Lanolin là vật liệu dạng sáp được tinh chế từ chất nhờn có trong lông cừu. Đây không phải một phân tử hóa học đơn lẻ mà là hỗn hợp phức tạp của các ester tạo bởi acid béo với nhiều loại alcohol có khối lượng phân tử cao. Trong các chế phẩm bôi ngoài da, Lanolin hoạt động chủ yếu như chất làm mềm, giữ ẩm và tạo lớp bảo vệ tạm thời trên bề mặt da. FDA Hoa Kỳ cho phép Lanolin ở nồng độ 12,5–50% làm hoạt chất bảo vệ da trong thuốc không kê đơn đáp ứng chuyên luận M016. Lanolin cũng có thể được dùng làm tá dược, chất nhũ hóa hoặc thành phần mỹ phẩm; các mục đích này không đồng nghĩa với chỉ định điều trị. Tác dụng không mong muốn quan trọng nhất là viêm da tiếp xúc dị ứng, đặc biệt ở người từng phản ứng với Lanolin, wool alcohol hoặc có hàng rào da tổn thương. Sản phẩm dùng trên núm vú cần là loại tinh khiết, phù hợp cho người cho con bú và không chứa thành phần không an toàn cho trẻ.
Nội dung chính
- Hỗn hợp sáp phức tạp được tinh chế từ lông cừu
- Làm mềm, giữ ẩm và bảo vệ bề mặt da
- Bôi ngoài da
- 12,5–50%
- Thuốc mỡ, kem, sáp dưỡng môi, kem núm vú và tá dược
- Viêm da tiếp xúc dị ứng, ngứa, đỏ hoặc phát ban
- Người dị ứng Lanolin hoặc wool alcohol, viêm da mạn tính, da tổn thương
- Chỉ dùng sản phẩm tinh khiết được thiết kế cho núm vú; hiệu quả giảm đau chưa hoàn toàn đồng nhất
- Không dùng chế phẩm thông thường vào mắt, vết thương sâu, vết cắn động vật hoặc bỏng nặng
Hoạt chất Lanolin là gì?
Lanolin là sáp tự nhiên được tinh chế từ chất nhờn của lông cừu. Trong thuốc bôi, Lanolin giúp làm mềm và giữ ẩm cho vùng da khô, đồng thời tạo lớp bảo vệ tạm thời cho bề mặt da bị nứt nẻ hoặc kích ứng nhẹ. Lanolin không phải corticosteroid, kháng sinh hoặc thuốc chống nấm.
Lanolin
INN Lanolin. Tên này được sử dụng trong chuyên luận thuốc bảo vệ da của FDA, nhãn DailyMed và cơ sở dữ liệu thành phần mỹ phẩm của Ủy ban châu Âu.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Lanolin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Lanolin. Tên này được sử dụng trong chuyên luận thuốc bảo vệ da của FDA, nhãn DailyMed và cơ sở dữ liệu thành phần mỹ phẩm của Ủy ban châu Âu. |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Các tên khác có thể gặp: Wool wax. Wool fat. Wool grease. Adeps lanae. Cera lanae. Anhydrous lanolin hoặc Lanolin khan. Hydrous lanolin hoặc Lanolin ngậm nước. Lanolin alcohol hoặc wool alcohol là phân đoạn alcohol của Lanolin, không hoàn toàn đồng nhất với Lanolin nguyên liệu. CAS của Lanolin được LactMed ghi nhận là 8006-54-0; UNII trên nhãn DailyMed là 7EV65EAW6H. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Adeps lanae |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 8006-54-0 |
|---|---|
| UNII | 7EV65EAW6H |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | 6227 |
Dược động học của Lanolin
Dược động học cổ điển không áp dụng đầy đủ cho Lanolin bôi ngoài da. Một SmPC của chế phẩm phối hợp chứa Lanolin khan ghi nhận phơi nhiễm toàn thân không đáng kể và không yêu cầu mô tả các thông số dược động học. Tác dụng chủ yếu xảy ra tại bề mặt da.
Giai đoạn I: Hấp thu
Hấp thu toàn thân được dự kiến là không đáng kể khi Lanolin được bôi ngoài da theo hướng dẫn. Mức hấp thu có thể phụ thuộc tình trạng hàng rào da, diện tích bôi, dạng bào chế và việc băng kín, nhưng dữ liệu định lượng riêng cho Lanolin.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng theo khái niệm sinh khả dụng toàn thân của thuốc uống hoặc thuốc tiêm. Khi sử dụng đúng cách trên da, Lanolin chủ yếu lưu lại trên bề mặt và lớp sừng; dữ liệu định lượng về tỷ lệ hấp thu toàn thân của Lanolin đơn chất. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Lanolin phát huy tác dụng chủ yếu tại bề mặt da và lớp sừng. Thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein huyết tương và phân bố vào các mô không được áp dụng trong cách sử dụng bôi ngoài da thông thường.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chuyển hóa toàn thân của Lanolin bôi ngoài da chưa được mô tả theo mô hình dược động học thông thường. Lanolin là hỗn hợp nhiều thành phần nên không có một đường chuyển hóa duy nhất. Dữ liệu định lượng.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường thải trừ toàn thân chưa được xác lập và ít có ý nghĩa khi sử dụng bôi ngoài da do mức phơi nhiễm toàn thân được dự kiến không đáng kể. Phần lớn sản phẩm được loại bỏ khỏi da qua rửa, lau hoặc bong tế bào sừng.
| t½ · Thời gian bán thải | Không xác định thời gian bán thải huyết tương vì Lanolin không được sử dụng với mục tiêu tạo nồng độ toàn thân. Thời gian tồn tại trên bề mặt da phụ thuộc lượng bôi, vị trí, ma sát, tắm rửa và dạng bào chế. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không áp dụng độ thanh thải huyết tương đối với Lanolin bôi ngoài da. Dữ liệu định lượng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mức tiếp xúc tại chỗ gồm:
- Da nguyên vẹn hay đang viêm, nứt hoặc loét.
- Diện tích bôi.
- Lượng và tần suất sử dụng.
- Dạng kem, thuốc mỡ hoặc sáp.
- Băng kín hoặc vùng da bị che phủ.
- Thành phần phối hợp trong sản phẩm.
- Mức độ tinh chế của Lanolin.
Mức ảnh hưởng định lượng của từng yếu tố.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Lanolin
Lanolin thuộc nhóm chất làm mềm và bảo vệ da tác động tại chỗ. Thuốc làm mềm giúp cải thiện cảm giác khô, thô ráp và nứt nẻ bằng cơ chế vật lý tại bề mặt da, thay vì tác động lên một thụ thể hoặc enzym đặc hiệu. Một số sản phẩm dùng Lanolin làm chất hỗ trợ tạo nhũ tương nước trong dầu.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Lanolin tạo một lớp lipid trên bề mặt, làm mềm lớp sừng và hỗ trợ giữ độ ẩm cho da. Lớp bảo vệ này giúp giảm tiếp xúc trực tiếp giữa da với các yếu tố kích thích nhẹ và hỗ trợ làm dịu da khô, nứt nẻ hoặc trầy xước nhỏ. Đây chủ yếu là cơ chế vật lý tại chỗ, không phải tác dụng dược lý toàn thân.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng được ghi nhận của Lanolin gồm làm mềm, dưỡng ẩm và bảo vệ da tạm thời. FDA định nghĩa thuốc bảo vệ da là sản phẩm giúp bảo vệ tạm thời bề mặt da hoặc niêm mạc bị tổn thương hay phơi nhiễm trước các kích thích có hại hoặc gây khó chịu.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Lanolin
Theo chuyên luận FDA M016 và nhãn DailyMed của một sản phẩm Lanolin 50%, các công dụng có thể gồm:
- Bảo vệ tạm thời vết cắt, trầy xước và bỏng nhẹ.
- Bảo vệ và giúp giảm khô, nứt hoặc bong tróc da và môi.
- Giúp phòng viêm da liên quan đến đại tiểu tiện không tự chủ trong một số sản phẩm.
