Etoperidone là một hợp chất chống trầm cảm thuộc nhóm phenylpiperazine, có cấu trúc liên quan đến trazodone và nefazodone. Hoạt chất từng được nghiên cứu chủ yếu trong điều trị trầm cảm và được WHO phân loại với mã ATC N06AB09. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy Etoperidone đối kháng một số thụ thể serotonin và alpha-adrenergic, đồng thời có tác dụng ức chế chất vận chuyển serotonin tương đối yếu. Thuốc được chuyển hóa rộng, trong đó có tạo thành meta-chlorophenylpiperazine, còn gọi là mCPP, là một chất chuyển hóa có hoạt tính serotonin. Tuy nhiên, không xác minh được nhãn thuốc, SmPC hoặc hướng dẫn kê đơn hiện hành từ FDA, EMA hay cơ quan quản lý Việt Nam. Cơ sở dữ liệu NCATS của Hoa Kỳ ghi tình trạng hiện tại là đã rút khỏi sử dụng và chưa xác định chắc chắn lịch sử phê duyệt. Vì vậy, không nên tự sử dụng Etoperidone hoặc suy rộng liều, chống chỉ định và cảnh báo từ trazodone hay nefazodone sang hoạt chất này.
Nội dung chính
- Nhóm hoạt chất: Thuốc chống trầm cảm phenylpiperazine; thường được mô tả thuộc nhóm SARI
- Mã ATC: N06AB09
- Dạng muối: Etoperidone hydrochloride
- Đường dùng từng được nghiên cứu: Đường uống
- Ứng dụng chính từng được nghiên cứu: Trầm cảm
- Chất chuyển hóa đáng chú ý: meta-Chlorophenylpiperazine, viết tắt mCPP
- Dược động học nổi bật: Chuyển hóa rất rộng; dưới 0,01% liều được bài tiết dưới dạng không đổi
- Tình trạng hiện tại: NCATS ghi tình trạng đã rút khỏi sử dụng; chưa xác minh được nhãn lưu hành hiện hành
- Liều dùng hiện hành
- Khuyến cáo: Không tự sử dụng hoặc dùng sản phẩm nghiên cứu chứa Etoperidone
Hoạt chất Etoperidone là gì?
Etoperidone là một hoạt chất chống trầm cảm phenylpiperazine được phát triển từ thập niên 1970. Hoạt chất có tác động trên hệ serotonin và alpha-adrenergic, đồng thời được chuyển hóa thành mCPP có hoạt tính serotonin. Dữ liệu hiện có chủ yếu là nghiên cứu cũ, nghiên cứu tiền lâm sàng và nghiên cứu dược động học; không xác minh được nhãn điều trị hiện hành.
Etoperidone
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Etoperidone |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Etoperidone |
| Tên IUPAC | 2-[3-[4-(3-chlorophenyl)piperazin-1-yl]propyl]-4,5-diethyl-1,2,4-triazol-3-one |
| Tên hóa học khác | (1,3-(4-m-chlorophenyl-1-piperazinyl)propyl)-3,4-diethyl-delta(2)-1,2,4-triazolin-5-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Etoperidone hydrochloride; Etoperidone HCl; Etoperidon hydroclorid; ST-1191; MCN-A-2673-11; AF-1191; NSC-304398. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Etoperidonum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 52942-31-1 |
|---|---|
| UNII | KAI6MVO39Z |
| PubChem CID | 40589 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Etoperidone
Dữ liệu dược động học trên người còn hạn chế. Một nghiên cứu cân bằng khối lượng sử dụng một liều uống duy nhất 100 mg Etoperidone hydrochloride đánh dấu carbon-14 ở sáu nam giới khỏe mạnh cho thấy hoạt chất được chuyển hóa rất rộng. Tổng hoạt tính phóng xạ có thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 21,7 giờ; phần lớn được thu hồi trong nước tiểu và một phần nhỏ hơn trong phân.
Các thông số này phản ánh nghiên cứu liều đơn và tổng hoạt tính phóng xạ, không phải hướng dẫn liều điều trị.
Giai đoạn I: Hấp thu
Nghiên cứu trên người xác nhận có hấp thu sau khi uống dung dịch chứa 100 mg Etoperidone hydrochloride, nhưng sinh khả dụng tuyệt đối, thời gian đạt nồng độ đỉnh và ảnh hưởng của thức ăn chưa được xác minh từ nhãn hiện hành.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Etoperidone được chuyển hóa rất rộng. Nghiên cứu trên người xác định Etoperidone cùng 21 chất chuyển hóa trong huyết tương, nước tiểu và phân. Các con đường chuyển hóa được đề xuất gồm oxy hóa nhóm alkyl, oxy hóa vòng piperazine, N-dealkyl hóa, hydroxyl hóa vòng phenyl và liên hợp.
N-dealkyl hóa tạo thành 1-(3-chlorophenyl)piperazine, còn gọi là mCPP, cùng các chất chuyển hóa khác. Dưới 0,01% liều được tìm thấy dưới dạng Etoperidone không đổi trong mẫu bài tiết.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Trong nghiên cứu liều đơn trên sáu người khỏe mạnh, khoảng 78,8% tổng hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 9,6% trong phân trong thời gian lấy mẫu. Etoperidone không đổi chiếm dưới 0,01% liều trong các mẫu bài tiết, cho thấy thải trừ chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối của tổng hoạt tính phóng xạ trong huyết tương là 21,7 ± 2,8 giờ sau một liều uống duy nhất 100 mg Etoperidone hydrochloride đánh dấu carbon-14. Đây không nhất thiết là thời gian bán thải riêng của Etoperidone không đổi. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Etoperidone
Etoperidone được mô tả với các đặc tính:
- Thuốc chống trầm cảm phenylpiperazine.
- Chất đối kháng thụ thể serotonin.
- Chất đối kháng thụ thể alpha-adrenergic.
- Chất ức chế tái thu hồi serotonin tương đối yếu.
- Tiền chất tạo chất chuyển hóa có hoạt tính mCPP.
- Hoạt chất có cấu trúc liên quan đến trazodone và nefazodone.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tạo ra tác dụng chống trầm cảm trên người chưa được xác lập đầy đủ.
Dữ liệu gắn kết thụ thể cho thấy Etoperidone có hoạt tính đối kháng tại thụ thể 5-HT2 và alpha-1 adrenergic, đồng thời tác động tại thụ thể 5-HT1A. Nghiên cứu trên động vật gợi ý hoạt tính tại 5-HT1A chủ yếu mang tính đối kháng, mặc dù không loại trừ khả năng chủ vận một phần yếu.
Etoperidone có ái lực với chất vận chuyển serotonin thấp hơn đáng kể so với nhiều thuốc ức chế tái thu hồi serotonin điển hình. Chất chuyển hóa mCPP có thể góp phần quan trọng vào các tác động serotonin của thuốc.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy Etoperidone có tác động hai pha trên dẫn truyền serotonin, gồm đặc tính đối kháng serotonin của thuốc mẹ và hoạt tính liên quan đến chất chuyển hóa được tạo thành sau chuyển hóa.
Dữ liệu gắn kết trên mô não người ghi nhận ái lực đáng kể tại các thụ thể 5-HT2, 5-HT1A và alpha-adrenergic; tuy nhiên, các giá trị gắn kết in vitro không thể dùng trực tiếp để dự đoán hiệu quả hoặc liều điều trị ở người.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Etoperidone
Không xác minh được chỉ định được phê duyệt hiện hành từ nhãn thuốc hoặc SmPC chính thức.
Etoperidone từng được phát triển và nghiên cứu như thuốc chống trầm cảm trong điều trị các trạng thái trầm cảm. Thông tin này mang tính lịch sử và không được xem là chỉ định hiện hành.
Ngoài trầm cảm, cơ sở dữ liệu NCATS ghi nhận Etoperidone từng được nghiên cứu đối với run trong bệnh Parkinson, triệu chứng ngoại tháp và bất lực ở nam giới. Chưa có đủ căn cứ để xem đây là chỉ định đã được phê duyệt hoặc ứng dụng điều trị được khuyến nghị.
Các nghiên cứu tính toán gần đây cũng khảo sát khả năng tương tác của Etoperidone với acetylcholinesterase, nhưng đây mới là dữ liệu sàng lọc tiền lâm sàng, không chứng minh hiệu quả điều trị bệnh Alzheimer.
Liều dùng và cách sử dụng
Không xác minh được liều điều trị từ nhãn thuốc hoặc SmPC hiện hành.
Một nghiên cứu dược động học đã sử dụng một liều uống duy nhất 100 mg Etoperidone hydrochloride ở người khỏe mạnh. Đây là liều nghiên cứu cân bằng khối lượng, không phải khuyến cáo điều trị và không được tự áp dụng.
Không có hướng dẫn sử dụng hiện hành đã được xác minh.
Etoperidone không nên được tự mua, tự sử dụng hoặc dùng dưới dạng hóa chất nghiên cứu. Không thay thế Etoperidone bằng trazodone hoặc nefazodone và không suy rộng liều giữa các hoạt chất chỉ vì chúng có cấu trúc tương tự.
Cảnh báo và lưu ý về Etoperidone
Không có dữ liệu phản ứng bất lợi đầy đủ từ nhãn thuốc hiện hành.
Không được suy luận toàn bộ tác dụng phụ của trazodone, nefazodone hoặc mCPP là tác dụng phụ đã được xác nhận của Etoperidone.
- Không có nhãn kê đơn hiện hành để xác định đầy đủ cảnh báo và thận trọng.
- Không sử dụng hóa chất Etoperidone dành cho nghiên cứu trên người.
- Không tự áp dụng thông tin liều lịch sử.
- Không suy rộng hồ sơ an toàn của trazodone hoặc nefazodone sang Etoperidone.
- Người đang có triệu chứng trầm cảm cần được bác sĩ đánh giá và lựa chọn thuốc có tình trạng cấp phép, chất lượng và dữ liệu an toàn rõ ràng.
Dữ liệu quá liều và phác đồ xử trí đặc hiệu của Etoperidone.
Khi nghi ngờ đã uống Etoperidone hoặc hóa chất được ghi là Etoperidone Hydrochloride, cần liên hệ cấp cứu hoặc trung tâm chống độc ngay. Không tự gây nôn và nên mang theo bao bì hoặc thông tin hóa chất để nhân viên y tế nhận diện.
Điều kiện bảo quản của thuốc thành phẩm có nhãn lưu hành hiện hành.
Không sử dụng tiêu chuẩn bảo quản của hóa chất nghiên cứu làm hướng dẫn bảo quản thuốc dùng cho người.
Đối tượng đặc biệt
An toàn, hiệu quả và liều dùng ở trẻ em.
An toàn, hiệu quả và liều dùng ở người cao tuổi.
Dữ liệu sử dụng Etoperidone ở phụ nữ mang thai.
Không sử dụng trong thai kỳ khi chưa có chỉ định và đánh giá trực tiếp của bác sĩ.
Dữ liệu về sự bài tiết Etoperidone hoặc các chất chuyển hóa vào sữa mẹ và ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ.
Dữ liệu sử dụng và hiệu chỉnh liều ở người suy gan.
Do Etoperidone được chuyển hóa rộng, người có bệnh gan không được tự sử dụng hoạt chất này.
Dữ liệu sử dụng và hiệu chỉnh liều ở người suy thận.
Dữ liệu chính thức về ảnh hưởng của Etoperidone đến khả năng lái xe và vận hành máy.
Không lái xe hoặc vận hành máy sau khi phơi nhiễm Etoperidone cho đến khi được nhân viên y tế đánh giá.
Tương tác thuốc của Etoperidone
Chưa xác minh được danh sách tương tác lâm sàng từ nhãn thuốc hiện hành.
Vì Etoperidone tác động trên hệ serotonin và tạo mCPP, không nên tự phối hợp với thuốc chống trầm cảm, thuốc tác động serotonin, thuốc hướng thần, rượu hoặc chất kích thích. Khuyến cáo này mang tính phòng ngừa, không phải danh sách tương tác chính thức của một nhãn thuốc.
Thắc mắc về hoạt chất Etoperidone
Etoperidone là hoạt chất chống trầm cảm phenylpiperazine cũ, có cấu trúc liên quan đến trazodone và nefazodone. Thuốc tác động lên thụ thể serotonin và alpha-adrenergic, đồng thời được chuyển hóa thành mCPP. Không xác minh được nhãn lưu hành hiện hành của Etoperidone.
Cơ sở dữ liệu Inxight Drugs của NCATS ghi tình trạng Etoperidone hiện là đã rút khỏi sử dụng và lịch sử phê duyệt chưa được xác định chắc chắn. Tình trạng lưu hành tại Việt Nam chưa được xác minh.
Etoperidone từng được phát triển và nghiên cứu chủ yếu như thuốc chống trầm cảm. Một số nghiên cứu cũ còn khảo sát run trong Parkinson, triệu chứng ngoại tháp và bất lực ở nam giới, nhưng không đủ căn cứ để xem đây là các chỉ định điều trị hiện hành.
Không xác minh được liều điều trị từ nhãn thuốc hoặc SmPC hiện hành. Nghiên cứu dược động học từng dùng một liều uống duy nhất 100 mg, nhưng đây không phải liều khuyến cáo điều trị và không được tự áp dụng.
Các hoạt chất này cùng thuộc nhóm phenylpiperazine và có một số đặc điểm tác động serotonin tương đồng, nhưng không phải cùng một thuốc. Chúng khác nhau về cấu trúc, dược động học, tình trạng cấp phép và hồ sơ an toàn; không được thay thế hoặc quy đổi liều cho nhau.

