Viêm lồi cầu trong là tình trạng đau tại nguyên ủy chung của nhóm cơ gấp và sấp cẳng tay. Bệnh không chỉ gặp ở người chơi golf mà còn xuất hiện ở người ném bóng, leo núi hoặc lao động dùng lực cổ tay. Đau ở mặt trong khuỷu khi xách túi, vặn dụng cụ, đánh golf hoặc ném bóng có thể bắt nguồn từ nhóm gân gấp–sấp cẳng tay. Viêm lồi cầu trong thường tiến triển âm thầm và dễ bị nhầm với chèn ép thần kinh trụ vì hai vấn đề nằm gần nhau. Xác định đau xuất hiện khi gấp cổ tay, sấp cẳng tay hay kèm tê ngón út sẽ giúp định hướng nguyên nhân và lựa chọn bài tập phù hợp.
Viêm lồi cầu trong là bệnh gì?
Viêm lồi cầu trong, còn gọi là khuỷu tay người chơi golf, là bệnh lý quá tải tại nguyên ủy chung của các gân gấp cổ tay và sấp cẳng tay ở phía trong khuỷu. Tình trạng kéo dài thường phản ánh sự thích nghi gân không theo kịp tải lặp lại, dẫn đến đau và thay đổi cấu trúc mô. Tên bệnh gắn với golf nhưng phần lớn trường hợp có thể liên quan đến công việc, tập gym, ném bóng hoặc hoạt động cầm nắm khác.
| Tên bệnh | Viêm lồi cầu trong |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Medial epicondylitis / medial elbow tendinopathy |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Khuỷu tay người chơi golf; bệnh lý gân gấp–sấp cẳng tay |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Cơ xương khớp; bệnh lý gân và điểm bám gân |
| Cơ quan ảnh hưởng | Nhóm cơ gấp–sấp xuất phát từ lồi cầu trong xương cánh tay, giúp gấp cổ tay, gập các ngón và xoay lòng bàn tay xuống. Điểm bám chung phải truyền lực lớn khi nắm chặt hoặc kéo vật về phía cơ thể. Thần kinh trụ chạy ở phía sau lồi cầu trong, rất gần vùng đau; vì vậy người bệnh có thể đồng thời có kích thích thần kinh, biểu hiện bằng tê ngón út và nửa trong ngón áp út. |
| Tính chất bệnh | Bệnh lý gân do quá tải hoặc thoái hóa, không lây. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm lồi cầu trong
Động tác gấp cổ tay, sấp cẳng tay hoặc siết tay lặp lại với lực cao tạo ra vi tổn thương tại điểm bám gân. Kỹ thuật đánh golf dùng quá nhiều cổ tay, ném bóng với khối lượng lớn, kéo xà, nâng tạ hoặc dùng dụng cụ cầm tay đều có thể vượt quá khả năng chịu tải của mô. Một cú giật mạnh đôi khi gây khởi phát đột ngột, nhưng đa số bệnh nhân mô tả đau tăng dần sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần hoạt động.
Động tác gấp cổ tay, sấp cẳng tay hoặc siết tay lặp lại với lực cao tạo ra vi tổn thương tại điểm bám gân. Kỹ thuật đánh golf dùng quá nhiều cổ tay, ném bóng với khối lượng lớn, kéo xà, nâng tạ hoặc dùng dụng cụ cầm tay đều có thể vượt quá khả năng chịu tải của mô. Một cú giật mạnh đôi khi gây khởi phát đột ngột, nhưng đa số bệnh nhân mô tả đau tăng dần sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần hoạt động.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm lồi cầu trong
Động tác gấp cổ tay, sấp cẳng tay hoặc siết tay lặp lại với lực cao tạo ra vi tổn thương tại điểm bám gân. Kỹ thuật đánh golf dùng quá nhiều cổ tay, ném bóng với khối lượng lớn, kéo xà, nâng tạ hoặc dùng dụng cụ cầm tay đều có thể vượt quá khả năng chịu tải của mô. Một cú giật mạnh đôi khi gây khởi phát đột ngột, nhưng đa số bệnh nhân mô tả đau tăng dần sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần hoạt động.
