Diphenhydramin, tên tiếng Anh là diphenhydramine, là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất có tác dụng giảm một số triệu chứng dị ứng. Hoạt chất này đi qua hàng rào máu não nên có thể gây buồn ngủ, giảm khả năng tập trung và phối hợp vận động. Diphenhydramin đồng thời có đặc tính kháng cholinergic, vì vậy có thể gây khô miệng, nhìn mờ, táo bón hoặc bí tiểu. Tùy dạng bào chế và nhãn thuốc được phê duyệt, diphenhydramin có thể được dùng đường uống, bôi ngoài da, tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch. Không nên dùng thuốc để cố ý làm trẻ ngủ, phối hợp với rượu hoặc tự tăng liều. Dùng quá liều có thể gây rối loạn nhịp tim, co giật, hôn mê và tử vong. Thông tin dưới đây chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ.
Nội dung chính
- Diphenhydramin là gì?: Thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất, dẫn xuất ethanolamin, có tác dụng an thần và kháng cholinergic.
- Công dụng chính: Giảm tạm thời một số triệu chứng dị ứng; một số sản phẩm được phê duyệt cho mất ngủ không thường xuyên, ngứa ngoài da hoặc các chỉ định chuyên môn khác.
- Đường dùng: Uống, dùng ngoài da, tiêm bắp và tiêm tĩnh mạch, tùy sản phẩm.
- Tác dụng phụ thường gặp: Buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng, giảm phối hợp vận động, nhìn mờ, táo bón, khó tiểu.
- Cảnh báo quan trọng: Không dùng để làm trẻ ngủ; không phối hợp nhiều sản phẩm cùng chứa diphenhydramin; tránh rượu và thận trọng khi lái xe.
- Quá liều: Có thể gây kích động, mê sảng, co giật, rối loạn nhịp, hôn mê, trụy tim mạch hoặc tử vong.
- Phân loại bán thuốc: Phụ thuộc từng thuốc thành phẩm, đường dùng, hàm lượng và phân loại được cơ quan quản lý phê duyệt.
- Diphenhydramin có thể làm giảm tỉnh táo ngay cả khi người dùng không cảm thấy buồn ngủ rõ rệt. Không tự ý sử dụng kéo dài để điều trị mất ngủ, không dùng thuốc uống đồng thời với thuốc bôi chứa cùng hoạt chất và không vượt quá liều trên nhãn.
Hoạt chất Diphenhydramin là gì?
Diphenhydramin là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất. Thuốc làm giảm tác động của histamin tại thụ thể H1, qua đó hỗ trợ giảm một số triệu chứng dị ứng như hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa mũi, ngứa họng hoặc chảy nước mắt.
Do đi qua hàng rào máu não, diphenhydramin thường gây buồn ngủ. Thuốc còn có tác dụng kháng cholinergic nên có thể gây khô miệng, nhìn mờ, táo bón và bí tiểu.
Diphenhydramin
INN Diphenhydramine.; Dạng muối được sử dụng phổ biến là diphenhydramine hydrochloride, tiếng Việt thường viết là diphenhydramin hydroclorid.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Diphenhydramin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Diphenhydramine.; Dạng muối được sử dụng phổ biến là diphenhydramine hydrochloride, tiếng Việt thường viết là diphenhydramin hydroclorid. |
| Tên IUPAC | 2-benzhydryloxy-N,N-dimethylethanamine |
| Tên hóa học khác | Ethylamine, 2-diphenylmethoxy-N,N-dimethyl- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Diphenhydramine.; Diphenhydramine hydrochloride.; Diphenhydramin hydroclorid.; Diphenhydramine citrate hoặc diphenhydramin monocitrat ở một số chế phẩm.; Dimedrol là tên thương mại hoặc tên gọi được sử dụng tại một số quốc gia, không phải tên INN chính thức. |
| Tên viết tắt | DPH |
| Tên Latinh / tên dược điển | Diphenhydraminum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 58-73-1 |
|---|---|
| UNII | 8GTS82S83M |
| PubChem CID | 3100 |
| RxNorm CUI | 3498 |
| Công thức phân tử | C17H21NO |
Dược động học của Diphenhydramin
Diphenhydramin được hấp thu tương đối nhanh sau khi uống, phân bố rộng vào các mô và đi vào hệ thần kinh trung ương. Thuốc trải qua chuyển hóa bước đầu đáng kể tại gan, sau đó các chất chuyển hóa chủ yếu được đào thải qua nước tiểu. Các thông số dược động học thay đổi theo tuổi, chức năng gan, dạng bào chế và đặc điểm cá thể.
