Viêm túi thừa đại tràng là viêm cấp hoặc tái phát của túi thừa đại tràng, không lây; có thể không biến chứng hoặc có biến chứng. Bệnh ảnh hưởng đại tràng, thường đại tràng sigma; có thể lan mô quanh ruột, bàng quang hoặc phúc mạc và thường biểu hiện bằng đau bụng dưới khu trú, sốt nhẹ, táo bón hoặc tiêu chảy. Mức độ có thể từ nhẹ đến nặng tùy phạm vi tổn thương, bệnh nền và biến chứng. Chẩn đoán không chỉ dựa vào triệu chứng mà cần khám lâm sàng, xét nghiệm viêm và CT bụng-chậu để xác nhận và phân loại biến chứng. Điều trị tập trung vào nguyên nhân, mức độ bệnh và nguy cơ của từng người; một số trường hợp cần nhập viện, can thiệp hoặc phẫu thuật. Nhận biết sớm dấu hiệu mất nước, chảy máu, sốt, đau tăng hoặc suy tuần hoàn giúp giảm nguy cơ biến chứng. Người bệnh không nên tự dùng kháng sinh, corticosteroid, thuốc cầm tiêu chảy hay thuốc giảm đau kéo dài khi chưa được đánh giá.
Viêm túi thừa đại tràng là bệnh gì?
Viêm túi thừa đại tràng (Colonic diverticulitis) là một tình trạng bệnh lý của đại tràng với đặc điểm chính là viêm và vi thủng tại túi thừa gây phản ứng quanh đại tràng; tiến triển có thể tạo áp xe, rò hoặc hẹp. Bệnh cần được phân biệt với các nguyên nhân gây đau bụng, tiêu chảy hoặc chảy máu đại trực tràng khác vì cách xử trí có thể khác hẳn. Khái niệm này không đồng nghĩa với mọi dạng viêm đại tràng và không thể xác định chỉ bằng một triệu chứng đơn lẻ. Việc xác nhận dựa trên bối cảnh lâm sàng, xét nghiệm và thăm dò phù hợp.

| Tên bệnh | Viêm túi thừa đại tràng |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Colonic diverticulitis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Viêm túi thừa; diverticulitis đại tràng |
| Mã ICD-10 | K57.3 |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Viêm túi thừa đại tràng: bệnh/rối loạn/tình trạng thuộc đại tràng, chuyên khoa Tiêu hóa |
| Cơ quan ảnh hưởng | Đại tràng, thường đại tràng sigma; có thể lan mô quanh ruột, bàng quang hoặc phúc mạc |
| Tính chất bệnh | Viêm cấp hoặc tái phát của túi thừa đại tràng, không lây; có thể không biến chứng hoặc có biến chứng |
| Mức độ phổ biến | Tăng theo tuổi và thường gặp ở người đã có túi thừa đại tràng |
| Bệnh có lây không? | Không – áp dụng cho Viêm túi thừa đại tràng |
| Đường lây | Không áp dụng vì Viêm túi thừa đại tràng không lây từ người sang người. |
Tổng quan chuyên môn về Viêm túi thừa đại tràng
Chuỗi bệnh sinh của Viêm túi thừa đại tràng bắt đầu khi viêm và vi thủng tại túi thừa gây phản ứng quanh đại tràng; tiến triển có thể tạo áp xe, rò hoặc hẹp. Hậu quả là niêm mạc mất chức năng bình thường, tăng viêm, rối loạn hấp thu hoặc chảy máu tùy bệnh. Nếu quá trình kéo dài hoặc nặng, tổn thương có thể lan sâu, gây rối loạn toàn thân và biến chứng tại ổ bụng.
Viêm túi thừa đại tràng được phân loại theo phạm vi, mức độ hoạt động hoặc sự hiện diện của biến chứng. Phân loại thực tế giúp quyết định điều trị ngoại trú hay nhập viện, lựa chọn thuốc, nhu cầu can thiệp và tần suất theo dõi. Tên phân nhóm cụ thể cần dựa trên kết quả nội soi, hình ảnh, mô bệnh học hoặc tiêu chuẩn chuyên khoa.
Tăng theo tuổi và thường gặp ở người đã có túi thừa đại tràng. Tần suất có thể khác giữa quốc gia, nhóm tuổi và khả năng tiếp cận xét nghiệm. Dữ liệu đại diện toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế, vì vậy không nên áp dụng máy móc số liệu từ quần thể khác cho từng cá nhân.
Viêm túi thừa đại tràng: Bệnh không hình thành qua đường lây truyền. Quá trình gây bệnh diễn ra tại đại tràng do cơ chế nội tại, mạch máu, miễn dịch hoặc viêm tại chỗ tùy từng tình trạng.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm túi thừa đại tràng
cấu trúc túi thừa, vận động đại tràng, hệ vi sinh, viêm tại chỗ và yếu tố lối sống. Bác sĩ cần phân biệt nguyên nhân nền với yếu tố thúc đẩy và các tình trạng có biểu hiện tương tự. Trong nhiều trường hợp, nhiều yếu tố cùng tác động thay vì chỉ một nguyên nhân duy nhất.
Các yếu tố liên quan gồm tuổi, béo phì, ít vận động, hút thuốc, chế độ ít xơ-nhiều thịt đỏ, NSAID và steroid. Một yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh. Những yếu tố có thể thay đổi nên được xử lý cùng bác sĩ, đặc biệt thuốc đang dùng, hút thuốc, mất nước, vận động và dinh dưỡng.
Nhóm cần cảnh giác gồm người có tuổi, béo phì, ít vận động, hút thuốc, chế độ ít xơ-nhiều thịt đỏ, NSAID và steroid. Khi xuất hiện triệu chứng mới, nhóm này nên được đánh giá sớm hơn vì khả năng diễn tiến nặng hoặc chẩn đoán nhầm cao hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm túi thừa đại tràng
Triệu chứng của Viêm túi thừa đại tràng có thể khởi phát đột ngột hoặc từ từ tùy cơ chế. Bức tranh thường gồm đau bụng dưới khu trú, sốt nhẹ, táo bón hoặc tiêu chảy, buồn nôn, đầy bụng. Mức độ triệu chứng không luôn phản ánh chính xác độ nặng, vì vậy cần kết hợp khám, xét nghiệm và thăm dò khách quan.
- Đau bụng dưới khu trú: là biểu hiện thường gặp nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
- Sốt nhẹ: là biểu hiện thường gặp nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
- Táo bón hoặc tiêu chảy: là biểu hiện thường gặp nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
- Buồn nôn: là biểu hiện thường gặp nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
- Đầy bụng: là biểu hiện thường gặp nhưng không đủ để tự chẩn đoán.
- Tiểu buốt do viêm sát bàng quang: ít gặp hơn nhưng có thể giúp nhận biết thể nặng hoặc biến chứng.
- Áp xe: ít gặp hơn nhưng có thể giúp nhận biết thể nặng hoặc biến chứng.
- Rò đại tràng-bàng quang: ít gặp hơn nhưng có thể giúp nhận biết thể nặng hoặc biến chứng.
- Tắc ruột hoặc viêm phúc mạc: ít gặp hơn nhưng có thể giúp nhận biết thể nặng hoặc biến chứng.
Nên đặt lịch khám: khi đau bụng dưới khu trú kéo dài hoặc tái diễn. Cần khám trong ngày: khi có sốt, đau tăng, mất nước hoặc ảnh hưởng ăn uống. Cần tái khám sớm: khi triệu chứng trở lại sau điều trị, xuất hiện tác dụng phụ thuốc hoặc không cải thiện theo kế hoạch.
- Đau lan toàn bụng hoặc bụng cứng.
- Choáng hoặc lơ mơ.
- Nôn liên tục và không trung tiện.
- Sốt cao hoặc chảy máu nhiều.
Chẩn đoán Viêm túi thừa đại tràng
Quy trình chẩn đoán Viêm túi thừa đại tràng phối hợp bệnh sử, khám lâm sàng, khám lâm sàng, xét nghiệm viêm và CT bụng-chậu để xác nhận và phân loại biến chứng. Mục tiêu là xác nhận bệnh, đánh giá mức độ, phát hiện biến chứng và loại trừ nguyên nhân khác. Không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên biểu hiện tiêu hóa.
Viêm túi thừa đại tràng: Bác sĩ hỏi thời điểm khởi phát, số lần đi tiêu, máu trong phân, đau, sốt, thuốc đã dùng, bệnh nền và tiền sử phẫu thuật. Khám tập trung vào mạch, huyết áp, nhiệt độ, mất nước, thiếu máu, chướng và điểm đau bụng; dấu phúc mạc hoặc sốc cần xử trí khẩn.
Viêm túi thừa đại tràng: Công thức máu đánh giá thiếu máu hoặc bạch cầu; điện giải, chức năng thận và chỉ dấu viêm giúp phân tầng mức độ. Xét nghiệm phân được lựa chọn khi cần tìm nhiễm trùng hoặc dấu viêm. Mỗi xét nghiệm có giới hạn và phải được giải thích trong bối cảnh lâm sàng.
CT có cản quang thường dùng; siêu âm hoặc MRI phù hợp trong bối cảnh chọn lọc. Hình ảnh giúp phát hiện biến chứng và loại trừ nguyên nhân khác nhưng không phải lúc nào cũng thay thế nội soi, sinh thiết hoặc xét nghiệm phân.
Không có một dấu hiệu đơn lẻ đủ xác định Viêm túi thừa đại tràng. Chẩn đoán cần triệu chứng phù hợp, bằng chứng khách quan từ xét nghiệm, hình ảnh, nội soi hoặc mô học và loại trừ nguyên nhân khác. Tiêu chuẩn cụ thể được bác sĩ áp dụng theo bối cảnh và hướng dẫn chuyên khoa.
Điều trị Viêm túi thừa đại tràng
Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng, xử lý nguyên nhân, bảo tồn nước-dinh dưỡng, phòng biến chứng và giảm tái phát. Phân tầng mức độ quyết định ngoại trú, nhập viện hay hồi sức. Chiến lược chính của Viêm túi thừa đại tràng gồm giảm đau, bù dịch, điều chỉnh ăn; kháng sinh chọn lọc theo mức độ và nguy cơ.
Thuốc trong Viêm túi thừa đại tràng được chọn theo mức độ, nguyên nhân, bệnh nền và nguy cơ tác dụng phụ. Các lựa chọn có thể bao gồm giảm đau, bù dịch, điều chỉnh ăn; kháng sinh chọn lọc theo mức độ và nguy cơ. Nội dung này không phải đơn thuốc; người bệnh không tự mua, phối hợp, tăng giảm hoặc ngừng thuốc.
dẫn lưu áp xe qua da dưới hướng dẫn hình ảnh khi kích thước và vị trí phù hợp. Chỉ định phụ thuộc hình ảnh, mức độ bệnh, khả năng tiếp cận và nguy cơ thủ thuật; bác sĩ cần giải thích lợi ích, giới hạn và biến chứng.
mổ khi thủng, viêm phúc mạc, tắc, rò, nhiễm trùng không kiểm soát hoặc bệnh tái phát phức tạp. Phẫu thuật không phải lựa chọn mặc định và cần hội chẩn khi lợi ích vượt nguy cơ.
Viêm túi thừa đại tràng: Chăm sóc hỗ trợ gồm bù nước-điện giải, kiểm soát đau an toàn, dinh dưỡng phù hợp, chăm sóc da quanh hậu môn và hỗ trợ tâm lý khi bệnh kéo dài. Người bệnh nên tránh sản phẩm quảng cáo chưa có bằng chứng.
Viêm túi thừa đại tràng: Theo dõi số lần đi tiêu, đau, máu, sốt, cân nặng, lượng nước uống, nước tiểu và khả năng sinh hoạt. Xét nghiệm hoặc thăm dò được lặp lại theo mức độ và thuốc dùng. Cần liên hệ bác sĩ khi triệu chứng tăng hoặc xuất hiện dấu hiệu mới.
Thời gian điều trị Viêm túi thừa đại tràng thay đổi từ vài ngày đến nhiều tuần hoặc lâu dài tùy cơ chế, biến chứng và khả năng tái phát. Không có mốc khỏi cố định cho mọi người; đánh giá đáp ứng dựa trên triệu chứng và bằng chứng khách quan.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng của Viêm túi thừa đại tràng gồm áp xe, thủng, viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết, tắc, hẹp và rò. Nguy cơ phụ thuộc độ nặng, thời gian chẩn đoán, tuổi, bệnh nền và đáp ứng điều trị.
đa số ca không biến chứng hồi phục mà không cần phẫu thuật. Tiên lượng từng người không thể dự đoán chỉ từ tên bệnh; cần xem mức độ, biến chứng, bệnh nền và khả năng tuân thủ theo dõi.
Viêm túi thừa đại tràng có thể tái phát hoặc xuất hiện đợt nặng lên tùy bệnh. Giảm nguy cơ bằng tuân thủ kế hoạch điều trị, xử lý yếu tố thúc đẩy, tái khám và nhận biết triệu chứng sớm. Không tự dùng lại đơn thuốc cũ khi triệu chứng trở lại.
vận động đều, không hút thuốc, kiểm soát cân nặng và ăn đủ chất xơ khi không trong đợt cấp. Phòng biến chứng và phòng tái phát thường khả thi hơn phòng khởi phát tuyệt đối.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm túi thừa đại tràng
giai đoạn cấp có thể dùng thức ăn lỏng hoặc ít cặn ngắn hạn; sau hồi phục tăng dần rau, quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Không có thực phẩm nào thay thế điều trị y khoa. Chế độ ăn cần cá thể hóa theo giai đoạn, bệnh nền, khả năng dung nạp và nguy cơ suy dinh dưỡng.
Viêm túi thừa đại tràng: Trong đợt cấp nên nghỉ và giảm vận động nếu đau, sốt hoặc mất nước. Khi ổn định, vận động vừa sức, ngủ đủ và quay lại công việc từng bước thường có lợi. Cường độ cần điều chỉnh theo bệnh tim, tuổi và biến chứng.
