
Điểm cần nhớ
- MAOIs gồm các thuốc ức chế MAO-A, MAO-B hoặc cả hai; không thể xem mọi hoạt chất là tương đương.
- MAOI không chọn lọc, không hồi phục chủ yếu là thuốc chống trầm cảm hàng sau và cần giám sát chuyên khoa.
- Moclobemide là chất ức chế MAO-A hồi phục, thường có tương tác tyramine thấp hơn nhưng vẫn có nguy cơ serotonergic.
- Selegiline, rasagiline và safinamide chủ yếu được dùng trong bệnh Parkinson theo chỉ định từng sản phẩm.
- Không phối hợp tùy tiện với SSRI, SNRI, TCA, một số opioid, dextromethorphan, linezolid hoặc thuốc cường giao cảm.
- Khoảng chuyển thuốc phải dựa trên nhãn cụ thể; fluoxetine có thể cần thời gian chờ dài do chất chuyển hóa kéo dài.
- Đau đầu dữ dội, sốt, cứng cơ, clonus, đau ngực, co giật hoặc lú lẫn là dấu hiệu cần cấp cứu.
- Tình trạng lưu hành và chỉ định tại Việt Nam cần được kiểm tra trong cơ sở dữ liệu chính thức trước khi áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
MAOIs là gì và khác gì với SSRI?
MAOIs ức chế enzym monoamine oxidase, làm giảm phân hủy nhiều chất dẫn truyền như serotonin, noradrenaline và dopamine. SSRI chủ yếu ngăn tái thu hồi serotonin tại chất vận chuyển serotonin. Vì tác động rộng hơn và ảnh hưởng cả chuyển hóa tyramine, MAOIs có nhiều tương tác thuốc và thực phẩm hơn, đặc biệt với các thuốc không chọn lọc, không hồi phục. Trong điều trị trầm cảm, MAOIs thường không phải lựa chọn đầu tay và việc chuyển từ SSRI sang MAOI cần khoảng không thuốc phù hợp. Một số thuốc MAO-B như rasagiline hoặc safinamide lại được dùng cho Parkinson, không phải thay thế trực tiếp SSRI.
Người dùng MAOIs có phải kiêng mọi thực phẩm lên men không?
Không phải mọi MAOI có cùng yêu cầu. Phenelzine, tranylcypromine và các MAOI không hồi phục ức chế MAO-A đáng kể thường cần tránh thực phẩm chứa nhiều tyramine như phô mai ủ lâu, thịt lên men, men chiết xuất, bia không tiệt trùng hoặc đồ ăn hư hỏng. Moclobemide có tương tác tyramine thường nhẹ và ngắn hơn, nhưng vẫn nên tránh lượng rất lớn thực phẩm giàu tyramine. Các thuốc MAO-B chọn lọc ở liều được phê duyệt thường ít yêu cầu chế độ ăn nghiêm ngặt hơn; selegiline dạng dán có yêu cầu khác nhau theo mức liều. Danh sách cụ thể phải theo nhãn và tư vấn của nhân viên y tế.
Vì sao không được phối hợp MAOIs với nhiều thuốc chống trầm cảm?
MAOIs làm giảm phân hủy serotonin và các monoamine khác. Khi phối hợp với SSRI, SNRI, clomipramine, một số TCA hoặc thuốc khác làm tăng serotonin, nồng độ serotonin có thể tăng quá mức và gây hội chứng serotonin. Biểu hiện gồm sốt, kích động, run, clonus, tăng phản xạ, cứng cơ, tiêu chảy, huyết áp dao động, co giật hoặc hôn mê. Một số phản ứng có thể tử vong. Vì vậy, phối hợp thường bị chống chỉ định và phải có khoảng chuyển thuốc. Thời gian chờ phụ thuộc thuốc trước đó, chất chuyển hóa và loại MAOI; fluoxetine thường cần thời gian dài hơn do bán thải kéo dài.
Thuốc ức chế MAO-B có giống MAOI chống trầm cảm không?
Chúng cùng ức chế monoamine oxidase nhưng không hoàn toàn giống nhau. Selegiline, rasagiline và safinamide chọn lọc MAO-B trong phạm vi liều điều trị và chủ yếu được dùng để tăng bảo tồn dopamine trong bệnh Parkinson. Phenelzine hoặc tranylcypromine ức chế cả MAO-A và MAO-B, chủ yếu là thuốc chống trầm cảm hàng sau và có nguy cơ tyramine cao hơn. Tuy vậy, thuốc MAO-B vẫn có thể tương tác với thuốc serotonergic, opioid hoặc thuốc cường giao cảm; tính chọn lọc có thể giảm khi vượt liều. Selegiline dạng dán dùng trong trầm cảm là một ngoại lệ vì mức phơi nhiễm chống trầm cảm ức chế cả hai isoenzym trong não.
Khi nào cần cấp cứu ở người đang dùng MAOI?
Cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến bệnh viện ngay khi có đau đầu dữ dội đột ngột, cứng gáy, đau ngực, hồi hộp, khó thở, yếu liệt, ngất hoặc nôn nhiều vì có thể là cơn tăng huyết áp. Sốt, kích động, lú lẫn, run, giật cơ, clonus, tăng phản xạ, cứng cơ, tiêu chảy, co giật hoặc hôn mê gợi ý hội chứng serotonin hoặc quá liều. Vàng da, nước tiểu sẫm, ý nghĩ tự sát, hưng cảm, ảo giác nặng hoặc buồn ngủ đột ngột khi lái xe cũng cần đánh giá khẩn. Không tự dùng thuốc hạ áp, thuốc cảm hoặc thuốc an thần để xử trí tại nhà.
Khám phá các nhóm trong nhánh
Hoạt chất liên quan
Tổng hợp từ các nhóm con trong nhánh; mỗi hoạt chất được tính một lần. Nhóm có quan hệ được ghi ở từng dòng.
Chưa có hoạt chất với quan hệ đã xác minh ở phạm vi đang xem.
Nguồn tham khảo
- WHO Collaborating Centre – ATC N06AF: Monoamine oxidase inhibitors, non-selective
- WHO Collaborating Centre – ATC N06AG: Monoamine oxidase A inhibitors
- WHO Collaborating Centre – ATC N04BD: Monoamine oxidase B inhibitors
- NICE – Depression in adults: treatment and management, recommendations
- DailyMed – Phenelzine sulfate tablets prescribing information
- DailyMed – Tranylcypromine sulfate tablets prescribing information
- DailyMed – EMSAM selegiline transdermal system prescribing information
- DailyMed – Rasagiline tablets prescribing information
- DailyMed – XADAGO safinamide prescribing information
- electronic Medicines Compendium – Manerix moclobemide SmPC