Giai đoạn I: Hấp thu
Diphenhydramin hydroclorid được hấp thu nhanh sau khi uống. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt trong khoảng 1–4 giờ; một số dữ liệu về dung dịch uống ghi nhận thời gian đạt đỉnh khoảng 2–2,5 giờ. Tác dụng an thần có thể đạt mức cao trong khoảng 1–3 giờ sau một liều.
| F · Sinh khả dụng | Các số liệu được công bố không hoàn toàn đồng nhất:
Sự khác biệt có thể liên quan đến thiết kế nghiên cứu, phương pháp phân tích và dạng bào chế. Không dùng các số liệu này để tự điều chỉnh liều. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Diphenhydramin phân bố rộng khắp cơ thể, bao gồm hệ thần kinh trung ương. Tỷ lệ gắn protein huyết tương được báo cáo khoảng 78–85%. Thể tích phân bố ước tính khoảng 3,3–6,8 lít/kg trong một số tài liệu sản phẩm.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Diphenhydramin được chuyển hóa mạnh tại gan. Các con đường được mô tả gồm N-demethyl hóa, dealkyl hóa và oxy hóa tạo diphenylmethoxyacetic acid; các chất chuyển hóa sau đó có thể liên hợp với glycin hoặc glutamin.
Nghiên cứu in vitro trên enzyme cytochrome P450 người cho thấy CYP2D6 có hoạt tính cao đối với phản ứng N-demethyl hóa diphenhydramin. CYP1A2, CYP2C9 và CYP2C19 có thể tham gia ở mức độ thấp hơn. Ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc liều, kiểu gene và các thuốc sử dụng đồng thời.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Diphenhydramin và các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Một SmPC ghi nhận chỉ khoảng 1% liều đơn được thải dưới dạng không đổi; nhãn thuốc tiêm cũng xác nhận một phần thuốc được thải nguyên dạng trong nước tiểu, phần còn lại được chuyển hóa tại gan.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của diphenhydramin thay đổi đáng kể:
Thời gian bán thải có thể kéo dài ở người mắc bệnh gan mạn tính hoặc xơ gan. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Một nghiên cứu sau khi tiêm tĩnh mạch ghi nhận độ thanh thải toàn thân trung bình khoảng 6,2 ml/phút/kg. Một số SmPC báo cáo khoảng thanh thải huyết tương 600–1.300 ml/phút ở người trưởng thành. Các giá trị này chỉ mang tính mô tả dược động học, không dùng để tự tính liều. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:
- Tuổi.
- Suy giảm chức năng gan.
- Chức năng thận.
- Hoạt tính enzyme CYP2D6.
- Thuốc ức chế hoặc là cơ chất của CYP2D6 dùng đồng thời.
- Dạng bào chế và đường dùng.
- Mức độ chuyển hóa bước đầu tại gan.
Dữ liệu điều chỉnh liều chính xác theo kiểu gene CYP2D6 hoặc mức độ suy thận hiện chưa đủ đồng nhất; cần áp dụng theo nhãn thuốc và đánh giá của bác sĩ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Diphenhydramin
- Thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất.
- Dẫn xuất ethanolamin.
- Có tác dụng an thần rõ.
- Có đặc tính kháng muscarinic hoặc kháng cholinergic.
- Có một số đặc tính gây tê tại chỗ, nhưng dạng tiêm không được sử dụng như thuốc gây tê tại chỗ do nguy cơ hoại tử.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Diphenhydramin ức chế tác động của histamin tại thụ thể H1 trên các tế bào đích. Tác dụng này giúp giảm những biểu hiện do histamin như ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi và chảy nước mắt.
Thuốc đi vào hệ thần kinh trung ương và tác động lên các thụ thể H1 trung ương, dẫn đến an thần và buồn ngủ. Hoạt tính kháng muscarinic góp phần gây khô niêm mạc, giảm tiết dịch, nhìn mờ, táo bón và bí tiểu.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính gồm:
- Kháng histamin H1.
- An thần và gây buồn ngủ.
- Kháng cholinergic.
- Giảm khả năng tập trung và phối hợp vận động.
- Ở trẻ nhỏ hoặc một số cá thể, có thể xuất hiện kích thích nghịch thường thay vì buồn ngủ.
Mức độ an thần có tương quan với nồng độ thuốc trong huyết tương. Tác dụng có thể kéo dài khoảng 4–8 giờ, nhưng tình trạng giảm tỉnh táo có thể còn tồn tại lâu hơn ở một số người.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Diphenhydramin
Chỉ định phải được xác định theo từng sản phẩm, dạng bào chế và tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt.
Dạng uống kháng histamin
Một số nhãn thuốc không kê đơn cho phép sử dụng để giảm tạm thời:
- Chảy nước mũi.
- Hắt hơi.
- Ngứa và chảy nước mắt.
- Ngứa mũi hoặc họng do dị ứng đường hô hấp trên.
- Chảy nước mũi và hắt hơi liên quan cảm lạnh thông thường.
Dạng hỗ trợ giấc ngủ
Một số sản phẩm được phê duyệt để giảm tình trạng khó vào giấc hoặc mất ngủ không thường xuyên ở người từ 12 tuổi trở lên. Không nên sử dụng kéo dài để điều trị mất ngủ mạn tính; mất ngủ liên tục trên hai tuần cần được đánh giá nguyên nhân.
Dạng dùng ngoài da
Có thể được ghi nhãn để giảm tạm thời đau và ngứa liên quan:
- Côn trùng cắn.
- Bỏng nhẹ hoặc cháy nắng.
- Vết cắt, trầy xước nhỏ.
- Kích ứng da nhẹ.
- Một số loại phát ban do tiếp xúc thực vật.
Dạng tiêm
Khi dạng uống không phù hợp hoặc không thể sử dụng, nhãn thuốc tiêm đề cập các trường hợp:
- Phản ứng dị ứng tức thì không biến chứng.
- Phản ứng với máu hoặc huyết tương.
- Thuốc hỗ trợ trong phản vệ sau khi triệu chứng cấp đã được kiểm soát, kết hợp epinephrine và các biện pháp tiêu chuẩn.
- Điều trị say tàu xe.
- Một số trường hợp parkinsonism khi không thể dùng đường uống.
Diphenhydramin không thay thế epinephrine trong điều trị cấp cứu phản vệ.
Tình trạng ngoài chỉ định phụ thuộc vào quốc gia, nhãn thuốc cụ thể, phác đồ chuyên môn và cơ sở điều trị.
Một số cách sử dụng trong thực hành có thể không xuất hiện trong mọi tờ hướng dẫn sử dụng. Không nên áp dụng các chỉ định ngoài nhãn dựa trên thông tin trực tuyến hoặc tự sử dụng tại nhà.
Danh sách đầy đủ các ứng dụng đang nghiên cứu và chỉ định ngoài nhãn được công nhận tại Việt Nam: Chưa có đủ dữ liệu.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được tổng hợp từ một số nhãn thuốc nước ngoài và chỉ có giá trị tham khảo. Hàm lượng, độ tuổi và liều tối đa có thể khác giữa các sản phẩm. Phải ưu tiên tờ hướng dẫn sử dụng của thuốc cụ thể và tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Dạng uống dùng cho dị ứng
- Người lớn và trẻ từ 12 tuổi: một số nhãn thuốc dùng 25–50 mg mỗi 4–6 giờ khi cần; không quá 6 lần dùng trong 24 giờ.
- Trẻ từ 6 đến dưới 12 tuổi: thường 12,5–25 mg mỗi 4–6 giờ tùy sản phẩm và dạng bào chế.
- Trẻ dưới 6 tuổi: nhiều nhãn thuốc yêu cầu không sử dụng, hoặc chỉ sử dụng khi có chỉ định trực tiếp của bác sĩ.
Dạng hỗ trợ giấc ngủ
- Người lớn và trẻ từ 12 tuổi: một số nhãn sử dụng tổng liều 50 mg trước khi đi ngủ khi cần.
- Không dùng sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ chứa diphenhydramin cho trẻ dưới 12 tuổi.
Dạng dùng ngoài da
- Người lớn và trẻ từ 2 tuổi trở lên: bôi lượng phù hợp lên vùng da bị ảnh hưởng, không quá 3–4 lần mỗi ngày theo nhãn sản phẩm tham khảo.
- Trẻ dưới 2 tuổi: hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Dạng tiêm
Một nhãn thuốc tiêm ghi:
- Người lớn: 10–50 mg tiêm tĩnh mạch chậm hoặc tiêm bắp sâu; liều cao hơn và tổng liều tối đa chỉ được quyết định trong cơ sở y tế.
- Trẻ em không phải trẻ sơ sinh hoặc sinh non: liều tính theo cân nặng hoặc diện tích bề mặt cơ thể, chia thành nhiều lần.
Dạng tiêm không được tự sử dụng. Việc tính liều, tốc độ tiêm và theo dõi phải do nhân viên y tế thực hiện.
- Đọc toàn bộ nhãn để kiểm tra xem thuốc cảm, thuốc ho, thuốc dị ứng hoặc thuốc dùng ban đêm có chứa diphenhydramin hay không.
- Không dùng đồng thời thuốc uống và thuốc bôi cùng chứa diphenhydramin nếu chưa được chuyên gia y tế đánh giá.
- Không dùng thuốc để cố ý làm trẻ ngủ.
- Dùng dụng cụ đo liều đi kèm đối với dung dịch uống; không dùng thìa ăn thông thường để ước lượng.
- Tránh uống rượu.
- Không lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc cần tỉnh táo sau khi dùng.
- Dạng kem chỉ dùng ngoài da; tránh mắt, niêm mạc và vùng da rộng.
- Không bôi lên vùng da tổn thương rộng hoặc dùng quá số lần được hướng dẫn.
- Dạng tiêm phải tiêm tĩnh mạch chậm hoặc tiêm bắp sâu bởi nhân viên y tế; không tiêm dưới da hoặc trong da.
Cần theo dõi:
- Mức độ buồn ngủ, chóng mặt và giảm khả năng phối hợp.
- Kích động hoặc kích thích nghịch thường, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.
- Khô miệng, táo bón, nhìn mờ, khó tiểu hoặc bí tiểu.
- Khó thở, khò khè hoặc dịch tiết phế quản đặc.
- Hồi hộp, nhịp tim nhanh hoặc hạ huyết áp.
- Phát ban, phù mặt, khó thở hoặc dấu hiệu phản ứng quá mẫn.
- Hiệu quả kiểm soát triệu chứng và thời gian kéo dài của triệu chứng.
Ngừng sử dụng và đi khám khi triệu chứng nặng lên, xuất hiện phản ứng bất thường hoặc bệnh không cải thiện trong thời gian ghi trên nhãn.
Cảnh báo và lưu ý về Diphenhydramin
Chống chỉ định hoặc không sử dụng trong các trường hợp sau, tùy dạng thuốc:
- Quá mẫn với diphenhydramin hoặc thuốc kháng histamin có cấu trúc tương tự.
- Trẻ sơ sinh và trẻ sinh non đối với dạng tiêm.
- Dùng dạng tiêm làm thuốc gây tê tại chỗ.
- Dùng đồng thời với một sản phẩm khác chứa diphenhydramin khi nhãn thuốc cảnh báo không phối hợp.
- Dạng hỗ trợ giấc ngủ ở trẻ dưới 12 tuổi.
- Dạng uống dị ứng ở trẻ dưới giới hạn tuổi ghi trên sản phẩm.
- Bôi trên vùng da rộng hoặc bôi đồng thời với thuốc uống chứa diphenhydramin theo nhãn sản phẩm dùng ngoài.
Nhãn thuốc tiêm được tham khảo ghi chống chỉ định ở người mẹ đang cho con bú; tuy nhiên, đánh giá hiện hành về đường uống liều thấp không hoàn toàn giống nhau. Cần xem phần phụ nữ cho con bú và tư vấn chuyên gia y tế.
Các tác dụng không mong muốn có thể gồm:
Thần kinh và tâm thần
- Buồn ngủ, an thần.
- Chóng mặt.
- Mệt mỏi.
- Giảm phối hợp vận động.
- Giảm chú ý.
- Lú lẫn.
- Bồn chồn, kích động hoặc mất ngủ nghịch thường.
- Run, dị cảm.
- Nhìn mờ, nhìn đôi.
- Ù tai hoặc chóng mặt kiểu tiền đình.
Kháng cholinergic
- Khô miệng, khô mũi và họng.
- Táo bón.
- Khó tiểu hoặc bí tiểu.
- Dịch tiết phế quản đặc.
- Nhìn mờ.
Tiêu hóa
- Khó chịu vùng thượng vị.
- Chán ăn.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Tiêu chảy hoặc táo bón.
Tim mạch
- Hạ huyết áp.
- Hồi hộp.
- Nhịp tim nhanh.
- Ngoại tâm thu.
Da và miễn dịch
- Phát ban.
- Mày đay.
- Nhạy cảm ánh sáng.
- Phản ứng quá mẫn.
Cần ngừng thuốc và tìm trợ giúp y tế khẩn cấp khi xuất hiện:
- Khó thở, phù mặt, môi hoặc lưỡi.
- Co giật.
- Mê sảng, ảo giác hoặc kích động dữ dội.
- Ngất, hạ huyết áp rõ.
- Tim đập nhanh, không đều hoặc đau ngực.
- Bí tiểu hoàn toàn.
- Lú lẫn nghiêm trọng.
- Hôn mê hoặc giảm đáp ứng.
- Phản ứng da hoặc phản vệ nghiêm trọng.
Các phản ứng huyết học hiếm được ghi nhận trong nhãn thuốc gồm thiếu máu tan máu, giảm tiểu cầu và mất bạch cầu hạt.
Thận trọng đặc biệt ở người có:
- Glôcôm góc hẹp hoặc tăng nhãn áp.
- Phì đại tuyến tiền liệt, khó tiểu hoặc tắc cổ bàng quang.
- Loét dạ dày gây hẹp.
- Tắc môn vị – tá tràng.
- Hen phế quản hoặc bệnh đường hô hấp dưới.
- Khí phế thũng hoặc viêm phế quản mạn.
- Cường giáp.
- Bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp.
- Bệnh gan.
- Người cao tuổi có nguy cơ chóng mặt, lú lẫn, té ngã hoặc hạ huyết áp.
Không sử dụng để làm trẻ ngủ. Trẻ em có thể bị kích thích nghịch thường; quá liều ở trẻ có thể gây ảo giác, co giật hoặc tử vong.
Quá liều diphenhydramin có thể gây:
- Buồn ngủ sâu hoặc kích động thần kinh trung ương.
- Khô miệng.
- Đồng tử giãn cố định.
- Đỏ da, sốt.
- Nhịp tim nhanh.
- Bí tiểu và giảm nhu động ruột.
- Lú lẫn, mê sảng hoặc ảo giác.
- Co giật.
- Thay đổi điện tâm đồ.
- QRS giãn rộng hoặc rối loạn nhịp thất.
- Tiêu cơ vân.
- Hôn mê, suy hô hấp hoặc trụy tuần hoàn.
FDA cảnh báo dùng liều cao hơn khuyến cáo có thể gây vấn đề nghiêm trọng ở tim, co giật, hôn mê hoặc tử vong.
Xử trí:
- Gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.
- Không chờ xuất hiện đầy đủ triệu chứng.
- Không tự gây nôn.
- Mang theo bao bì, vỉ thuốc hoặc thông tin về lượng thuốc đã dùng.
