Dextropropoxyphene, thường được gọi là propoxyphene trong các nhãn thuốc cũ tại Hoa Kỳ, là một opioid tổng hợp tác dụng trung ương từng được kê để giảm đau nhẹ đến vừa. Hoạt chất và chất chuyển hóa norpropoxyphene có thể ức chế các kênh ion của tim, gây thay đổi dẫn truyền điện học, rối loạn nhịp, suy hô hấp, co giật và tử vong khi quá liều. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ kết luận nguy cơ tim mạch lớn hơn lợi ích và yêu cầu rút thuốc năm 2010. EMA cũng kết luận lợi ích không vượt trội nguy cơ và khuyến nghị rút các dạng không tiêm trên toàn Liên minh châu Âu. Tại Việt Nam, dextropropoxyphene thuộc nhóm chất gây nghiện được sử dụng hạn chế theo quy định của cơ quan có thẩm quyền. Người dân không được tự tìm mua, dùng thuốc cũ, chia sẻ thuốc hoặc tự xử trí quá liều tại nhà.
Nội dung chính
- Dextropropoxyphene là gì: Opioid tổng hợp tác dụng trung ương, còn được gọi là propoxyphene trong một số nhãn thuốc cũ.
- Chỉ định lịch sử: Giảm đau nhẹ đến vừa.
- Mã ATC: N02AC04.
- Chất chuyển hóa chính: Norpropoxyphene, có thời gian bán thải dài và góp phần gây độc tim.
- Nguy cơ nổi bật: Suy hô hấp, an thần sâu, co giật, rối loạn dẫn truyền tim, loạn nhịp, lệ thuộc và tử vong khi quá liều.
- Tình trạng tại Hoa Kỳ: FDA yêu cầu rút các sản phẩm chứa propoxyphene khỏi thị trường năm 2010.
- Tình trạng tại EU: EMA khuyến nghị rút dạng viên, nang và thuốc đạn; đình chỉ dạng tiêm do thiếu dữ liệu lợi ích.
- Quản lý tại Việt Nam: Thuộc Danh mục IIA về các chất gây nghiện được sử dụng hạn chế theo Nghị định 28/2026/NĐ-CP.
- Liều dùng hiện hành: Không có liều sử dụng thường quy tại các thị trường đã rút thuốc.
- Khuyến cáo: Không tự dùng thuốc còn sót lại và không tự ngừng đột ngột nếu đang được quản lý điều trị hợp pháp.
- Các kết luận về rút thuốc dựa trên đánh giá chính thức của FDA và EMA; việc xếp nhóm kiểm soát tại Việt Nam căn cứ Nghị định 28/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 19/01/2026.
Hoạt chất Dextropropoxyphene là gì?
Dextropropoxyphene là opioid tổng hợp tác dụng trung ương, từng được dùng để giảm đau nhẹ đến vừa. Hoạt chất kích hoạt hệ opioid trong thần kinh trung ương và đồng thời có tác động lên các kênh ion natri, kali của tim.
Dextropropoxyphene
INN Tên tiếng Anh/INN: Dextropropoxyphene. Trong nhãn thuốc cũ tại Hoa Kỳ, hoạt chất thường được ghi là propoxyphene. CAS của dextropropoxyphene: 469-62-5.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dextropropoxyphene |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Tên tiếng Anh/INN: Dextropropoxyphene. Trong nhãn thuốc cũ tại Hoa Kỳ, hoạt chất thường được ghi là propoxyphene. CAS của dextropropoxyphene: 469-62-5. |
| Tên IUPAC | [(2S,3R)-4-(dimethylamino)-3-methyl-1,2-diphenylbutan-2-yl] propanoate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Propoxyphene. Dextropropoxyphen. D-propoxyphene. Dextropropoxyphene hydrochloride. Dextropropoxyphene napsylate. Propoxyphene hydrochloride. Propoxyphene napsylate. Norpropoxyphene không phải tên đồng nghĩa mà là chất chuyển hóa chính của dextropropoxyphene. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dextropropoxyphenum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 469-62-5 |
|---|---|
| UNII | S2F83W92TK |
| PubChem CID | 10100 |
| RxNorm CUI | 8785 |
| Công thức phân tử | C22H29NO2 |
Dược động học của Dextropropoxyphene
Dextropropoxyphene được hấp thu qua đường uống, trải qua chuyển hóa bước đầu mạnh ở ruột và gan, chủ yếu qua CYP3A4 để tạo norpropoxyphene. Chất chuyển hóa này có thời gian bán thải dài hơn đáng kể so với hoạt chất mẹ và được thải qua thận, do đó có khả năng tích lũy khi dùng lặp lại hoặc khi chức năng thận suy giảm.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau khi uống:
- Nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt sau khoảng 2–2,5 giờ.
- Sau liều 65 mg propoxyphene hydrochloride, nồng độ đỉnh của propoxyphene khoảng 0,05–0,1 µg/mL.
- Nồng độ đỉnh của norpropoxyphene khoảng 0,1–0,2 µg/mL.
- Dùng lặp lại mỗi 6 giờ trong nghiên cứu dược động học cũ làm nồng độ tăng dần và đạt trạng thái gần ổn định sau khoảng liều thứ chín.
| F · Sinh khả dụng | Hồ sơ FDA lưu trữ được sử dụng trong bài không cung cấp giá trị sinh khả dụng tuyệt đối đáng tin cậy. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
- Tỷ lệ liên kết protein huyết tương: khoảng 80%.
- Thể tích phân bố biểu kiến: khoảng 16 L/kg.
Thể tích phân bố lớn góp phần khiến thẩm tách máu ít hiệu quả trong ngộ độc.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dextropropoxyphene trải qua chuyển hóa bước đầu mạnh tại ruột và gan:
- Con đường chính: CYP3A4 xúc tác phản ứng N-demethyl hóa tạo norpropoxyphene.
- Con đường phụ: hydroxyl hóa vòng và liên hợp glucuronide.
- Propoxyphene còn được cho là có khả năng ức chế CYP3A4 và CYP2D6, làm tăng nguy cơ tương tác với thuốc khác.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 20–25% liều được bài tiết qua nước tiểu trong vòng 48 giờ, chủ yếu ở dạng norpropoxyphene tự do hoặc liên hợp.
| t½ · Thời gian bán thải |
Ở người cao tuổi, thời gian bán thải có thể kéo dài đáng kể. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải qua thận được ghi trong nhãn FDA lưu trữ là khoảng 2,6 L/phút. Đây là thông số từ hồ sơ lịch sử, không phải cơ sở để tự tính liều. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Tuổi cao: AUC trung bình cao gấp khoảng ba lần và Cmax cao gấp khoảng 2,5 lần so với người trẻ trong dữ liệu cũ; Cmax norpropoxyphene sau nhiều liều tăng khoảng năm lần.
- Xơ gan: nồng độ propoxyphene cao hơn, trong khi tỷ lệ tạo norpropoxyphene giảm do giảm chuyển hóa bước đầu.
- Suy thận nặng/vô niệu: AUC và Cmax tăng; thẩm tách chỉ loại bỏ một phần rất nhỏ.
- Chất ức chế CYP3A4: có thể làm tăng nồng độ propoxyphene.
- Chất cảm ứng CYP3A4: có thể làm tăng hình thành norpropoxyphene.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dextropropoxyphene
- Thuốc giảm đau opioid.
- Chất chủ vận µ-opioid.
- Opioid tổng hợp thuộc nhóm diphenylpropylamine.
- Mã ATC N02AC04.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Tác dụng giảm đau chủ yếu liên quan đến hoạt hóa thụ thể µ-opioid trong não và tủy sống, làm giảm dẫn truyền và nhận cảm đau.
Ngoài tác động opioid:
- Propoxyphene và norpropoxyphene ức chế kênh natri.
- Cả hai ức chế dòng kali qua kênh hERG.
- Những tác động này có thể góp phần gây kéo dài hoặc biến đổi các khoảng PR, QRS, QT, rối loạn dẫn truyền và loạn nhịp tim.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Các tác động dược lực học có thể gồm:
- Giảm đau.
- An thần và buồn ngủ.
- Ức chế hô hấp.
- Giảm nhu động tiêu hóa và táo bón.
- Hạ huyết áp.
- Co đồng tử.
- Dung nạp, lệ thuộc thể chất và hội chứng cai.
- Ức chế dẫn truyền điện học của tim.
Khoảng cách giữa liều giảm đau và liều gây độc được đánh giá là không đủ thuận lợi để tiếp tục lưu hành tại Hoa Kỳ và EU.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dextropropoxyphene
Chỉ định lịch sử: giảm đau nhẹ đến vừa.
Đây không phải chỉ định đang được FDA hoặc EMA duy trì. Các sản phẩm đã bị rút hoặc đình chỉ tại những thị trường này do đánh giá lợi ích–nguy cơ không thuận lợi.
Không xác định được ứng dụng ngoài chỉ định hiện hành nào có đủ căn cứ để khuyến nghị sử dụng dextropropoxyphene thường quy.
Các ứng dụng nghiên cứu hiện nay: .
Do hoạt chất có nguy cơ quá liều, độc tính tim và đã bị rút ở nhiều thị trường, không nên trình bày các sử dụng lịch sử hoặc ngoài chỉ định như một lựa chọn điều trị hiện hành.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều dùng thường quy hiện hành tại Hoa Kỳ hoặc EU vì thuốc đã bị rút hoặc đình chỉ.
Chỉ nhằm nhận diện hồ sơ lịch sử: nhãn Darvon năm 2009 từng ghi propoxyphene hydrochloride 65 mg đường uống mỗi 4 giờ khi cần và giới hạn sáu đơn vị mỗi ngày. Propoxyphene napsylate 100 mg cung cấp lượng propoxyphene gần tương đương 65 mg dạng hydrochloride. Thông tin này không phải khuyến cáo sử dụng hiện nay và không được dùng để tự kê đơn hoặc tự uống thuốc còn sót lại.
- Không tự tìm mua hoặc sử dụng dextropropoxyphene.
- Không uống thuốc cũ, thuốc không rõ nguồn gốc hoặc thuốc mang tên Darvon/Darvocet còn sót lại.
- Không phối hợp với rượu, thuốc ngủ, thuốc an thần, opioid khác hoặc chất gây ức chế thần kinh trung ương.
- Không chia sẻ thuốc cho người khác.
- Người đang được sử dụng hợp pháp tại một khu vực còn cho phép lưu hành không được tự tăng liều, giảm liều hoặc ngừng đột ngột.
- Nếu sản phẩm phối hợp paracetamol, còn phải tính đến nguy cơ quá liều và tổn thương gan do paracetamol.
Trong trường hợp người bệnh đang được quản lý chuyên khoa hoặc có phơi nhiễm với dextropropoxyphene, chuyên gia y tế có thể cần theo dõi:
- Tri giác, mức độ an thần và nhịp thở.
- Huyết áp và nhịp tim.
- Điện tâm đồ, đặc biệt các khoảng PR, QRS và QT.
- Dấu hiệu co giật hoặc ngất.
- Chức năng gan, chức năng thận.
- Dấu hiệu dung nạp, lệ thuộc, lạm dụng hoặc hội chứng cai.
- Các thuốc và chất ức chế thần kinh trung ương dùng đồng thời.
Cảnh báo và lưu ý về Dextropropoxyphene
Theo nhãn FDA lưu trữ trước khi thuốc bị rút, chống chỉ định gồm:
- Quá mẫn với propoxyphene.
- Suy hô hấp đáng kể trong điều kiện không được giám sát hoặc không có phương tiện hồi sức.
- Cơn hen cấp, hen nặng hoặc tăng CO₂ máu.
- Liệt ruột hoặc nghi ngờ liệt ruột.
Nhãn cũng cảnh báo không kê cho người đang có ý định tự sát hoặc có tiền sử ý tưởng tự sát do nguy cơ tử vong khi quá liều.
Các phản ứng được báo cáo thường gặp trong hồ sơ lịch sử:
- Chóng mặt.
- Buồn ngủ hoặc an thần.
- Buồn nôn, nôn.
- Táo bón.
- Đau bụng.
- Đau đầu, yếu sức.
- Phát ban, ngứa.
- Cảm giác lâng lâng.
- Hưng cảm hoặc khó chịu.
- Ảo giác.
- Nhìn mờ.
- Suy hô hấp hoặc ngừng thở.
- Loạn nhịp, nhịp chậm hoặc nhịp nhanh.
- Rối loạn dẫn truyền tim.
- Ngừng tim hoặc ngừng tuần hoàn–hô hấp.
- Hạ huyết áp nặng và trụy tuần hoàn.
- Co giật.
- Hôn mê.
- Toan chuyển hóa.
- Lệ thuộc, lạm dụng và hội chứng cai opioid.
- Tổn thương gan, bất thường xét nghiệm gan hoặc vàng da.
- Quá liều gây tử vong, đôi khi diễn tiến rất nhanh.
Đây là hoạt chất có nhiều cảnh báo nghiêm trọng:
- Nguy cơ quá liều vô ý hoặc cố ý.
- Nguy cơ tử vong tăng khi phối hợp rượu hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương.
- Độc tính tim có thể xảy ra ở mức liều điều trị.
- Nguy cơ suy hô hấp cao hơn ở người lớn tuổi, suy nhược hoặc mắc bệnh phổi.
- Có thể làm tăng áp lực nội sọ và che lấp biểu hiện chấn thương đầu.
- Có thể gây co thắt cơ vòng Oddi, cần lưu ý ở bệnh đường mật hoặc viêm tụy.
- Có khả năng gây dung nạp, phụ thuộc thể chất và lệ thuộc.
- Người suy gan hoặc suy thận có thể bị tăng phơi nhiễm và chậm thải trừ.
- Thuốc không được ngừng đột ngột ở người đã hình thành phụ thuộc thể chất nếu không có kế hoạch của bác sĩ.
Quá liều dextropropoxyphene là cấp cứu y tế. Biểu hiện có thể gồm:
- Buồn ngủ sâu, mất đáp ứng hoặc hôn mê.
- Thở chậm, thở nông, tím tái hoặc ngừng thở.
- Co giật.
- Hạ huyết áp và trụy tuần hoàn.
- Rối loạn nhịp và chậm dẫn truyền tim.
- Phù phổi.
- Toan hô hấp–chuyển hóa.
- Tử vong.
Xử trí tại cơ sở y tế ưu tiên bảo đảm đường thở, hỗ trợ thông khí, theo dõi tim liên tục và dùng thuốc đối kháng opioid như naloxone theo đánh giá của nhân viên y tế. Co giật và loạn nhịp cần được xử trí chuyên khoa. Thẩm tách máu có giá trị hạn chế.
Không tự gây nôn, không chờ triệu chứng xuất hiện và không tự điều trị tại nhà.
Nhãn thuốc lịch sử ghi bảo quản ở 20–25°C.
Do dextropropoxyphene là chất bị kiểm soát và đã bị rút tại nhiều thị trường:
- Không tiếp tục giữ thuốc cũ để tự sử dụng.
- Không cho hoặc bán lại thuốc.
- Không bỏ thuốc ở nơi trẻ em hoặc người khác có thể tiếp cận.
- Liên hệ cơ sở y tế hoặc dược sĩ để được hướng dẫn thu hồi, tiêu hủy phù hợp.
Điều kiện bảo quản của sản phẩm đang được cấp phép tại Việt Nam: .
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập trong nhãn FDA lưu trữ. Trẻ em có thể đặc biệt nhạy cảm với suy hô hấp và quá liều opioid.
Không sử dụng cho trẻ em nếu không thuộc một tình huống điều trị hợp pháp và được bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
Người cao tuổi có:
- Thời gian bán thải kéo dài.
- Phơi nhiễm toàn thân cao hơn.
- Khả năng tích lũy norpropoxyphene.
- Nguy cơ cao hơn về an thần, lú lẫn, té ngã, suy hô hấp và biến cố tim.
Dữ liệu hậu mãi cho thấy người trên 65 tuổi có thể nhạy cảm hơn với tác dụng phụ trên thần kinh trung ương.