Viêm túi thừa đại tràng: Ghi nhật ký triệu chứng, số lần đi tiêu, nhiệt độ, thức ăn, thuốc và dấu mất nước. Theo dõi tại nhà chỉ hỗ trợ trao đổi với bác sĩ, không thay thế xét nghiệm hoặc hình ảnh khi có dấu hiệu báo động.
- Không tự chẩn đoán Viêm túi thừa đại tràng chỉ từ một triệu chứng.
- Không tự dùng kháng sinh, corticosteroid hoặc thuốc cầm tiêu chảy.
- Không tự ngừng thuốc đang điều trị bệnh nền.
- Không áp dụng kiêng khem quá mức gây thiếu dinh dưỡng.
- Không trì hoãn cấp cứu khi có đau tăng, choáng hoặc bụng cứng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Hiếm ở trẻ; đau hố chậu phải dễ nhầm viêm ruột thừa. Liều thuốc, xét nghiệm và ngưỡng nhập viện phải do bác sĩ nhi khoa cá thể hóa.
Người cao tuổi có thể ít sốt hoặc đau không rõ nhưng biến chứng cao hơn. Cần chú ý biểu hiện không điển hình, đa bệnh lý, té ngã, suy thận và đa thuốc.
Ưu tiên siêu âm hoặc MRI khi phù hợp; CT vẫn dùng nếu lợi ích cấp cứu vượt nguy cơ. Mọi quyết định về thuốc, hình ảnh và nội soi cần phối hợp tiêu hóa-sản khoa.
Việc điều trị khi cho con bú cần cân nhắc lợi ích kiểm soát Viêm túi thừa đại tràng cho mẹ và mức độ bài tiết của từng thuốc qua sữa. Không mặc định ngừng cho bú hoặc ngừng thuốc mà chưa được tư vấn.
Người suy giảm miễn dịch dễ thủng, áp xe và ít biểu hiện viêm rõ. Ngưỡng đi khám và nhập viện thường thấp hơn vì triệu chứng có thể không điển hình.
Bệnh tim mạch, thận, gan, đái tháo đường, rối loạn đông máu hoặc bệnh viêm ruột có thể thay đổi chẩn đoán và điều trị Viêm túi thừa đại tràng. Kế hoạch cần cân bằng lợi ích và nguy cơ ở từng người.
Đau sau mổ phải phân biệt dính, rò miệng nối hoặc áp xe, không mặc định là viêm túi thừa. Đau, sốt, chướng hoặc thay đổi đi tiêu sau mổ cần đánh giá để loại trừ biến chứng phẫu thuật.
Câu hỏi thường gặp về Viêm túi thừa đại tràng
Viêm túi thừa đại tràng có thể nhẹ nhưng cũng có thể gây áp xe, thủng, viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết, tắc, hẹp và rò. Nguy cơ cao hơn khi chẩn đoán muộn, có bệnh nền, mất nước, sốc hoặc dấu phúc mạc. Khám sớm và theo dõi đúng giúp giảm biến chứng; không thể đánh giá độ nặng chỉ qua số lần đi tiêu.
đa số ca không biến chứng hồi phục mà không cần phẫu thuật. Khả năng hồi phục phụ thuộc nguyên nhân, mức độ tổn thương, biến chứng và điều trị. Một số trường hợp khỏi sau đợt cấp, trong khi bệnh mạn cần kiểm soát lâu dài. Không nên hiểu hết triệu chứng tạm thời là bệnh đã ổn định hoàn toàn.
Không. Viêm túi thừa đại tràng không truyền từ người sang người. Tuy vậy, một số nhiễm trùng đường ruột có biểu hiện tương tự nên bác sĩ vẫn có thể yêu cầu xét nghiệm phân.
giai đoạn cấp có thể dùng thức ăn lỏng hoặc ít cặn ngắn hạn; sau hồi phục tăng dần rau, quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Nhu cầu thay đổi theo giai đoạn cấp hay ổn định. Người bệnh nên ưu tiên đủ nước, năng lượng và protein, đồng thời chỉ loại bỏ thực phẩm khi có liên hệ triệu chứng rõ hoặc chẩn đoán không dung nạp.
Nhập viện thường được cân nhắc khi có đau lan toàn bụng hoặc bụng cứng, choáng hoặc lơ mơ, nôn liên tục và không trung tiện, sốt cao hoặc chảy máu nhiều, mất nước, không ăn uống được, bệnh nền nặng hoặc điều trị ngoại trú không hiệu quả. Bệnh viện giúp theo dõi sát, bù dịch, làm xét nghiệm và can thiệp kịp thời.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