- Điều trị chủ yếu là hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, theo dõi tim mạch và xử trí triệu chứng tại bệnh viện.
- Không tự dùng thuốc kích thích để “chống buồn ngủ”.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng chế phẩm.
Thông thường:
- Bảo quản ở nhiệt độ phòng theo nhãn, nhiều sản phẩm yêu cầu khoảng 20–25°C hoặc dưới 25°C.
- Tránh ánh sáng, nhiệt độ cao và độ ẩm quá mức.
- Dung dịch tiêm cần tránh ánh sáng và không để đông lạnh.
- Một số dung dịch uống không được bảo quản lạnh hoặc đông đá.
- Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Không sử dụng thuốc quá hạn, đổi màu, có cặn hoặc bao bì bị hỏng.
Đối tượng đặc biệt
Không dùng diphenhydramin để làm trẻ ngủ.
Giới hạn tuổi khác nhau theo chỉ định và sản phẩm:
- Một số dạng uống điều trị dị ứng không dùng cho trẻ dưới 6 tuổi; một số dung dịch yêu cầu trẻ từ 2 đến dưới 6 tuổi chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
- Dạng hỗ trợ giấc ngủ không dùng cho trẻ dưới 12 tuổi.
- Dạng dùng ngoài ở trẻ dưới 2 tuổi cần hỏi bác sĩ.
- Dạng tiêm chống chỉ định ở trẻ sơ sinh và trẻ sinh non.
Trẻ nhỏ có thể xuất hiện kích động nghịch thường. Quá liều có thể gây ảo giác, co giật và tử vong. Phải sử dụng dụng cụ đo liều chính xác và bảo quản thuốc ngoài tầm với của trẻ.
Người cao tuổi có nguy cơ cao hơn gặp:
- Buồn ngủ.
- Chóng mặt.
- Hạ huyết áp.
- Lú lẫn.
- Kích động nghịch thường.
- Bí tiểu.
- Nhìn mờ.
- Mất thăng bằng và té ngã.
Thời gian bán thải có thể dài hơn ở một số người cao tuổi. Nên hạn chế tự sử dụng, đặc biệt khi có sa sút nhận thức, glôcôm, phì đại tuyến tiền liệt hoặc đang dùng nhiều thuốc.
Các nghiên cứu sinh sản trên động vật trong nhãn thuốc tiêm không ghi nhận bằng chứng gây hại ở mức liều được nghiên cứu, nhưng chưa có đầy đủ nghiên cứu đối chứng tốt ở phụ nữ mang thai.
Chỉ sử dụng khi chuyên gia y tế đánh giá lợi ích dự kiến lớn hơn nguy cơ. Không tự dùng để điều trị mất ngủ, dị ứng hoặc buồn nôn trong thai kỳ. Cần kiểm tra cả các hoạt chất phối hợp trong thuốc cảm hoặc thuốc dùng ban đêm.
Thông tin giữa các dạng thuốc và nguồn chuyên môn có khác biệt:
- Nhãn thuốc tiêm được tham khảo chống chỉ định sử dụng ở người mẹ đang cho con bú vì nguy cơ của thuốc kháng histamin đối với trẻ, đặc biệt trẻ sơ sinh và trẻ sinh non.
- LactMed cập nhật tháng 9/2025 nhận định liều uống nhỏ, không thường xuyên, khoảng 25 mg hoặc thấp hơn, ít có khả năng gây tác dụng bất lợi ở trẻ bú mẹ. Tuy nhiên, liều cao hơn hoặc dùng kéo dài có thể ảnh hưởng trẻ hoặc làm giảm lượng sữa, nhất là khi phối hợp pseudoephedrine hoặc khi nguồn sữa chưa ổn định.
- LactMed ưu tiên thuốc kháng histamin không gây buồn ngủ khi cần điều trị trong thời gian cho con bú.
Do sự khác biệt giữa đường dùng, liều và nhãn thuốc, phụ nữ cho con bú phải hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng. Theo dõi trẻ về buồn ngủ bất thường, bú kém hoặc kích thích.
Diphenhydramin được chuyển hóa mạnh tại gan. Thời gian bán thải có thể kéo dài ở người xơ gan hoặc bệnh gan mạn tính.
Người suy gan có thể tăng nguy cơ tích lũy, buồn ngủ kéo dài, lú lẫn và tác dụng kháng cholinergic. Chưa có một chế độ điều chỉnh liều thống nhất áp dụng cho mọi dạng thuốc; cần bác sĩ đánh giá mức độ suy gan, chỉ định và thuốc dùng đồng thời.
Dữ liệu dược động học và khuyến cáo điều chỉnh liều ở người suy thận còn hạn chế.
Một SmPC đề cập khả năng kéo dài khoảng cách liều ở suy thận mức độ vừa đến nặng tùy mức lọc cầu thận. Tuy nhiên, đây không phải hướng dẫn điều chỉnh liều thống nhất cho mọi sản phẩm. Người suy thận không nên tự thay đổi liều hoặc khoảng cách dùng.
Diphenhydramin có thể gây buồn ngủ rõ, chóng mặt, giảm chú ý và giảm phối hợp vận động. Không lái xe, vận hành máy móc, làm việc trên cao hoặc thực hiện công việc cần phản xạ nhanh sau khi dùng thuốc.
Rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần và các thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể làm tác dụng này mạnh hơn.
Tương tác thuốc của Diphenhydramin
Các tương tác quan trọng gồm:
- Rượu: làm tăng buồn ngủ và suy giảm khả năng phản ứng.
- Thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc giải lo âu, thuốc gây mê, opioid và các thuốc ức chế thần kinh trung ương: có thể làm tăng an thần và giảm tỉnh táo.
- Thuốc ức chế monoamine oxidase – MAOI: có thể kéo dài và tăng tác dụng kháng cholinergic của thuốc kháng histamin.
- Các thuốc có tác dụng kháng cholinergic: có thể làm tăng khô miệng, táo bón, nhìn mờ, lú lẫn và bí tiểu.
- Các sản phẩm khác chứa diphenhydramin: làm tăng nguy cơ quá liều ngoài ý muốn.
- Thuốc chuyển hóa qua CYP2D6: diphenhydramin vừa có thể là cơ chất vừa có khả năng ảnh hưởng CYP2D6; ý nghĩa lâm sàng phụ thuộc thuốc phối hợp và đặc điểm người bệnh.
Người đang dùng thuốc điều trị tâm thần, bệnh tim, thuốc ngủ, thuốc giảm đau opioid hoặc nhiều thuốc cùng lúc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.
Thắc mắc về hoạt chất Diphenhydramin
Diphenhydramin là thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ nhất. Thuốc được sử dụng trong một số sản phẩm điều trị triệu chứng dị ứng và có thể gây buồn ngủ do đi vào hệ thần kinh trung ương. Tùy dạng bào chế, thuốc còn có thể được phê duyệt cho ngứa ngoài da, mất ngủ không thường xuyên hoặc một số chỉ định chuyên môn khác.
Có. Buồn ngủ và an thần là những tác dụng thường gặp của diphenhydramin. Thuốc cũng có thể làm giảm khả năng tập trung, phối hợp vận động và phản ứng khi lái xe. Không uống rượu hoặc phối hợp thuốc an thần khi chưa có hướng dẫn của chuyên gia y tế.
Không. Nhãn thuốc chính thức cảnh báo không dùng diphenhydramin để làm trẻ ngủ. Trẻ em có thể bị kích thích nghịch thường; dùng quá liều có thể gây ảo giác, co giật hoặc tử vong. Mất ngủ hoặc khó ngủ ở trẻ cần được đánh giá nguyên nhân bởi bác sĩ.
Không nên. Rượu làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của diphenhydramin, dẫn đến buồn ngủ nhiều hơn, phản ứng chậm, giảm phối hợp và tăng nguy cơ tai nạn.
Có. Quá liều có thể gây kích động, lú lẫn, ảo giác, đồng tử giãn, nhịp tim nhanh, co giật, rối loạn nhịp, hôn mê và tử vong. Khi nghi ngờ quá liều, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không tự gây nôn hoặc chờ triệu chứng xuất hiện.