Người chơi golf, bóng chày, cricket, môn ném, leo núi và tập sức mạnh có nguy cơ cao nếu tăng khối lượng quá nhanh. Nghề xây dựng, cơ khí, làm vườn, chế biến thực phẩm hoặc công việc cần bóp–vặn liên tục cũng tạo tải đáng kể. Cơ cẳng tay thiếu sức bền, kỹ thuật nâng sai, dụng cụ có cán nhỏ, thời gian nghỉ không đủ và tiền sử đau khuỷu là các yếu tố có thể góp phần duy trì triệu chứng.
Người đau mặt trong khuỷu, vận động viên ném, người chơi golf, leo núi hoặc lao động cầm nắm
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm lồi cầu trong
Đau và ấn đau tập trung ở mặt trong khuỷu, đôi khi lan xuống phía lòng cẳng tay. Cơn đau tăng khi nắm chặt, gấp cổ tay, xoay lòng bàn tay xuống, kéo vật hoặc thực hiện động tác ném. Lực bóp có thể giảm và cẳng tay cảm giác cứng sau nghỉ. Nếu thần kinh trụ bị kích thích, người bệnh có thể tê châm chích ngón út và ngón áp út; triệu chứng này cần được ghi nhận riêng thay vì xem là biểu hiện thông thường của gân.
Đau và ấn đau tập trung ở mặt trong khuỷu, đôi khi lan xuống phía lòng cẳng tay. Cơn đau tăng khi nắm chặt, gấp cổ tay, xoay lòng bàn tay xuống, kéo vật hoặc thực hiện động tác ném. Lực bóp có thể giảm và cẳng tay cảm giác cứng sau nghỉ. Nếu thần kinh trụ bị kích thích, người bệnh có thể tê châm chích ngón út và ngón áp út; triệu chứng này cần được ghi nhận riêng thay vì xem là biểu hiện thông thường của gân.
Nên khám nếu đau kéo dài, khó cầm đồ, không thể trở lại công việc hoặc xuất hiện tê ngón út–áp út. Cần đánh giá nhanh khi yếu bàn tay tăng, teo cơ, khuỷu mất vững, sưng nóng đỏ, sốt, đau sau chấn thương mạnh hoặc không duỗi–gấp được khớp. Những biểu hiện này có thể liên quan đến tổn thương thần kinh, dây chằng, gãy xương hay nhiễm trùng, không nên tự điều trị như một bệnh lý gân đơn thuần.
Nên khám nếu đau kéo dài, khó cầm đồ, không thể trở lại công việc hoặc xuất hiện tê ngón út–áp út. Cần đánh giá nhanh khi yếu bàn tay tăng, teo cơ, khuỷu mất vững, sưng nóng đỏ, sốt, đau sau chấn thương mạnh hoặc không duỗi–gấp được khớp. Những biểu hiện này có thể liên quan đến tổn thương thần kinh, dây chằng, gãy xương hay nhiễm trùng, không nên tự điều trị như một bệnh lý gân đơn thuần.
Chẩn đoán Viêm lồi cầu trong
Bác sĩ đánh giá điểm đau tại hoặc hơi phía dưới–trước lồi cầu trong, sau đó kiểm tra đau khi gấp cổ tay và sấp cẳng tay chống lực cản. Tầm vận động, độ vững dây chằng bên trụ và chức năng thần kinh trụ cũng được khảo sát, đặc biệt ở người ném bóng. X-quang hữu ích khi có chấn thương hoặc nghi bệnh xương khớp. Siêu âm, MRI hoặc điện cơ chỉ định tùy trường hợp kéo dài, yếu bất thường, tê bì hay kế hoạch can thiệp.
Bác sĩ đánh giá điểm đau tại hoặc hơi phía dưới–trước lồi cầu trong, sau đó kiểm tra đau khi gấp cổ tay và sấp cẳng tay chống lực cản. Tầm vận động, độ vững dây chằng bên trụ và chức năng thần kinh trụ cũng được khảo sát, đặc biệt ở người ném bóng. X-quang hữu ích khi có chấn thương hoặc nghi bệnh xương khớp. Siêu âm, MRI hoặc điện cơ chỉ định tùy trường hợp kéo dài, yếu bất thường, tê bì hay kế hoạch can thiệp.
Bác sĩ đánh giá điểm đau tại hoặc hơi phía dưới–trước lồi cầu trong, sau đó kiểm tra đau khi gấp cổ tay và sấp cẳng tay chống lực cản. Tầm vận động, độ vững dây chằng bên trụ và chức năng thần kinh trụ cũng được khảo sát, đặc biệt ở người ném bóng. X-quang hữu ích khi có chấn thương hoặc nghi bệnh xương khớp. Siêu âm, MRI hoặc điện cơ chỉ định tùy trường hợp kéo dài, yếu bất thường, tê bì hay kế hoạch can thiệp.
Bác sĩ đánh giá điểm đau tại hoặc hơi phía dưới–trước lồi cầu trong, sau đó kiểm tra đau khi gấp cổ tay và sấp cẳng tay chống lực cản. Tầm vận động, độ vững dây chằng bên trụ và chức năng thần kinh trụ cũng được khảo sát, đặc biệt ở người ném bóng. X-quang hữu ích khi có chấn thương hoặc nghi bệnh xương khớp. Siêu âm, MRI hoặc điện cơ chỉ định tùy trường hợp kéo dài, yếu bất thường, tê bì hay kế hoạch can thiệp.
Bác sĩ đánh giá điểm đau tại hoặc hơi phía dưới–trước lồi cầu trong, sau đó kiểm tra đau khi gấp cổ tay và sấp cẳng tay chống lực cản. Tầm vận động, độ vững dây chằng bên trụ và chức năng thần kinh trụ cũng được khảo sát, đặc biệt ở người ném bóng. X-quang hữu ích khi có chấn thương hoặc nghi bệnh xương khớp. Siêu âm, MRI hoặc điện cơ chỉ định tùy trường hợp kéo dài, yếu bất thường, tê bì hay kế hoạch can thiệp.
Điều trị Viêm lồi cầu trong
Điều trị bắt đầu bằng giảm tạm thời động tác gấp cổ tay, sấp cẳng tay và cầm nắm mạnh gây đau. Có thể thay đổi cách nâng, dùng hai tay, tăng kích thước cán cầm hoặc chia ca làm việc ngắn hơn. Chườm lạnh sau hoạt động hoặc nhiệt nhẹ trước tập được lựa chọn theo đáp ứng cá nhân. Một số người thấy dễ chịu với đai cẳng tay, nhưng cần đảm bảo không ép vào thần kinh trụ và không đeo quá chặt.
Thuốc giảm đau hoặc chống viêm bôi có thể hỗ trợ ngắn hạn khi dùng đúng hướng dẫn và phù hợp bệnh nền. Tiêm quanh điểm bám gân cần được cân nhắc cẩn thận vì vùng trong khuỷu gần thần kinh trụ và mạch máu; hiệu quả của corticosteroid thường thiên về giảm đau ngắn hạn hơn là khôi phục khả năng chịu tải. Các thủ thuật sinh học hoặc sóng xung kích chưa có kết quả đồng nhất, nên không thay thế việc điều chỉnh tải và phục hồi có tiến triển.
Thuốc giảm đau hoặc chống viêm bôi có thể hỗ trợ ngắn hạn khi dùng đúng hướng dẫn và phù hợp bệnh nền. Tiêm quanh điểm bám gân cần được cân nhắc cẩn thận vì vùng trong khuỷu gần thần kinh trụ và mạch máu; hiệu quả của corticosteroid thường thiên về giảm đau ngắn hạn hơn là khôi phục khả năng chịu tải. Các thủ thuật sinh học hoặc sóng xung kích chưa có kết quả đồng nhất, nên không thay thế việc điều chỉnh tải và phục hồi có tiến triển.
Phẫu thuật hiếm khi cần thiết và chỉ được xem xét khi đau dai dẳng gây mất chức năng sau nhiều tháng điều trị bảo tồn đầy đủ. Bác sĩ có thể làm sạch mô gân bệnh, sửa điểm bám hoặc xử trí tổn thương phối hợp. Nếu có chèn ép thần kinh trụ rõ, kế hoạch mổ có thể bao gồm giải phóng hoặc chuyển vị thần kinh tùy tình huống. Thời gian trở lại lao động nặng hay ném bóng phụ thuộc mức sửa chữa và tiến độ phục hồi sau mổ.
Ở giai đoạn nhạy cảm, người bệnh có thể bắt đầu bằng co cơ đẳng trường nhóm gấp cổ tay và vận động nhẹ khuỷu, tránh tạo đau sắc. Khi chịu tải tốt hơn, bài tập hạ cổ tay chậm với lòng bàn tay ngửa giúp rèn sức mạnh lệch tâm; sau đó bổ sung gấp cổ tay chủ động, sấp cẳng tay có kháng lực, lực nắm và kiểm soát vai–thân mình. Người chơi môn ném cần phục hồi cả chuỗi động học từ chân, thân, bả vai đến khuỷu.
Ở giai đoạn nhạy cảm, người bệnh có thể bắt đầu bằng co cơ đẳng trường nhóm gấp cổ tay và vận động nhẹ khuỷu, tránh tạo đau sắc. Khi chịu tải tốt hơn, bài tập hạ cổ tay chậm với lòng bàn tay ngửa giúp rèn sức mạnh lệch tâm; sau đó bổ sung gấp cổ tay chủ động, sấp cẳng tay có kháng lực, lực nắm và kiểm soát vai–thân mình. Người chơi môn ném cần phục hồi cả chuỗi động học từ chân, thân, bả vai đến khuỷu.
Đa số trường hợp tiến triển tốt với quản lý tải và tập phục hồi, nhưng gân cần thời gian để thích nghi nên triệu chứng có thể kéo dài vài tháng. Việc tiếp tục động tác gây đau ở cường độ cao làm tăng nguy cơ mạn tính và giảm lực nắm. Biến chứng đáng lưu ý là kích thích hoặc chèn ép thần kinh trụ, dẫn đến tê kéo dài và yếu cơ bàn tay. Ở vận động viên ném, bỏ sót tổn thương dây chằng bên trụ có thể làm phục hồi thất bại.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Đa số trường hợp tiến triển tốt với quản lý tải và tập phục hồi, nhưng gân cần thời gian để thích nghi nên triệu chứng có thể kéo dài vài tháng. Việc tiếp tục động tác gây đau ở cường độ cao làm tăng nguy cơ mạn tính và giảm lực nắm. Biến chứng đáng lưu ý là kích thích hoặc chèn ép thần kinh trụ, dẫn đến tê kéo dài và yếu cơ bàn tay. Ở vận động viên ném, bỏ sót tổn thương dây chằng bên trụ có thể làm phục hồi thất bại.
Đa số trường hợp tiến triển tốt với quản lý tải và tập phục hồi, nhưng gân cần thời gian để thích nghi nên triệu chứng có thể kéo dài vài tháng. Việc tiếp tục động tác gây đau ở cường độ cao làm tăng nguy cơ mạn tính và giảm lực nắm. Biến chứng đáng lưu ý là kích thích hoặc chèn ép thần kinh trụ, dẫn đến tê kéo dài và yếu cơ bàn tay. Ở vận động viên ném, bỏ sót tổn thương dây chằng bên trụ có thể làm phục hồi thất bại.
Nên khởi động cẳng tay, tăng dần số lần ném hoặc số hiệp tập và tránh tăng đồng thời cả trọng lượng lẫn tần suất. Kỹ thuật golf hoặc ném cần sử dụng lực từ thân và vai thay vì dồn toàn bộ vào cổ tay. Dụng cụ cầm tay nên có cán vừa tay; công việc lặp lại cần xen kẽ nhiệm vụ. Duy trì sức mạnh gấp–duỗi cổ tay cân bằng và sức bền cơ quanh vai giúp giảm tải tập trung ở mặt trong khuỷu.
Nên khởi động cẳng tay, tăng dần số lần ném hoặc số hiệp tập và tránh tăng đồng thời cả trọng lượng lẫn tần suất. Kỹ thuật golf hoặc ném cần sử dụng lực từ thân và vai thay vì dồn toàn bộ vào cổ tay. Dụng cụ cầm tay nên có cán vừa tay; công việc lặp lại cần xen kẽ nhiệm vụ. Duy trì sức mạnh gấp–duỗi cổ tay cân bằng và sức bền cơ quanh vai giúp giảm tải tập trung ở mặt trong khuỷu.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm lồi cầu trong
Ở giai đoạn nhạy cảm, người bệnh có thể bắt đầu bằng co cơ đẳng trường nhóm gấp cổ tay và vận động nhẹ khuỷu, tránh tạo đau sắc. Khi chịu tải tốt hơn, bài tập hạ cổ tay chậm với lòng bàn tay ngửa giúp rèn sức mạnh lệch tâm; sau đó bổ sung gấp cổ tay chủ động, sấp cẳng tay có kháng lực, lực nắm và kiểm soát vai–thân mình. Người chơi môn ném cần phục hồi cả chuỗi động học từ chân, thân, bả vai đến khuỷu.
