Dextropropoxyphene

Dextropropoxyphene, thường được gọi là propoxyphene trong các nhãn thuốc cũ tại Hoa Kỳ, là một opioid tổng hợp tác dụng trung ương từng được kê để giảm đau nhẹ đến vừa. Hoạt chất và chất chuyển hóa norpropoxyphene có thể ức chế các kênh ion của tim, gây thay đổi dẫn truyền điện học, rối loạn nhịp, suy hô hấp, co giật và tử vong khi quá liều. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ kết luận nguy cơ tim mạch lớn hơn lợi ích và yêu cầu rút thuốc năm 2010. EMA cũng kết luận lợi ích không vượt trội nguy cơ và khuyến nghị rút các dạng không tiêm trên toàn Liên minh châu Âu. Tại Việt Nam, dextropropoxyphene thuộc nhóm chất gây nghiện được sử dụng hạn chế theo quy định của cơ quan có thẩm quyền. Người dân không được tự tìm mua, dùng thuốc cũ, chia sẻ thuốc hoặc tự xử trí quá liều tại nhà.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Dextropropoxyphene là gì: Opioid tổng hợp tác dụng trung ương, còn được gọi là propoxyphene trong một số nhãn thuốc cũ.
  • Chỉ định lịch sử: Giảm đau nhẹ đến vừa.
  • Mã ATC: N02AC04.
  • Chất chuyển hóa chính: Norpropoxyphene, có thời gian bán thải dài và góp phần gây độc tim.
  • Nguy cơ nổi bật: Suy hô hấp, an thần sâu, co giật, rối loạn dẫn truyền tim, loạn nhịp, lệ thuộc và tử vong khi quá liều.
  • Tình trạng tại Hoa Kỳ: FDA yêu cầu rút các sản phẩm chứa propoxyphene khỏi thị trường năm 2010.
  • Tình trạng tại EU: EMA khuyến nghị rút dạng viên, nang và thuốc đạn; đình chỉ dạng tiêm do thiếu dữ liệu lợi ích.
  • Quản lý tại Việt Nam: Thuộc Danh mục IIA về các chất gây nghiện được sử dụng hạn chế theo Nghị định 28/2026/NĐ-CP.
  • Liều dùng hiện hành: Không có liều sử dụng thường quy tại các thị trường đã rút thuốc.
  • Khuyến cáo: Không tự dùng thuốc còn sót lại và không tự ngừng đột ngột nếu đang được quản lý điều trị hợp pháp.
  • Các kết luận về rút thuốc dựa trên đánh giá chính thức của FDA và EMA; việc xếp nhóm kiểm soát tại Việt Nam căn cứ Nghị định 28/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 19/01/2026.

Hoạt chất Dextropropoxyphene là gì?

Dextropropoxyphene là opioid tổng hợp tác dụng trung ương, từng được dùng để giảm đau nhẹ đến vừa. Hoạt chất kích hoạt hệ opioid trong thần kinh trung ương và đồng thời có tác động lên các kênh ion natri, kali của tim.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Dextropropoxyphene

INN Tên tiếng Anh/INN: Dextropropoxyphene. Trong nhãn thuốc cũ tại Hoa Kỳ, hoạt chất thường được ghi là propoxyphene. CAS của dextropropoxyphene: 469-62-5.

CAS 469-62-5 Công thức C22H29NO2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Dextropropoxyphene

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Tên tiếng Anh/INN: Dextropropoxyphene. Trong nhãn thuốc cũ tại Hoa Kỳ, hoạt chất thường được ghi là propoxyphene. CAS của dextropropoxyphene: 469-62-5.

Tên IUPAC

[(2S,3R)-4-(dimethylamino)-3-methyl-1,2-diphenylbutan-2-yl] propanoate

Tên khác / tên đồng nghĩa

Propoxyphene. Dextropropoxyphen. D-propoxyphene. Dextropropoxyphene hydrochloride. Dextropropoxyphene napsylate. Propoxyphene hydrochloride. Propoxyphene napsylate. Norpropoxyphene không phải tên đồng nghĩa mà là chất chuyển hóa chính của dextropropoxyphene.

Tên Latinh / tên dược điển

Dextropropoxyphenum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

469-62-5

UNII

S2F83W92TK

PubChem CID

10100

RxNorm CUI

8785

Công thức phân tử

C22H29NO2

Dược động học của Dextropropoxyphene

Dextropropoxyphene được hấp thu qua đường uống, trải qua chuyển hóa bước đầu mạnh ở ruột và gan, chủ yếu qua CYP3A4 để tạo norpropoxyphene. Chất chuyển hóa này có thời gian bán thải dài hơn đáng kể so với hoạt chất mẹ và được thải qua thận, do đó có khả năng tích lũy khi dùng lặp lại hoặc khi chức năng thận suy giảm.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống:

  • Nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt sau khoảng 2–2,5 giờ.
  • Sau liều 65 mg propoxyphene hydrochloride, nồng độ đỉnh của propoxyphene khoảng 0,05–0,1 µg/mL.
  • Nồng độ đỉnh của norpropoxyphene khoảng 0,1–0,2 µg/mL.
  • Dùng lặp lại mỗi 6 giờ trong nghiên cứu dược động học cũ làm nồng độ tăng dần và đạt trạng thái gần ổn định sau khoảng liều thứ chín.
Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Hồ sơ FDA lưu trữ được sử dụng trong bài không cung cấp giá trị sinh khả dụng tuyệt đối đáng tin cậy.

Giai đoạn II: Phân bố

  • Tỷ lệ liên kết protein huyết tương: khoảng 80%.
  • Thể tích phân bố biểu kiến: khoảng 16 L/kg.

Thể tích phân bố lớn góp phần khiến thẩm tách máu ít hiệu quả trong ngộ độc.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Dextropropoxyphene trải qua chuyển hóa bước đầu mạnh tại ruột và gan:

  • Con đường chính: CYP3A4 xúc tác phản ứng N-demethyl hóa tạo norpropoxyphene.
  • Con đường phụ: hydroxyl hóa vòng và liên hợp glucuronide.
  • Propoxyphene còn được cho là có khả năng ức chế CYP3A4 và CYP2D6, làm tăng nguy cơ tương tác với thuốc khác.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 20–25% liều được bài tiết qua nước tiểu trong vòng 48 giờ, chủ yếu ở dạng norpropoxyphene tự do hoặc liên hợp.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải
  • Dextropropoxyphene: khoảng 6–12 giờ.
  • Norpropoxyphene: khoảng 30–36 giờ.

Ở người cao tuổi, thời gian bán thải có thể kéo dài đáng kể.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải qua thận được ghi trong nhãn FDA lưu trữ là khoảng 2,6 L/phút.

Đây là thông số từ hồ sơ lịch sử, không phải cơ sở để tự tính liều.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Tuổi cao: AUC trung bình cao gấp khoảng ba lần và Cmax cao gấp khoảng 2,5 lần so với người trẻ trong dữ liệu cũ; Cmax norpropoxyphene sau nhiều liều tăng khoảng năm lần.
  • Xơ gan: nồng độ propoxyphene cao hơn, trong khi tỷ lệ tạo norpropoxyphene giảm do giảm chuyển hóa bước đầu.
  • Suy thận nặng/vô niệu: AUC và Cmax tăng; thẩm tách chỉ loại bỏ một phần rất nhỏ.
  • Chất ức chế CYP3A4: có thể làm tăng nồng độ propoxyphene.
  • Chất cảm ứng CYP3A4: có thể làm tăng hình thành norpropoxyphene.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Dextropropoxyphene

  • Thuốc giảm đau opioid.
  • Chất chủ vận µ-opioid.
  • Opioid tổng hợp thuộc nhóm diphenylpropylamine.
  • Mã ATC N02AC04.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Tác dụng giảm đau chủ yếu liên quan đến hoạt hóa thụ thể µ-opioid trong não và tủy sống, làm giảm dẫn truyền và nhận cảm đau.

Ngoài tác động opioid:

  • Propoxyphene và norpropoxyphene ức chế kênh natri.
  • Cả hai ức chế dòng kali qua kênh hERG.
  • Những tác động này có thể góp phần gây kéo dài hoặc biến đổi các khoảng PR, QRS, QT, rối loạn dẫn truyền và loạn nhịp tim.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Các tác động dược lực học có thể gồm:

  • Giảm đau.
  • An thần và buồn ngủ.
  • Ức chế hô hấp.
  • Giảm nhu động tiêu hóa và táo bón.
  • Hạ huyết áp.
  • Co đồng tử.
  • Dung nạp, lệ thuộc thể chất và hội chứng cai.
  • Ức chế dẫn truyền điện học của tim.

Khoảng cách giữa liều giảm đau và liều gây độc được đánh giá là không đủ thuận lợi để tiếp tục lưu hành tại Hoa Kỳ và EU.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Dextropropoxyphene

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Dextropropoxyphene

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Dextropropoxyphene

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Chlordiazepoxide

Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ.

Ảnh hưởng:

Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc.

Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04
emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Dextropropoxyphene

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *