Dimethicone, còn gọi là dimeticone hoặc polydimethylsiloxane (PDMS), là một polymer silicone chủ yếu tác động tại chỗ bằng cơ chế vật lý. Tùy công thức và quốc gia, hoạt chất có thể được dùng làm chất bảo vệ da hoặc thành phần của chế phẩm trị chấy; một số hệ phân loại cũng ghi nhận dimeticone dùng chống đầy hơi. Tại Hoa Kỳ, dimethicone ở nồng độ 1–30% được liệt kê trong nhóm hoạt chất bảo vệ da không kê đơn. Tại Anh, dung dịch dimeticone 4% có chỉ định diệt chấy đầu và hấp thu qua da rất ít hoặc không đáng kể. Chỉ định, nồng độ, cách dùng và tình trạng kê đơn không thể suy rộng từ hoạt chất sang mọi sản phẩm. Người dùng cần đọc đúng nhãn hoặc tờ hướng dẫn sử dụng và hỏi bác sĩ/dược sĩ khi dùng cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có da tổn thương hoặc khi triệu chứng kéo dài.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Dimethicone; cách viết khác: dimeticone
- Bản chất: Polymer silicone, polydimethylsiloxane
- Vai trò y khoa: Chất bảo vệ da; tác nhân trị chấy bằng cơ chế vật lý; chất chống tạo bọt trong một số chế phẩm
- Mã ATC: P03AX05 đối với dimeticone trị ngoại ký sinh; A03AX13 đối với silicone dùng chống đầy hơi
- Hấp thu: Dạng bôi ngoài da hấp thu rất ít hoặc không đáng kể
- Tác dụng phụ thường gặp: Kích ứng da, ngứa hoặc bong vảy da đầu, kích ứng quanh mắt
- Nguy cơ cần lưu ý: Phản ứng quá mẫn; một số chế phẩm bôi tóc dễ bắt cháy khi còn trên tóc
- Điểm quan trọng: Không được dùng hướng dẫn của một sản phẩm dimethicone cho sản phẩm khác có nồng độ hoặc dạng bào chế khác
- Dimethicone 1–30% được Hoa Kỳ liệt kê trong nhóm hoạt chất bảo vệ da dùng không kê đơn. Dung dịch dimeticone 4% tại Anh được phê duyệt để loại bỏ chấy đầu và thường cần hai lần sử dụng cách nhau bảy ngày theo nhãn của sản phẩm tham chiếu.
- Dimethicone không đồng nghĩa hoàn toàn với simethicone. Simethicone là một hệ chống tạo bọt chứa dimethicone kết hợp với silicon dioxide; do đó không nên tự thay thế liều hoặc cách dùng giữa hai hoạt chất.
Hoạt chất Dimethicone là gì?
Dimethicone là polymer silicone có tên hóa học chung là polydimethylsiloxane. Trong dược phẩm, chất này thường tạo một lớp phủ có tính trơ tương đối trên bề mặt da, tóc hoặc chấy và chủ yếu phát huy tác dụng vật lý tại vị trí sử dụng.
Dimethicone
INN Dimeticone là tên được sử dụng trong hệ thống WHO ATC/DDD và tài liệu dược tại Anh; Dimethicone là cách viết phổ biến tại Hoa Kỳ và trong danh pháp thành phần mỹ phẩm.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dimethicone |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dimeticone là tên được sử dụng trong hệ thống WHO ATC/DDD và tài liệu dược tại Anh; Dimethicone là cách viết phổ biến tại Hoa Kỳ và trong danh pháp thành phần mỹ phẩm. |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Polydimethylsiloxane; poly(dimethylsiloxane); PDMS; dimethylpolysiloxane; silicone oil. Tên gọi có thể thay đổi theo độ nhớt và tiêu chuẩn dược điển của nguyên liệu. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Dimeticonum |
| Tên USAN | dimethicone |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 9006-65-9 |
|---|---|
| UNII | 92RU3N3Y1O |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Dimethicone
Dược động học toàn thân của dimethicone thường có ý nghĩa hạn chế vì nhiều chế phẩm tác động tại chỗ. SmPC của dung dịch dimeticone 4% ghi nhận thuốc hấp thu qua da rất ít hoặc không hấp thu. Một đánh giá an toàn cũng báo cáo dimethicone không được hấp thu đáng kể sau phơi nhiễm đường uống hoặc qua da trong các nghiên cứu được xem xét.
Giai đoạn I: Hấp thu
Đối với dung dịch dimeticone 4% dùng trên tóc và da đầu, hấp thu qua da được ghi nhận là rất ít hoặc không có. Các đánh giá an toàn cũ cũng không ghi nhận hấp thu đáng kể sau phơi nhiễm đường uống hoặc qua da. Mức hấp thu có thể không giống nhau giữa các công thức và cấp độ polymer.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân của dạng bôi được xem là rất thấp do hấp thu qua da ít hoặc không đáng kể. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng cho từng dạng dimethicone. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Do hấp thu toàn thân thấp ở các chế phẩm dùng ngoài, sự phân bố đến mô và cơ quan không được xem là yếu tố dược động học chính. Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chưa có dữ liệu đầy đủ để mô tả một con đường chuyển hóa toàn thân chung cho mọi cấp dimethicone. Với chế phẩm dùng ngoài có hấp thu không đáng kể, chuyển hóa toàn thân thường không có ý nghĩa lâm sàng. Dữ liệu định lượng.
Giai đoạn IV: Thải trừ
SmPC của dung dịch bôi 4% cho biết nếu một lượng nhỏ đi vào tuần hoàn qua vùng da trầy xước, dữ liệu hiện có gợi ý chất được đào thải nhanh ở dạng không đổi. Thông số thải trừ của các dạng và cấp dimethicone khác.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể liên quan gồm đường dùng, độ nhớt và khối lượng phân tử của polymer, tá dược, nồng độ, thời gian tiếp xúc, diện tích bôi và tình trạng nguyên vẹn của da. Mức độ ảnh hưởng định lượng của từng yếu tố.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dimethicone
- Chất bảo vệ da dùng tại chỗ.
- Chất làm mềm và tạo màng trong một số công thức da liễu.
- Tác nhân trị chấy không tác động thần kinh, hoạt động bằng cơ chế vật lý.
- Chất chống tạo bọt trong một số chế phẩm dimeticone hoặc silicone đường tiêu hóa.
Việc xếp nhóm phụ thuộc vào chỉ định và dạng bào chế của sản phẩm.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trên da: Dimethicone tạo lớp phủ bảo vệ tạm thời trên bề mặt, giúp hạn chế tiếp xúc với độ ẩm hoặc tác nhân kích thích và giảm mất nước khỏi lớp sừng. FDA Hoa Kỳ công nhận dimethicone 1–30% là hoạt chất bảo vệ da trong chuyên luận thuốc không kê đơn.
Đối với chấy: Dung dịch dimeticone phủ lên chấy và làm rối loạn khả năng kiểm soát cân bằng nước, khiến côn trùng không thể bài tiết lượng nước dư. Cơ chế này mang tính vật lý, không phải ức chế enzym thần kinh như một số thuốc diệt côn trùng truyền thống.
Trong chế phẩm chống tạo bọt: Silicone làm thay đổi tính chất bề mặt của bọt khí, giúp các bọt nhỏ hợp lại và dễ được loại bỏ hơn. Nhiều thuốc chống đầy hơi sử dụng simethicone, là dimethicone kết hợp silicon dioxide, nên cần đọc chính xác tên hoạt chất.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dimethicone chủ yếu có tác dụng tại chỗ và cơ học. Với chế phẩm trị chấy 4%, hoạt chất không chứa thuốc trừ sâu organophosphate tác động thần kinh và không phụ thuộc vào các enzym đặc hiệu của chấy. Hoạt tính của chế phẩm tham chiếu không bị giảm do cơ chế kháng thuốc diệt côn trùng thần kinh, nhưng hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào việc bao phủ tóc đầy đủ và lặp lại đúng hướng dẫn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dimethicone
Chỉ định hoặc công dụng được ghi nhận theo từng phạm vi quản lý:
- Bảo vệ da: dimethicone 1–30% được liệt kê trong chuyên luận Hoa Kỳ dành cho thuốc bảo vệ da không kê đơn. Nhãn sản phẩm có thể ghi bảo vệ tạm thời da nứt nẻ, da bị kích ứng nhẹ hoặc vùng da chịu ảnh hưởng của độ ẩm, nước tiểu và phân, tùy công thức đã đăng ký.
- Điều trị chấy đầu: dung dịch dimeticone 4% Hedrin được phê duyệt tại Anh để loại bỏ tình trạng nhiễm chấy đầu.
- Chống đầy hơi: WHO ATC/DDD ghi nhận dimeticone dùng chống đầy hơi trong nhóm A03AX13 – silicones. Chỉ định và liều cụ thể phải căn cứ vào nhãn sản phẩm tại quốc gia lưu hành.
Dimethicone có mặt trong mỹ phẩm không đồng nghĩa sản phẩm đó là thuốc hoặc có chỉ định điều trị.
Các vật liệu silicone và polydimethylsiloxane đang được nghiên cứu trong nhiều ứng dụng da liễu, quản lý sẹo, băng vết thương và hệ đưa thuốc. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu trên một loại silicone hoặc một công thức cụ thể không thể suy rộng cho mọi sản phẩm chứa dimethicone. Tình trạng phê duyệt tại Việt Nam của các ứng dụng ngoài chỉ định.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là ví dụ từ nhãn của các sản phẩm cụ thể, không phải liều chung cho mọi chế phẩm dimethicone:
- Kem bảo vệ da dimethicone 1,75%: nhãn DailyMed hướng dẫn bôi rộng rãi khi cần thiết.
- Dung dịch dimeticone 4% trị chấy: đối với người lớn và trẻ từ 6 tháng tuổi, bôi lượng đủ để phủ tóc khô và toàn bộ da đầu từ chân đến ngọn; để khô tự nhiên, giữ trên tóc ít nhất 8 giờ hoặc qua đêm, sau đó gội sạch. Lặp lại sau 7 ngày. Trẻ dưới 6 tháng chỉ dùng dưới sự giám sát y tế.
- Liều đường uống của dimethicone đơn chất: .
Không tự áp dụng nồng độ, lượng dùng hoặc thời gian lưu thuốc của sản phẩm này cho một sản phẩm khác.
- Đọc tên hoạt chất, nồng độ, đường dùng và chỉ định trên nhãn.
- Không uống sản phẩm được ghi “chỉ dùng ngoài”.
- Tránh để thuốc tiếp xúc với mắt; nếu dính mắt, rửa bằng nước.
- Với chế phẩm trị chấy, cần phủ đủ toàn bộ tóc và da đầu theo đúng hướng dẫn.
- Không sử dụng máy sấy hoặc nguồn nhiệt nếu nhãn yêu cầu để tóc khô tự nhiên.
- Tóc có phủ một số dung dịch dimeticone có thể dễ bắt cháy; tránh ngọn lửa, thuốc lá đang cháy và nguồn bắt lửa trong thời gian thuốc còn trên tóc.
- Không tự tăng lượng dùng hoặc lặp lại thường xuyên hơn hướng dẫn.
Theo dõi các dấu hiệu:
- Đỏ da, ngứa tăng, phát ban, mề đay hoặc bong vảy.
- Kích ứng mắt hoặc vùng da quanh mắt.
- Khó thở hoặc biểu hiện quá mẫn.
- Với điều trị chấy: còn phát hiện chấy sống sau lần điều trị thứ hai.
- Tình trạng da kéo dài, lan rộng, có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc trở nên nặng hơn.
Ngừng sản phẩm và hỏi bác sĩ/dược sĩ nếu xuất hiện phản ứng bất thường hoặc điều trị không đạt mục tiêu theo nhãn.
Cảnh báo và lưu ý về Dimethicone
Quá mẫn với dimethicone hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm. Chống chỉ định bổ sung, nếu có, phải căn cứ vào tờ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm.
Với dung dịch dimeticone 4% bôi tóc, các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm kích ứng da, ngứa hoặc bong vảy da đầu và kích ứng quanh mắt. Một số trường hợp rụng tóc đơn lẻ đã được báo cáo. Tần suất và loại phản ứng có thể khác giữa các công thức.
Phản ứng quá mẫn có thể biểu hiện bằng phát ban, mề đay, ngứa toàn thân hoặc khó thở. Khi xuất hiện dấu hiệu quá mẫn, cần ngừng dùng, rửa sạch sản phẩm và tìm hỗ trợ y tế nếu triệu chứng không hết hoặc có biểu hiện hô hấp.
- Chỉ sử dụng đúng đường dùng ghi trên nhãn.
- Tránh tiếp xúc với mắt, niêm mạc và vùng da không phù hợp với chỉ định.
- Ngừng sử dụng khi có phát ban hoặc dấu hiệu quá mẫn.
- Với dung dịch trị chấy, tóc đang phủ thuốc có thể dễ bắt cháy; tránh hoàn toàn lửa trần, thuốc lá, nến, bếp và nguồn nhiệt.
- Trẻ dưới độ tuổi ghi trên nhãn chỉ được điều trị khi có hướng dẫn chuyên môn.
- Không tự dùng kéo dài cho tổn thương da không rõ nguyên nhân.
- Dimethicone trong mỹ phẩm không mặc nhiên có chỉ định điều trị bệnh.
- Sản phẩm chứa dimethicone không thay thế đánh giá y tế khi có đau, sưng nóng, chảy dịch, sốt hoặc tổn thương lan rộng.
SmPC của dung dịch dimeticone 4% không ghi nhận hội chứng quá liều đặc hiệu và cho rằng thường không cần thủ thuật xử trí đặc biệt. Tuy vậy, nếu nuốt nhầm, dính lượng lớn vào mắt, xuất hiện khó thở hoặc triệu chứng bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc. Không tự gây nôn.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm. Dung dịch dimeticone 4% tham chiếu không yêu cầu điều kiện nhiệt độ đặc biệt nhưng phải tránh nguồn bắt lửa khi thuốc ở trên tóc. Một nhãn kem dimethicone trên DailyMed hướng dẫn bảo quản trong khoảng 4–35°C. Luôn tuân thủ nhiệt độ và hạn dùng ghi trên bao bì của sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Độ tuổi sử dụng phụ thuộc chế phẩm. Dung dịch dimeticone 4% tham chiếu được dùng cho trẻ từ 6 tháng tuổi với cách dùng tương tự người lớn; trẻ dưới 6 tháng chỉ điều trị dưới giám sát y tế. Không áp dụng giới hạn tuổi này cho mọi sản phẩm dimethicone.