Điều trị bắt đầu bằng giảm tạm thời động tác gấp cổ tay, sấp cẳng tay và cầm nắm mạnh gây đau. Có thể thay đổi cách nâng, dùng hai tay, tăng kích thước cán cầm hoặc chia ca làm việc ngắn hơn. Chườm lạnh sau hoạt động hoặc nhiệt nhẹ trước tập được lựa chọn theo đáp ứng cá nhân. Một số người thấy dễ chịu với đai cẳng tay, nhưng cần đảm bảo không ép vào thần kinh trụ và không đeo quá chặt.
Điều trị bắt đầu bằng giảm tạm thời động tác gấp cổ tay, sấp cẳng tay và cầm nắm mạnh gây đau. Có thể thay đổi cách nâng, dùng hai tay, tăng kích thước cán cầm hoặc chia ca làm việc ngắn hơn. Chườm lạnh sau hoạt động hoặc nhiệt nhẹ trước tập được lựa chọn theo đáp ứng cá nhân. Một số người thấy dễ chịu với đai cẳng tay, nhưng cần đảm bảo không ép vào thần kinh trụ và không đeo quá chặt.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Thuốc giảm đau hoặc chống viêm bôi có thể hỗ trợ ngắn hạn khi dùng đúng hướng dẫn và phù hợp bệnh nền. Tiêm quanh điểm bám gân cần được cân nhắc cẩn thận vì vùng trong khuỷu gần thần kinh trụ và mạch máu; hiệu quả của corticosteroid thường thiên về giảm đau ngắn hạn hơn là khôi phục khả năng chịu tải. Các thủ thuật sinh học hoặc sóng xung kích chưa có kết quả đồng nhất, nên không thay thế việc điều chỉnh tải và phục hồi có tiến triển.
Phẫu thuật hiếm khi cần thiết và chỉ được xem xét khi đau dai dẳng gây mất chức năng sau nhiều tháng điều trị bảo tồn đầy đủ. Bác sĩ có thể làm sạch mô gân bệnh, sửa điểm bám hoặc xử trí tổn thương phối hợp. Nếu có chèn ép thần kinh trụ rõ, kế hoạch mổ có thể bao gồm giải phóng hoặc chuyển vị thần kinh tùy tình huống. Thời gian trở lại lao động nặng hay ném bóng phụ thuộc mức sửa chữa và tiến độ phục hồi sau mổ.
Câu hỏi thường gặp về Viêm lồi cầu trong
Không. Người ném bóng, leo núi, tập tạ, làm vườn hoặc dùng dụng cụ cầm tay lặp lại đều có thể gặp vì điểm chung là tải lớn lên nhóm gân gấp–sấp.
Viêm lồi cầu trong gây đau ở phía trong khuỷu và tăng khi gấp cổ tay hoặc sấp cẳng tay; viêm lồi cầu ngoài đau ở phía ngoài và tăng khi duỗi cổ tay, cầm nắm.
Tê ngón út hoặc nửa trong ngón áp út gợi ý thần kinh trụ bị kích thích. Đây là dấu hiệu cần được đánh giá riêng, nhất là khi kèm yếu bàn tay hoặc triệu chứng về đêm.
Hết đau lúc nghỉ chưa đồng nghĩa gân đã chịu được tải thể thao. Nên phục hồi sức mạnh gấp–sấp, tập động tác kỹ thuật ở cường độ thấp rồi tăng dần số lần vung gậy.
Chương trình thường gồm co cơ đẳng trường, hạ cổ tay chậm với lòng bàn tay ngửa, sấp cẳng tay có kháng lực và tăng lực nắm. Bài tập cần được điều chỉnh theo mức đau và bệnh lý đi kèm.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

