ứng; một số sản phẩm được phê duyệt cho mất ngủ không thường xuyên, ngứa ngoài da hoặc các chỉ định chuyên môn khác.
  • Đường dùng: Uống, dùng ngoài da, tiêm bắp và tiêm tĩnh mạch, tùy sản phẩm.
  • Tác dụng phụ thường gặp: Buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng, giảm phối hợp vận động, nhìn mờ, táo bón, khó tiểu.
  • Cảnh báo quan trọng: Không dùng để làm trẻ ngủ; không phối hợp nhiều sản phẩm cùng chứa diphenhydramin; tránh rượu và thận trọng khi lái xe.
  • Quá liều: Có thể gây kích động, mê sảng, co giật, rối loạn nhịp, hôn mê, trụy tim mạch hoặc tử vong.
  • Phân loại bán thuốc: Phụ thuộc từng thuốc thành phẩm, đường dùng, hàm lượng và phân loại được cơ quan quản lý phê duyệt.
  • Diphenhydramin có thể làm giảm tỉnh táo ngay cả khi người dùng không cảm thấy buồn ngủ rõ rệt. Không tự ý sử dụng kéo dài để điều trị mất ngủ, không dùng thuốc uống đồng thời với thuốc bôi chứa cùng hoạt chất và không vượt quá liều trên nhãn.

Hoạt chất Diphenhydramin là gì?

Diphenhydramin là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất. Thuốc làm giảm tác động của histamin tại thụ thể H1, qua đó hỗ trợ giảm một số triệu chứng dị ứng như hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi, ngứa họng hoặc chảy nước mắt.

Do đi qua hàng rào máu não, diphenhydramin thường gây buồn ngủ. Thuốc còn có tác dụng kháng cholinergic nên có thể gây khô miệng, nhìn mờ, táo bón và bí tiểu.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Diphenhydramin

INN Diphenhydramine.; Dạng muối được sử dụng phổ biến là diphenhydramine hydrochloride, tiếng Việt thường viết là diphenhydramin hydroclorid.

CAS 58-73-1 Công thức C17H21NO

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Diphenhydramin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Diphenhydramine.; Dạng muối được sử dụng phổ biến là diphenhydramine hydrochloride, tiếng Việt thường viết là diphenhydramin hydroclorid.

Tên IUPAC

2-benzhydryloxy-N,N-dimethylethanamine

Tên hóa học khác

Ethylamine, 2-diphenylmethoxy-N,N-dimethyl-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Diphenhydramine.; Diphenhydramine hydrochloride.; Diphenhydramin hydroclorid.; Diphenhydramine citrate hoặc diphenhydramin monocitrat ở một số chế phẩm.; Dimedrol là tên thương mại hoặc tên gọi được sử dụng tại một số quốc gia, không phải tên INN chính thức.

Tên viết tắt

DPH

Tên Latinh / tên dược điển

Diphenhydraminum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

58-73-1

UNII

8GTS82S83M

PubChem CID

3100

RxNorm CUI

3498

Công thức phân tử

C17H21NO

Dược động học của Diphenhydramin

Diphenhydramin được hấp thu tương đối nhanh sau khi uống, phân bố rộng vào các mô và đi vào hệ thần kinh trung ương. Thuốc trải qua chuyển hóa bước đầu đáng kể tại gan, sau đó các chất chuyển hóa chủ yếu được đào thải qua nước tiểu. Các thông số dược động học thay đổi theo tuổi, chức năng gan, dạng bào chế và đặc điểm cá thể.

Giai đoạn I: Hấp thu

Diphenhydramin hydroclorid được hấp thu nhanh sau khi uống. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt trong khoảng 1–4 giờ; một số dữ liệu về dung dịch uống ghi nhận thời gian đạt đỉnh khoảng 2–2,5 giờ. Tác dụng an thần có thể đạt mức cao trong khoảng 1–3 giờ sau một liều.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Các số liệu được công bố không hoàn toàn đồng nhất:

  • Một SmPC ghi nhận khoảng 40–60% liều uống đi vào tuần hoàn dưới dạng diphenhydramin chưa chuyển hóa do ảnh hưởng của chuyển hóa bước đầu tại gan.
  • Một nghiên cứu dược động học ở người trưởng thành ước tính sinh khả dụng toàn thân khoảng 72%.

Sự khác biệt có thể liên quan đến thiết kế nghiên cứu, phương pháp phân tích và dạng bào chế. Không dùng các số liệu này để tự điều chỉnh liều.

Giai đoạn II: Phân bố

Diphenhydramin phân bố rộng khắp cơ thể, bao gồm hệ thần kinh trung ương. Tỷ lệ gắn protein huyết tương được báo cáo khoảng 78–85%. Thể tích phân bố ước tính khoảng 3,3–6,8 lít/kg trong một số tài liệu sản phẩm.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Diphenhydramin được chuyển hóa mạnh tại gan. Các con đường được mô tả gồm N-demethyl hóa, dealkyl hóa và oxy hóa tạo diphenylmethoxyacetic acid; các chất chuyển hóa sau đó có thể liên hợp với glycin hoặc glutamin.

Nghiên cứu in vitro trên enzyme cytochrome P450 người cho thấy CYP2D6 có hoạt tính cao đối với phản ứng N-demethyl hóa diphenhydramin. CYP1A2, CYP2C9 và CYP2C19 có thể tham gia ở mức độ thấp hơn. Ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc liều, kiểu gene và các thuốc sử dụng đồng thời.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Diphenhydramin và các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Một SmPC ghi nhận chỉ khoảng 1% liều đơn được thải dưới dạng không đổi; nhãn thuốc tiêm cũng xác nhận một phần thuốc được thải nguyên dạng trong nước tiểu, phần còn lại được chuyển hóa tại gan.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của diphenhydramin thay đổi đáng kể:

  • Người trưởng thành khỏe mạnh: khoảng 2,4–9,3 giờ trong các tài liệu sản phẩm.
  • Một nghiên cứu ghi nhận trung bình khoảng 8,4 giờ sau tiêm tĩnh mạch.
  • Nghiên cứu so sánh theo tuổi ghi nhận trung bình khoảng 5,4 giờ ở trẻ em, 9,2 giờ ở người trưởng thành trẻ và 13,5 giờ ở người cao tuổi.

Thời gian bán thải có thể kéo dài ở người mắc bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Một nghiên cứu sau khi tiêm tĩnh mạch ghi nhận độ thanh thải toàn thân trung bình khoảng 6,2 ml/phút/kg. Một số SmPC báo cáo khoảng thanh thải huyết tương 600–1.300 ml/phút ở người trưởng thành. Các giá trị này chỉ mang tính mô tả dược động học, không dùng để tự tính liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Tuổi.
  • Suy giảm chức năng gan.
  • Chức năng thận.
  • Hoạt tính enzyme CYP2D6.
  • Thuốc ức chế hoặc là cơ chất của CYP2D6 dùng đồng thời.
  • Dạng bào chế và đường dùng.
  • Mức độ chuyển hóa bước đầu tại gan.

Dữ liệu điều chỉnh liều chính xác theo kiểu gene CYP2D6 hoặc mức độ suy thận hiện chưa đủ đồng nhất; cần áp dụng theo nhãn thuốc và đánh giá của bác sĩ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Diphenhydramin

  • Thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất.
  • Dẫn xuất ethanolamin.
  • Có tác dụng an thần rõ.
  • Có đặc tính kháng muscarinic hoặc kháng cholinergic.
  • Có một số đặc tính gây tê tại chỗ, nhưng dạng tiêm không được sử dụng như thuốc gây tê tại chỗ do nguy cơ hoại tử.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Diphenhydramin ức chế tác động của histamin tại thụ thể H1 trên các tế bào đích. Tác dụng này giúp giảm những biểu hiện do histamin như ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi và chảy nước mắt.

Thuốc đi vào hệ thần kinh trung ương và tác động lên các thụ thể H1 trung ương, dẫn đến an thần và buồn ngủ. Hoạt tính kháng muscarinic góp phần gây khô niêm mạc, giảm tiết dịch, nhìn mờ, táo bón và bí tiểu.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học chính gồm:

  • Kháng histamin H1.
  • An thần và gây buồn ngủ.
  • Kháng cholinergic.
  • Giảm khả năng tập trung và phối hợp vận động.
  • Ở trẻ nhỏ hoặc một số cá thể, có thể xuất hiện kích thích nghịch thường thay vì buồn ngủ.

Mức độ an thần có tương quan với nồng độ thuốc trong huyết tương. Tác dụng có thể kéo dài khoảng 4–8 giờ, nhưng tình trạng giảm tỉnh táo có thể còn tồn tại lâu hơn ở một số người.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Diphenhydramin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Diphenhydramin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Diphenhydramin

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Rượu: làm tăng buồn ngủ và suy giảm khả năng phản ứng.
  • Thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc giải lo âu, thuốc gây mê, opioid và các thuốc ức chế thần kinh trung ương: có thể làm tăng an thần và giảm tỉnh táo.
  • Thuốc ức chế monoamine oxidase – MAOI: có thể kéo dài và tăng tác dụng kháng cholinergic của thuốc kháng histamin.
  • Các thuốc có tác dụng kháng cholinergic: có thể làm tăng khô miệng, táo bón, nhìn mờ, lú lẫn và bí tiểu.
  • Các sản phẩm khác chứa diphenhydramin: làm tăng nguy cơ quá liều ngoài ý muốn.
  • Thuốc chuyển hóa qua CYP2D6: diphenhydramin vừa có thể là cơ chất vừa có khả năng ảnh hưởng CYP2D6; ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc thuốc phối hợp và đặc điểm người bệnh.

Người đang dùng thuốc điều trị tâm thần, bệnh tim, thuốc ngủ, thuốc giảm đau opioid hoặc nhiều thuốc cùng lúc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Thắc mắc về hoạt chất Diphenhydramin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 8 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *