Rifabutin là kháng sinh rifamycin có hoạt tính chống mycobacteria, ức chế RNA polymerase phụ thuộc DNA của vi khuẩn và qua đó ngăn tổng hợp RNA. Nhãn thuốc Hoa Kỳ chỉ định rifabutin để phòng bệnh Mycobacterium avium complex lan tỏa ở bệnh nhân HIV giai đoạn tiến triển; trong thực hành chuyên khoa, rifabutin còn được sử dụng trong một số phác đồ mycobacteria khi cần lựa chọn rifamycin có hồ sơ tương tác khác rifampin. Thuốc là cơ chất và chất cảm ứng CYP3A ở mức độ có ý nghĩa lâm sàng, nên nồng độ rifabutin và nhiều thuốc phối hợp có thể thay đổi đáng kể, đặc biệt với thuốc kháng retrovirus hoặc azole. Tác dụng bất lợi cần lưu ý gồm giảm bạch cầu, viêm màng bồ đào, độc gan và đổi màu cam-đỏ của nước tiểu, nước mắt hoặc dịch cơ thể. Rifabutin không được dùng đơn trị cho bệnh lao hoạt động vì nguy cơ nhanh chóng chọn lọc kháng thuốc; phác đồ phải dựa trên vi sinh và hướng dẫn chuyên khoa.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Rifabutin
- Nhóm thuốc: Kháng sinh rifamycin chống mycobacteria
- Đường dùng: Uống
- Chỉ định FDA: Phòng Mycobacterium avium complex lan tỏa ở bệnh nhân HIV tiến triển
- Cơ chế: Ức chế RNA polymerase phụ thuộc DNA của vi khuẩn
- Cảnh báo chính: Viêm màng bồ đào, giảm bạch cầu, độc gan và đổi màu dịch cơ thể
- Tương tác: Liên quan CYP3A; nồng độ thay đổi đáng kể với nhiều thuốc kháng retrovirus/azole
- Lưu ý: Không dùng đơn trị cho lao hoạt động vì nguy cơ kháng rifamycin
Hoạt chất Rifabutin là gì?
Rifabutin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Rifabutin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Rifabutin |
| Tên IUPAC | [(7S,9E,11S,12R,13S,14R,15R,16R,17S,18S,19E,21Z)-2,15,17,32-tetrahydroxy-11-methoxy-3,7,12,14,16,18,22-heptamethyl-1'-(2-methylpropyl)-6,23-dioxospiro[8,33-dioxa-24,27,29-triazapentacyclo[23.6.1.1^{4,7}.0^{5,31}.0^{26,30}]tritriaconta-1(31),2,4,9,19,21,25(32),26,29-nonaene-28,4'-piperidine]-13-yl] acetate |
| Tên hóa học khác | ((7S,9E,11S,12R,13S,14R,15R,16R,17S,18S,19E,21Z)-2,15,17,32-tetrahydroxy-11-methoxy-3,7,12,14,16,18,22-heptamethyl-1'-(2-methylpropyl)-6,23-dioxospiro(8,33-dioxa-24,27,29-triazapentacyclo(23.6.1.14,7.05,31.026,30)tritriaconta-1(32),2,4,9,19,21,24,26,30-nonaene-28,4'-piperidine)-13-yl) acetate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ansatipine | LM-427 |
| Tên viết tắt | RFB | RBT |
| Tên Latinh / tên dược điển | Rifabutinum |
| Tên USAN | rifabutin |
Đối tượng đặc biệt
dc_lai_xe_van_hanh_may
Tương tác thuốc của Rifabutin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Velpatasvir
Rifabutin dự kiến làm giảm nồng độ velpatasvir và giảm hiệu quả điều trị. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Cảm ứng P-gp và CYP làm giảm phơi nhiễm velpatasvir. Ảnh hưởng: Nguy cơ thất bại virus học và kháng thuốc. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp; lựa chọn phác đồ thay thế qua chuyên gia lao/HCV. | Theo dõi HCV RNA nếu đã dùng đồng thời. | Bằng chứng: moderate Nguồn: emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Strong P-gp/CYP inducers and contraindications | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Rifabutin dự kiến làm giảm nồng độ voxilaprevir; SmPC châu Âu chống chỉ định phối hợp. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược động học do cảm ứng P-gp và CYP, làm giảm phơi nhiễm voxilaprevir. Ảnh hưởng: Nguy cơ giảm hiệu quả kháng HCV và thất bại điều trị; ảnh hưởng trực tiếp lên voxilaprevir chưa được định lượng trong nghiên cứu lâm sàng. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; lựa chọn thuốc kháng mycobacteria hoặc phác đồ HCV thay thế sau hội chẩn. | Theo dõi đáp ứng HCV nếu đã phơi nhiễm đồng thời; không tự chỉnh liều voxilaprevir. | Bằng chứng: moderate Nguồn: DailyMed/FDA | VOSEVI US Prescribing Information | Sections 7.1–7.4 and 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=17ffc094-8ca7-45d2-80d8-fd043bc9a221&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |

