Viêm gân nhị đầu thường liên quan đến gân đầu dài đi qua rãnh nhị đầu ở phía trước vai. Bệnh có thể xuất hiện do quá tải lặp lại, thoái hóa theo tuổi hoặc đi kèm tổn thương chóp xoay và sụn viền. Đau ở phía trước vai khi giơ tay lấy đồ, mặc áo khoác hoặc đưa tay ra sau lưng có thể liên quan đến gân đầu dài cơ nhị đầu. Cơn đau thường âm ỉ, đôi lúc lan xuống mặt trước cánh tay và dễ bị nhầm với tổn thương chóp xoay. Việc xác định đúng nguồn đau rất quan trọng vì gân nhị đầu thường không bị tổn thương đơn độc mà có thể đi cùng viêm túi hoạt dịch, rách sụn viền hoặc thoái hóa gân quanh vai.
Viêm gân nhị đầu là bệnh gì?
Trong bối cảnh đau vai, thuật ngữ viêm gân nhị đầu thường chỉ kích thích hoặc bệnh lý của gân đầu dài cơ nhị đầu ở đoạn đi qua khớp vai và rãnh nhị đầu. Ở giai đoạn sớm có thể có phản ứng viêm, nhưng trường hợp kéo dài thường bao gồm biến đổi cấu trúc và thoái hóa gân. Vì vậy, đánh giá mức độ quá tải, chất lượng gân và các tổn thương vai đi kèm sẽ hữu ích hơn việc chỉ tập trung vào chữ “viêm”.
| Tên bệnh | Viêm gân nhị đầu |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Proximal biceps tendinitis / long-head biceps tendinopathy |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Bệnh lý gân đầu dài cơ nhị đầu; viêm gân nhị đầu ở vai |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Cơ xương khớp; bệnh lý gân và điểm bám gân |
| Cơ quan ảnh hưởng | Cơ nhị đầu có hai đầu nguyên ủy ở vùng vai. Gân đầu dài bám gần phía trên ổ chảo, đi trong khớp rồi chạy xuống rãnh nhị đầu ở mặt trước xương cánh tay; đây là vị trí thường gây đau khi bị kích thích. Gân đầu ngắn bám vào mỏm quạ và ít liên quan hơn trong hội chứng đau mặt trước vai. Do bao gân đầu dài liên tục với màng hoạt dịch khớp vai, bệnh lý trong khớp có thể làm triệu chứng gân nhị đầu rõ hơn. |
| Tính chất bệnh | Bệnh lý gân do quá tải hoặc thoái hóa, không lây. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Viêm gân nhị đầu
Tổn thương thường hình thành khi gân phải chịu ma sát, kéo căng hoặc tải lặp lại trong các động tác đưa tay cao, ném, bơi hay nâng vật trước thân. Tuổi tăng làm khả năng chịu tải của gân giảm dần; kỹ thuật vận động kém, kiểm soát xương bả vai không tốt hoặc yếu chóp xoay có thể dồn thêm áp lực lên gân. Một lần quá sức cũng có thể khởi phát đau, nhưng nhiều người không nhớ được chấn thương cụ thể.
Tổn thương thường hình thành khi gân phải chịu ma sát, kéo căng hoặc tải lặp lại trong các động tác đưa tay cao, ném, bơi hay nâng vật trước thân. Tuổi tăng làm khả năng chịu tải của gân giảm dần; kỹ thuật vận động kém, kiểm soát xương bả vai không tốt hoặc yếu chóp xoay có thể dồn thêm áp lực lên gân. Một lần quá sức cũng có thể khởi phát đau, nhưng nhiều người không nhớ được chấn thương cụ thể.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm gân nhị đầu
Tổn thương thường hình thành khi gân phải chịu ma sát, kéo căng hoặc tải lặp lại trong các động tác đưa tay cao, ném, bơi hay nâng vật trước thân. Tuổi tăng làm khả năng chịu tải của gân giảm dần; kỹ thuật vận động kém, kiểm soát xương bả vai không tốt hoặc yếu chóp xoay có thể dồn thêm áp lực lên gân. Một lần quá sức cũng có thể khởi phát đau, nhưng nhiều người không nhớ được chấn thương cụ thể.
Nguy cơ cao hơn ở người thường xuyên làm việc trên đầu, vận động viên bơi, bóng chuyền, tennis, pickleball hoặc các môn ném. Tiền sử trật vai, mất vững vai, rách chóp xoay, tổn thương sụn viền, tư thế vai gù và tăng tải tập luyện quá nhanh cũng có thể góp phần. Người trung niên và lớn tuổi dễ gặp thay đổi thoái hóa, trong khi người trẻ thường liên quan nhiều hơn đến thể thao hoặc kỹ thuật động tác.
Người đau mặt trước vai, người chơi môn đưa tay quá đầu, lao động sử dụng vai lặp lại
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm gân nhị đầu
Dấu hiệu điển hình là đau hoặc ấn đau ở mặt trước vai, rõ tại rãnh nhị đầu. Đau tăng khi nâng tay quá đầu, xách vật bằng tay duỗi, xoay cẳng tay ngửa hoặc với tay ra sau để cài áo, thắt dây an toàn. Một số người nghe hoặc cảm thấy tiếng bật ở vai. Yếu lực có thể xuất hiện do đau; đau lan xuống cánh tay thường không vượt quá khuỷu, nếu lan kèm tê cần nghĩ thêm đến nguyên nhân thần kinh.
Dấu hiệu điển hình là đau hoặc ấn đau ở mặt trước vai, rõ tại rãnh nhị đầu. Đau tăng khi nâng tay quá đầu, xách vật bằng tay duỗi, xoay cẳng tay ngửa hoặc với tay ra sau để cài áo, thắt dây an toàn. Một số người nghe hoặc cảm thấy tiếng bật ở vai. Yếu lực có thể xuất hiện do đau; đau lan xuống cánh tay thường không vượt quá khuỷu, nếu lan kèm tê cần nghĩ thêm đến nguyên nhân thần kinh.
Nên khám sớm nếu đau kéo dài, đau về đêm tăng dần, yếu vai rõ hoặc sinh hoạt bị hạn chế dù đã giảm tải. Cần đánh giá khẩn hơn khi có tiếng đứt kèm bầm tím lan nhanh, biến dạng cơ nhị đầu, mất sức đột ngột, vai sưng nóng đỏ, sốt, tê yếu cánh tay hoặc đau xuất hiện sau chấn thương mạnh. Những dấu hiệu này không phù hợp với một đợt quá tải đơn thuần.
Nên khám sớm nếu đau kéo dài, đau về đêm tăng dần, yếu vai rõ hoặc sinh hoạt bị hạn chế dù đã giảm tải. Cần đánh giá khẩn hơn khi có tiếng đứt kèm bầm tím lan nhanh, biến dạng cơ nhị đầu, mất sức đột ngột, vai sưng nóng đỏ, sốt, tê yếu cánh tay hoặc đau xuất hiện sau chấn thương mạnh. Những dấu hiệu này không phù hợp với một đợt quá tải đơn thuần.
Chẩn đoán Viêm gân nhị đầu
Bác sĩ khai thác vị trí đau, hoạt động khởi phát, chấn thương và mức độ hạn chế sinh hoạt; sau đó đánh giá tầm vận động, sức cơ chóp xoay, độ vững vai và điểm đau trên rãnh nhị đầu. Các nghiệm pháp gây tải lên gân có thể hỗ trợ nhưng không nên dùng riêng lẻ để kết luận. X-quang giúp loại trừ bệnh xương; siêu âm hoặc MRI được cân nhắc khi nghi rách gân, tổn thương phối hợp, chẩn đoán chưa rõ hoặc điều trị ban đầu không cải thiện.
Bác sĩ khai thác vị trí đau, hoạt động khởi phát, chấn thương và mức độ hạn chế sinh hoạt; sau đó đánh giá tầm vận động, sức cơ chóp xoay, độ vững vai và điểm đau trên rãnh nhị đầu. Các nghiệm pháp gây tải lên gân có thể hỗ trợ nhưng không nên dùng riêng lẻ để kết luận. X-quang giúp loại trừ bệnh xương; siêu âm hoặc MRI được cân nhắc khi nghi rách gân, tổn thương phối hợp, chẩn đoán chưa rõ hoặc điều trị ban đầu không cải thiện.