SmPC của chế phẩm bôi trị chấy không nêu yêu cầu hiệu chỉnh liều riêng cho người cao tuổi. Cần lưu ý khả năng tự bôi thuốc, tình trạng da đầu, bệnh da kèm theo và nguy cơ tiếp xúc với nguồn lửa. Dữ liệu riêng cho các chế phẩm đường uống.
SmPC của dung dịch dimeticone 4% ghi nhận không có dữ liệu cho thấy sản phẩm không thể sử dụng trong thai kỳ. Tuy nhiên, đây là thông tin theo sản phẩm cụ thể, không phải xác nhận chung cho mọi nồng độ và dạng bào chế. Phụ nữ có thai nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng thuốc, đặc biệt với sản phẩm đường uống hoặc phối hợp nhiều hoạt chất.
Dữ liệu trực tiếp còn hạn chế. NHS Specialist Pharmacy Service nhận định dimeticone dùng trị chấy không được hấp thu đáng kể qua da nên khả năng đi vào sữa được dự đoán là thấp. Việc sử dụng vẫn cần tuân theo nhãn; tránh để trẻ tiếp xúc hoặc nuốt sản phẩm trên da và tóc.
SmPC của dạng bôi 4% không đưa ra hướng dẫn hiệu chỉnh liều riêng cho người suy gan; điều này phù hợp với mức hấp thu qua da rất thấp. Dữ liệu lâm sàng riêng ở bệnh nhân suy gan nặng và dữ liệu đối với dạng uống.
SmPC của dạng bôi 4% không đưa ra hướng dẫn hiệu chỉnh liều riêng cho người suy thận. Dữ liệu lâm sàng riêng ở người suy thận nặng và dữ liệu đối với dạng uống.
SmPC của dung dịch dimeticone 4% không ghi nhận ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Nếu sản phẩm phối hợp thêm hoạt chất khác, cần kiểm tra cảnh báo riêng trên tờ hướng dẫn.
Tương tác thuốc của Dimethicone
SmPC của dung dịch dimeticone 4% ghi nhận chưa biết tương tác với thuốc khác. Kết luận này không nên suy rộng cho mọi chế phẩm đường uống hoặc sản phẩm phối hợp. Người đang dùng nhiều thuốc, thuốc bôi da đầu khác hoặc thuốc có khoảng điều trị hẹp nên hỏi bác sĩ/dược sĩ và kiểm tra tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Thắc mắc về hoạt chất Dimethicone
Dimethicone là polymer silicone còn gọi là polydimethylsiloxane. Trong một số thuốc bôi, hoạt chất tạo lớp bảo vệ vật lý trên bề mặt da. Trong chế phẩm trị chấy, dimeticone phủ lên chấy và làm rối loạn cân bằng nước của chúng.
Không hoàn toàn. Dimethicone là polydimethylsiloxane, còn simethicone là hệ chống tạo bọt chứa dimethicone kết hợp với silicon dioxide. Hai tên này có thể liên quan về thành phần nhưng không được tự coi là cùng một thuốc hoặc dùng cùng liều.
Một số sản phẩm dimeticone được phê duyệt cho chấy đầu. Ví dụ, dung dịch dimeticone 4% tại Anh được chỉ định loại bỏ chấy, dùng hai lần cách nhau bảy ngày theo nhãn. Không phải mọi mỹ phẩm hoặc kem chứa dimethicone đều có chỉ định trị chấy.
Điều này phụ thuộc sản phẩm và đường dùng. Dữ liệu của dung dịch bôi trị chấy 4% không cho thấy lý do phải tránh trong thai kỳ; hấp thu qua da rất thấp nên lượng chuyển vào sữa được dự đoán là không đáng kể. Phụ nữ có thai hoặc cho con bú vẫn nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng.
Cần phân biệt mỹ phẩm, thuốc bảo vệ da và thuốc trị chấy. Tần suất sử dụng phải theo nhãn của sản phẩm cụ thể. Không nên dùng chế phẩm trị chấy hoặc thuốc bôi điều trị hằng ngày nếu nhãn không hướng dẫn như vậy. Ngừng sử dụng và hỏi chuyên gia y tế khi xuất hiện kích ứng, phát ban hoặc tình trạng không cải thiện.