- Làm mềm da khô trong các chế phẩm phối hợp.
Chỉ định cụ thể phụ thuộc nồng độ, thành phần phối hợp và nhãn của từng sản phẩm.
Lanolin tinh khiết cao được nghiên cứu trong phòng ngừa hoặc điều trị đau, nứt và tổn thương núm vú khi cho con bú. LactMed ghi nhận kết quả nghiên cứu chưa hoàn toàn nhất quán: một số nghiên cứu cho thấy lợi ích, trong khi nghiên cứu khác không thấy Lanolin vượt trội rõ rệt so với sữa mẹ, chăm sóc thông thường hoặc biện pháp tại chỗ khác.
Lanolin không thay thế việc đánh giá tư thế ngậm bắt vú, nhiễm trùng, viêm da hoặc nguyên nhân khác gây đau núm vú.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo chuyên luận FDA M016, Lanolin có thể được sử dụng ở nồng độ 12,5–50% làm hoạt chất bảo vệ da trong sản phẩm không kê đơn đáp ứng đầy đủ yêu cầu của chuyên luận. Đây là khoảng nồng độ sản phẩm, không phải liều hấp thu toàn thân.
Nhãn DailyMed của một kem bảo vệ da chứa Lanolin 50% hướng dẫn:
- Làm sạch nhẹ nhàng và lau khô vùng da.
- Bôi lên vùng cần bảo vệ khi cần thiết.
Một kem phối hợp chứa Lanolin khan 1% cùng paraffin được HPRA hướng dẫn bôi 2–3 lần mỗi ngày; lịch này chỉ áp dụng cho đúng sản phẩm phối hợp đó, không phải liều chung của Lanolin đơn chất.
Cách sử dụng chung:
- Rửa tay trước và sau khi bôi.
- Làm sạch nhẹ nhàng và lau khô vùng da.
- Bôi lượng vừa đủ theo nhãn sản phẩm.
- Chỉ dùng ngoài da, trừ khi sản phẩm được ghi rõ đường dùng khác.
- Tránh để thuốc tiếp xúc với mắt.
- Không sử dụng sản phẩm thông thường trên vết thương sâu, vết đâm thủng, vết cắn động vật hoặc bỏng nặng.
- Không sử dụng trên núm vú nếu sản phẩm không được thiết kế cho người cho con bú.
- Không tự bôi kéo dài khi tổn thương không cải thiện.
Theo dõi các biểu hiện:
- Đỏ da.
- Ngứa hoặc nóng rát.
- Phát ban.
- Sưng.
- Nổi mụn nước hoặc chảy dịch.
- Tổn thương lan rộng hoặc nặng hơn.
- Không cải thiện sau thời gian ghi trên nhãn.
Theo nhãn DailyMed được tra cứu, cần ngừng dùng và hỏi bác sĩ nếu tình trạng kéo dài quá 7 ngày.
Cảnh báo và lưu ý về Lanolin
Không sử dụng ở người có tiền sử quá mẫn với:
- Lanolin.
- Lanolin alcohol hoặc wool alcohol.
- Thành phần khác trong chế phẩm.
LactMed khuyến cáo tránh ngay cả Lanolin tinh khiết cao ở người đã biết dị ứng với lông cừu hoặc thành phần liên quan. Chẩn đoán dị ứng Lanolin có thể cần bác sĩ da liễu thực hiện thử nghiệm áp da.
Tác dụng không mong muốn chủ yếu xảy ra tại vùng bôi, gồm:
- Đỏ da.
- Ngứa.
- Nóng rát hoặc khó chịu.
- Phát ban dạng chàm.
- Viêm da tiếp xúc dị ứng.
- Hiếm gặp hơn là sưng, nổi mụn nước hoặc rỉ dịch.
Phản ứng có thể xuất hiện muộn sau khi tiếp xúc. Nguy cơ không giống nhau giữa Lanolin nguyên liệu, Lanolin alcohol và các sản phẩm có mức độ tinh chế khác nhau.
Phản ứng nghiêm trọng hiếm gặp nhưng viêm da tiếp xúc dị ứng có thể lan rộng hoặc làm nặng bệnh da sẵn có. Cần ngừng dùng và đi khám sớm khi có:
- Phát ban lan nhanh.
- Sưng mặt, môi hoặc mí mắt.
- Phỏng nước hoặc bong da.
- Khó thở.
- Tổn thương da đau, rỉ dịch hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Tần suất phản ứng quá mẫn toàn thân do Lanolin bôi ngoài da.
Cần thận trọng khi:
- Có tiền sử dị ứng Lanolin hoặc wool alcohol.
- Đang bị viêm da cơ địa, viêm da ứ đọng hoặc loét chân mạn tính.
- Hàng rào da đang tổn thương nặng.
- Bôi trên diện tích lớn hoặc dưới băng kín.
- Sản phẩm chứa thêm hương liệu, chất bảo quản hoặc chất dễ gây dị ứng.
- Dùng cho trẻ sơ sinh hoặc vùng tã.
- Dùng trên núm vú khi trẻ có thể nuốt trực tiếp sản phẩm.
Dị ứng tiếp xúc với Lanolin được ghi nhận nhiều hơn ở một số người đang có bệnh da hoặc vết loét mạn tính.
Quá liều qua da chưa được mô tả rõ. Bôi quá nhiều có thể gây bí da, khó chịu hoặc làm tăng tiếp xúc với chất gây dị ứng.
Nếu vô tình nuốt:
- Không tự gây nôn.
- Liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc.
- Xử trí chủ yếu là theo dõi, điều trị triệu chứng và hỗ trợ.
DailyMed yêu cầu tìm trợ giúp y tế ngay khi nuốt phải; SmPC của một chế phẩm phối hợp cũng nêu xử trí triệu chứng và hỗ trợ.
Bảo quản theo đúng nhãn của từng sản phẩm, trong bao bì kín, tránh nhiệt độ cao và nhiễm bẩn.
Một SmPC của kem phối hợp chứa Lanolin khan quy định không bảo quản trên 25°C. Điều kiện này không được tự áp dụng cho mọi sản phẩm Lanolin. Không dùng sản phẩm đã đổi màu, có mùi bất thường, tách lớp rõ hoặc hết hạn.
Đối tượng đặc biệt
Một số chế phẩm làm mềm da phối hợp chứa Lanolin được cấp phép sử dụng cho trẻ em và trẻ sơ sinh, nhưng nồng độ, số lần bôi và vị trí sử dụng phụ thuộc từng sản phẩm. Không dùng chế phẩm dành cho người lớn trên trẻ sơ sinh nếu nhãn không cho phép.
Khi dùng ở vùng tã:
- Làm sạch và lau khô da trước khi bôi.
- Không bôi lên tổn thương sâu, chảy máu hoặc nghi nhiễm trùng.
- Ngừng dùng nếu đỏ da hoặc phát ban tăng lên.
- Để hộp thuốc ngoài tầm với của trẻ.
Không có yêu cầu điều chỉnh liều riêng chỉ dựa trên tuổi đối với Lanolin bôi ngoài da. Một số chế phẩm phối hợp được phép dùng cho người cao tuổi với lịch bôi giống người lớn.
Cần thận trọng hơn khi da mỏng, có loét tì đè, viêm da do đại tiểu tiện không tự chủ hoặc đang dùng nhiều thuốc bôi khác.
Một SmPC của chế phẩm phối hợp chứa Lanolin khan cho biết không dự kiến ảnh hưởng trong thai kỳ vì phơi nhiễm toàn thân với các thành phần bôi ngoài da không đáng kể, nhưng vẫn khuyến cáo sử dụng thận trọng.
Dữ liệu riêng biệt về Lanolin đơn chất trong thai kỳ còn hạn chế. Phụ nữ mang thai nên tránh bôi trên diện tích rất lớn, da tổn thương nặng hoặc dùng sản phẩm có nhiều hoạt chất phối hợp khi chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá.
Lanolin tinh khiết cao được sử dụng tại chỗ cho núm vú đau hoặc nứt trong thời kỳ cho con bú. LactMed ghi nhận sản phẩm tinh khiết cao đã được giảm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, chất tẩy rửa và alcohol Lanolin tự do nhằm giảm nguy cơ dị ứng. Tuy nhiên, hiệu quả trong các nghiên cứu chưa hoàn toàn nhất quán.
Lưu ý:
- Chỉ dùng sản phẩm ghi rõ phù hợp cho núm vú và trẻ bú mẹ.
- Kiểm tra hướng dẫn xem có cần lau sạch trước khi cho bú hay không.
- Không dùng nếu mẹ hoặc trẻ từng dị ứng Lanolin hoặc lông cừu.
- Không bôi kem làm mềm da phối hợp thông thường lên vú nếu nhãn không cho phép.
- Cần đánh giá tư thế ngậm bắt vú và nguyên nhân gây đau nếu triệu chứng kéo dài.
Không có khuyến cáo chỉnh liều riêng ở người suy gan vì Lanolin bôi ngoài da dự kiến tạo phơi nhiễm toàn thân không đáng kể. Dữ liệu chuyên biệt ở người suy gan nặng.
Không có khuyến cáo chỉnh liều riêng ở người suy thận đối với Lanolin dùng ngoài da. Dữ liệu chuyên biệt ở người suy thận nặng hoặc đang lọc máu.
Lanolin bôi ngoài da không có hoặc có ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. Một SmPC của chế phẩm phối hợp chứa Lanolin khan cũng đưa ra đánh giá tương tự.
Tương tác thuốc của Lanolin
Chưa xác lập tương tác thuốc toàn thân có ý nghĩa đối với Lanolin đơn chất dùng ngoài da do phơi nhiễm toàn thân không đáng kể.
Các thành phần phối hợp như paraffin, chất bảo quản hoặc chất nhũ hóa có thể có tương tác hoặc cảnh báo riêng. Không trộn Lanolin với thuốc bôi khác trong cùng một hộp và nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thứ tự bôi khi đang dùng corticosteroid, thuốc kháng sinh, thuốc trị nấm hoặc minoxidil tại cùng vị trí.
Tương tác cụ thể của Lanolin đơn chất.
Thắc mắc về hoạt chất Lanolin
Lanolin là hỗn hợp sáp được tinh chế từ chất nhờn của lông cừu. Trong thuốc và mỹ phẩm bôi ngoài da, Lanolin thường được dùng để làm mềm, giữ ẩm và tạo lớp bảo vệ cho da khô hoặc nứt nẻ. Lanolin không phải mỡ động vật theo cấu trúc triglyceride thông thường và không có một công thức phân tử duy nhất.
Có thể. FDA cho phép Lanolin 12,5–50% làm hoạt chất bảo vệ da trong sản phẩm không kê đơn đáp ứng chuyên luận M016. Một số nhãn ghi công dụng bảo vệ và giúp giảm khô, nứt hoặc bong tróc da và môi. Công dụng cụ thể phải căn cứ đúng sản phẩm.
Có thể. Lanolin và đặc biệt một số phân đoạn wool alcohol có thể gây viêm da tiếp xúc dị ứng. Biểu hiện gồm đỏ, ngứa, phát ban dạng chàm, sưng hoặc nổi mụn nước. Nguy cơ có thể cao hơn ở người bị viêm da mạn tính hoặc có hàng rào da tổn thương.
Lanolin tinh khiết cao được sản xuất riêng cho chăm sóc núm vú có thể được sử dụng theo nhãn. Tuy nhiên, bằng chứng về khả năng giảm đau và làm lành tổn thương chưa hoàn toàn đồng nhất. Không dùng kem Lanolin phối hợp thông thường trên núm vú nếu sản phẩm không ghi rõ phù hợp cho người cho con bú.
Không. Lanolin là hỗn hợp sáp tự nhiên, không phải corticosteroid. Lanolin giúp làm mềm và bảo vệ da nhưng không có tác dụng chống viêm đặc hiệu như hydrocortisone và không thay thế thuốc điều trị viêm da khi có chỉ định.