Bác sĩ khai thác vị trí đau, hoạt động khởi phát, chấn thương và mức độ hạn chế sinh hoạt; sau đó đánh giá tầm vận động, sức cơ chóp xoay, độ vững vai và điểm đau trên rãnh nhị đầu. Các nghiệm pháp gây tải lên gân có thể hỗ trợ nhưng không nên dùng riêng lẻ để kết luận. X-quang giúp loại trừ bệnh xương; siêu âm hoặc MRI được cân nhắc khi nghi rách gân, tổn thương phối hợp, chẩn đoán chưa rõ hoặc điều trị ban đầu không cải thiện.
Bác sĩ khai thác vị trí đau, hoạt động khởi phát, chấn thương và mức độ hạn chế sinh hoạt; sau đó đánh giá tầm vận động, sức cơ chóp xoay, độ vững vai và điểm đau trên rãnh nhị đầu. Các nghiệm pháp gây tải lên gân có thể hỗ trợ nhưng không nên dùng riêng lẻ để kết luận. X-quang giúp loại trừ bệnh xương; siêu âm hoặc MRI được cân nhắc khi nghi rách gân, tổn thương phối hợp, chẩn đoán chưa rõ hoặc điều trị ban đầu không cải thiện.
Bác sĩ khai thác vị trí đau, hoạt động khởi phát, chấn thương và mức độ hạn chế sinh hoạt; sau đó đánh giá tầm vận động, sức cơ chóp xoay, độ vững vai và điểm đau trên rãnh nhị đầu. Các nghiệm pháp gây tải lên gân có thể hỗ trợ nhưng không nên dùng riêng lẻ để kết luận. X-quang giúp loại trừ bệnh xương; siêu âm hoặc MRI được cân nhắc khi nghi rách gân, tổn thương phối hợp, chẩn đoán chưa rõ hoặc điều trị ban đầu không cải thiện.
Điều trị Viêm gân nhị đầu
Phần lớn trường hợp được điều trị không phẫu thuật. Người bệnh nên tạm giảm động tác gây đau thay vì bất động hoàn toàn, đồng thời điều chỉnh công việc và bài tập để vai vẫn vận động trong ngưỡng chịu được. Chườm lạnh bọc khăn trong thời gian ngắn có thể giúp dịu đau sau hoạt động. Vật lý trị liệu tập trung phục hồi tầm vận động, kiểm soát xương bả vai, sức mạnh chóp xoay và khả năng chịu tải của gân nhị đầu theo từng giai đoạn.
Thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm không steroid có thể được cân nhắc ngắn hạn nếu phù hợp với bệnh nền và thuốc đang dùng; người bệnh không nên tự kéo dài liệu trình. Khi triệu chứng dai dẳng, bác sĩ có thể xem xét tiêm corticosteroid vào bao gân hoặc vị trí liên quan dưới hướng dẫn hình ảnh ở một số trường hợp chọn lọc. Cần tránh tiêm trực tiếp vào chất gân vì có nguy cơ làm yếu gân. Quyết định can thiệp phải dựa trên chẩn đoán đầy đủ các cấu trúc vai.
Thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm không steroid có thể được cân nhắc ngắn hạn nếu phù hợp với bệnh nền và thuốc đang dùng; người bệnh không nên tự kéo dài liệu trình. Khi triệu chứng dai dẳng, bác sĩ có thể xem xét tiêm corticosteroid vào bao gân hoặc vị trí liên quan dưới hướng dẫn hình ảnh ở một số trường hợp chọn lọc. Cần tránh tiêm trực tiếp vào chất gân vì có nguy cơ làm yếu gân. Quyết định can thiệp phải dựa trên chẩn đoán đầy đủ các cấu trúc vai.
Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tay. Bác sĩ có thể cân nhắc khi đau và mất chức năng kéo dài dù đã phục hồi đúng cách, khi gân rách đáng kể hoặc có tổn thương vai phối hợp cần xử trí. Hai thủ thuật thường gặp là cắt gân đầu dài có kiểm soát và cố định gân vào xương ở vị trí mới. Lựa chọn phụ thuộc tuổi, nhu cầu lao động–thể thao, thẩm mỹ, nguy cơ co rút cơ và tình trạng chóp xoay hoặc sụn viền.
Giai đoạn đầu ưu tiên vận động vai nhẹ nhàng, chỉnh tư thế ngực–bả vai và giảm tải động tác gây đau. Khi triệu chứng ổn hơn, chương trình có thể tiến tới co cơ đẳng trường, tăng sức mạnh chóp xoay, cơ quanh bả vai và sau đó mới tăng tải gấp khuỷu–ngửa cẳng tay. Tải nên tăng từng bước, không đổi đồng thời khối lượng, tốc độ và biên độ. Đau nhẹ thoáng qua có thể chấp nhận tùy hướng dẫn chuyên môn, nhưng đau tăng kéo dài sang ngày hôm sau cho thấy mức tập đang quá cao.
Giai đoạn đầu ưu tiên vận động vai nhẹ nhàng, chỉnh tư thế ngực–bả vai và giảm tải động tác gây đau. Khi triệu chứng ổn hơn, chương trình có thể tiến tới co cơ đẳng trường, tăng sức mạnh chóp xoay, cơ quanh bả vai và sau đó mới tăng tải gấp khuỷu–ngửa cẳng tay. Tải nên tăng từng bước, không đổi đồng thời khối lượng, tốc độ và biên độ. Đau nhẹ thoáng qua có thể chấp nhận tùy hướng dẫn chuyên môn, nhưng đau tăng kéo dài sang ngày hôm sau cho thấy mức tập đang quá cao.
Nhiều người cải thiện với điều chỉnh tải và chương trình phục hồi phù hợp, nhưng thời gian hồi phục phụ thuộc mức thoái hóa gân và bệnh lý vai đi kèm. Trở lại hoạt động quá sớm có thể làm đau kéo dài. Gân tổn thương nặng có thể bị xơ sờn hoặc rách, gây bầm tím, co rút bụng cơ, giảm sức bền khi gấp khuỷu và ngửa cẳng tay. Đau mạn tính còn làm giảm vận động vai và tạo vòng xoắn yếu cơ–né tránh.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Nhiều người cải thiện với điều chỉnh tải và chương trình phục hồi phù hợp, nhưng thời gian hồi phục phụ thuộc mức thoái hóa gân và bệnh lý vai đi kèm. Trở lại hoạt động quá sớm có thể làm đau kéo dài. Gân tổn thương nặng có thể bị xơ sờn hoặc rách, gây bầm tím, co rút bụng cơ, giảm sức bền khi gấp khuỷu và ngửa cẳng tay. Đau mạn tính còn làm giảm vận động vai và tạo vòng xoắn yếu cơ–né tránh.
Nhiều người cải thiện với điều chỉnh tải và chương trình phục hồi phù hợp, nhưng thời gian hồi phục phụ thuộc mức thoái hóa gân và bệnh lý vai đi kèm. Trở lại hoạt động quá sớm có thể làm đau kéo dài. Gân tổn thương nặng có thể bị xơ sờn hoặc rách, gây bầm tím, co rút bụng cơ, giảm sức bền khi gấp khuỷu và ngửa cẳng tay. Đau mạn tính còn làm giảm vận động vai và tạo vòng xoắn yếu cơ–né tránh.
Để giảm nguy cơ tái phát, nên tăng khối lượng tập luyện từ từ, khởi động vai trước hoạt động trên đầu và duy trì sức mạnh chóp xoay cùng nhóm cơ ổn định bả vai. Khi nâng vật, giữ tải gần thân và tránh lặp lại động tác ở tư thế vai bị kéo ra trước. Người chơi thể thao nên rà soát kỹ thuật ném, vung vợt hoặc bơi; người làm việc nên điều chỉnh độ cao thao tác và xen kẽ nghỉ ngắn.
Để giảm nguy cơ tái phát, nên tăng khối lượng tập luyện từ từ, khởi động vai trước hoạt động trên đầu và duy trì sức mạnh chóp xoay cùng nhóm cơ ổn định bả vai. Khi nâng vật, giữ tải gần thân và tránh lặp lại động tác ở tư thế vai bị kéo ra trước. Người chơi thể thao nên rà soát kỹ thuật ném, vung vợt hoặc bơi; người làm việc nên điều chỉnh độ cao thao tác và xen kẽ nghỉ ngắn.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm gân nhị đầu
Giai đoạn đầu ưu tiên vận động vai nhẹ nhàng, chỉnh tư thế ngực–bả vai và giảm tải động tác gây đau. Khi triệu chứng ổn hơn, chương trình có thể tiến tới co cơ đẳng trường, tăng sức mạnh chóp xoay, cơ quanh bả vai và sau đó mới tăng tải gấp khuỷu–ngửa cẳng tay. Tải nên tăng từng bước, không đổi đồng thời khối lượng, tốc độ và biên độ. Đau nhẹ thoáng qua có thể chấp nhận tùy hướng dẫn chuyên môn, nhưng đau tăng kéo dài sang ngày hôm sau cho thấy mức tập đang quá cao.