Nhãn cũ cho biết chưa có nghiên cứu đầy đủ, có đối chứng ở thai phụ. Dextropropoxyphene và norpropoxyphene đi qua nhau thai. Dùng opioid kéo dài trong thai kỳ có thể gây:
- Suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.
- Hội chứng cai opioid ở trẻ sơ sinh.
Không sử dụng trong thai kỳ nếu không có đánh giá chuyên khoa. Do hoạt chất đã bị rút tại nhiều thị trường, không tự tìm kiếm hoặc sử dụng thuốc trong thai kỳ.
Dextropropoxyphene và norpropoxyphene được bài tiết vào sữa mẹ. Chất chuyển hóa có thể tích lũy ở trẻ sơ sinh do khả năng thải trừ qua thận còn hạn chế.
Cần theo dõi các dấu hiệu như bú kém, ngủ nhiều bất thường hoặc suy hô hấp nếu có phơi nhiễm. Không tự sử dụng trong thời kỳ cho con bú.
Ở người xơ gan, nồng độ propoxyphene trong huyết tương cao hơn đáng kể do giảm chuyển hóa bước đầu. Nhãn cũ không có đủ dữ liệu để đưa ra chế độ liều đáng tin cậy theo mức độ suy gan.
Dextropropoxyphene không nên được tự sử dụng ở người suy gan.
Ở bệnh nhân vô niệu, AUC và Cmax của propoxyphene trong dữ liệu cũ cao hơn lần lượt khoảng 76% và 88%. Thẩm tách chỉ loại bỏ khoảng 8% liều được dùng. Norpropoxyphene được thải qua thận và có thể tích lũy.
Không có chế độ liều an toàn, hiện hành để người bệnh tự áp dụng.
Dextropropoxyphene có thể làm suy giảm khả năng suy nghĩ, phản ứng và phối hợp vận động do gây buồn ngủ, chóng mặt, nhìn mờ hoặc lú lẫn.
Không lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc nguy hiểm khi có phơi nhiễm với thuốc.
Tương tác thuốc của Dextropropoxyphene
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Chlordiazepoxide
Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ. Ảnh hưởng: Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc. | Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Dextropropoxyphene
Thuốc đã bị rút khỏi thị trường Hoa Kỳ và các dạng không tiêm bị khuyến nghị rút trên toàn EU do nguy cơ quá liều và độc tính tim lớn hơn lợi ích. Tình trạng giấy đăng ký lưu hành thành phẩm tại Việt Nam: . Dextropropoxyphene hiện thuộc nhóm chất gây nghiện được sử dụng hạn chế tại Việt Nam.
FDA xác định thuốc có thể gây thay đổi đáng kể hoạt động điện học của tim ngay ở liều điều trị, bao gồm ảnh hưởng đến dẫn truyền tim. EMA cũng ghi nhận số ca tử vong đáng kể liên quan đến quá liều và không thấy thuốc hiệu quả hơn rõ rệt so với các thuốc giảm đau thay thế.
Trong nhiều nhãn thuốc cũ tại Hoa Kỳ, tên propoxyphene được dùng để chỉ hoạt chất giảm đau dextropropoxyphene. Dextropropoxyphene là đồng phân có hoạt tính giảm đau; không nên nhầm với levopropoxyphene hoặc với norpropoxyphene, chất chuyển hóa chính.
Không. Các thuốc này đã bị rút ở Hoa Kỳ và có nguy cơ gây suy hô hấp, loạn nhịp, co giật và tử vong. Thuốc cũ cũng có thể đã hết hạn hoặc bị bảo quản không đúng. Cần hỏi dược sĩ hoặc cơ sở y tế về cách xử lý an toàn.
Không nên tự ngừng đột ngột nếu đã sử dụng thường xuyên, vì opioid có thể gây phụ thuộc thể chất và hội chứng cai. Người bệnh cần liên hệ bác sĩ để đánh giá phương án thay thế và kế hoạch giảm thuốc phù hợp. Không tự áp dụng lịch giảm liều từ nhãn thuốc cũ.