Phần lớn trường hợp được điều trị không phẫu thuật. Người bệnh nên tạm giảm động tác gây đau thay vì bất động hoàn toàn, đồng thời điều chỉnh công việc và bài tập để vai vẫn vận động trong ngưỡng chịu được. Chườm lạnh bọc khăn trong thời gian ngắn có thể giúp dịu đau sau hoạt động. Vật lý trị liệu tập trung phục hồi tầm vận động, kiểm soát xương bả vai, sức mạnh chóp xoay và khả năng chịu tải của gân nhị đầu theo từng giai đoạn.
Phần lớn trường hợp được điều trị không phẫu thuật. Người bệnh nên tạm giảm động tác gây đau thay vì bất động hoàn toàn, đồng thời điều chỉnh công việc và bài tập để vai vẫn vận động trong ngưỡng chịu được. Chườm lạnh bọc khăn trong thời gian ngắn có thể giúp dịu đau sau hoạt động. Vật lý trị liệu tập trung phục hồi tầm vận động, kiểm soát xương bả vai, sức mạnh chóp xoay và khả năng chịu tải của gân nhị đầu theo từng giai đoạn.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm không steroid có thể được cân nhắc ngắn hạn nếu phù hợp với bệnh nền và thuốc đang dùng; người bệnh không nên tự kéo dài liệu trình. Khi triệu chứng dai dẳng, bác sĩ có thể xem xét tiêm corticosteroid vào bao gân hoặc vị trí liên quan dưới hướng dẫn hình ảnh ở một số trường hợp chọn lọc. Cần tránh tiêm trực tiếp vào chất gân vì có nguy cơ làm yếu gân. Quyết định can thiệp phải dựa trên chẩn đoán đầy đủ các cấu trúc vai.
Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tay. Bác sĩ có thể cân nhắc khi đau và mất chức năng kéo dài dù đã phục hồi đúng cách, khi gân rách đáng kể hoặc có tổn thương vai phối hợp cần xử trí. Hai thủ thuật thường gặp là cắt gân đầu dài có kiểm soát và cố định gân vào xương ở vị trí mới. Lựa chọn phụ thuộc tuổi, nhu cầu lao động–thể thao, thẩm mỹ, nguy cơ co rút cơ và tình trạng chóp xoay hoặc sụn viền.
Câu hỏi thường gặp về Viêm gân nhị đầu
Nhiều trường hợp nhẹ cải thiện khi giảm tải và tập phục hồi đúng cách. Tuy nhiên, đau kéo dài hoặc tái diễn cần được đánh giá vì gân đầu dài thường liên quan đến chóp xoay, sụn viền hoặc mất vững vai.
Có thể duy trì các bài không làm tăng đau, nhưng nên tạm giảm động tác kéo, cuốn tạ hoặc nâng quá đầu gây triệu chứng. Chương trình trở lại tải nên được tăng dần thay vì nghỉ hoàn toàn rồi tập lại ngay ở mức cũ.
Hình ảnh học thường được cân nhắc khi chẩn đoán chưa rõ, nghi rách gân hoặc tổn thương phối hợp, yếu rõ, có chấn thương, hoặc triệu chứng không cải thiện sau điều trị ban đầu.
Tiếng bật đột ngột, bầm tím, đau cấp và khối cơ nhô xuống cánh tay kiểu Popeye là các dấu hiệu gợi ý. Người bệnh nên đi khám để xác định vị trí và mức độ rách.
Tránh nằm đè lên bên đau; có thể nằm ngửa và kê một gối mỏng dưới khuỷu để cánh tay được nâng đỡ. Nếu đau đêm tăng dần hoặc liên tục đánh thức giấc ngủ, nên đi khám.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

