CHUYÊN ĐỀ DƯỢC HỌC · Nhóm thuốc – Dược lý

Thuốc đối kháng thụ thể H2

Thuốc đối kháng thụ thể histamin H2, thường gọi là H2 blockers hoặc H2RA, là nhóm thuốc giảm tiết acid bằng cách chẹn cạnh tranh, thuận nghịch thụ thể H2 trên tế bào viền dạ dày. Nhóm có khởi phát tương đối nhanh và kiểm soát tốt tiết acid nền, đặc biệt về ban đêm, nên được sử dụng trong một số trường hợp ợ nóng, trào ngược dạ dày thực quản, loét dạ dày–tá tràng và tăng tiết acid bệnh lý.

Các hoạt chất chính gồm cimetidine, famotidine, ranitidine và nizatidine, nhưng không tương đương hoàn toàn về chỉ định, tương tác, thải trừ và tình trạng lưu hành. Dùng liên tục có thể gây tachyphylaxis, làm hiệu quả giảm sớm. Người cao tuổi, người suy thận hoặc dùng nhiều thuốc cần được đánh giá kỹ vì nguy cơ lú lẫn, kéo dài QT và tương tác. Ranitidine chỉ nên được xem xét khi sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn nitrosamine và được cấp phép hiện hành.

Tổng quan về bệnh Thuốc đối kháng thụ thể histamin H2

Điểm cần nhớ

  • H2RA chẹn thuận nghịch thụ thể histamin H2 trên tế bào viền, làm giảm tiết acid dạ dày.
  • Nhóm thường tác dụng nhanh và kiểm soát acid ban đêm tốt, nhưng kém mạnh hơn PPI trong viêm thực quản trợt.
  • Cimetidine có nhiều tương tác CYP và tác dụng kháng androgen hơn các hoạt chất còn lại.
  • Famotidine, ranitidine và nizatidine phụ thuộc đáng kể vào thải trừ qua thận.
  • Tachyphylaxis có thể xuất hiện từ những liều đầu khi dùng liên tục.
  • H2RA có thể làm giảm hấp thu các thuốc cần môi trường acid.
  • Ranitidine có lịch sử NDMA; tình trạng sản phẩm phải được kiểm tra theo thời điểm và quốc gia.
  • Không tự tăng liều hoặc dùng kéo dài khi có nuốt nghẹn, xuất huyết, sụt cân, đau ngực hoặc triệu chứng dai dẳng.

Câu hỏi thường gặp

H2 blockers khác thuốc ức chế bơm proton như thế nào?

H2 blockers chẹn thụ thể histamin H2 trên tế bào viền, thường khởi phát tương đối nhanh và kiểm soát tốt tiết acid nền hoặc ban đêm. PPI ức chế trực tiếp H+/K+-ATPase, thường tạo mức ức chế acid mạnh và bền hơn, vì vậy được ưu tiên trong viêm thực quản trợt và GERD thường xuyên. H2RA có thể phù hợp với triệu chứng nhẹ, không thường xuyên, khi PPI không phù hợp hoặc dùng chọn lọc cho triệu chứng ban đêm. Dùng H2RA liên tục dễ xuất hiện tachyphylaxis, trong khi PPI không có hiện tượng giảm đáp ứng nhanh cùng kiểu. Lựa chọn phải dựa vào chẩn đoán, chức năng thận, tương tác và mức độ bệnh.

Có thể dùng H2 blockers hằng ngày trong thời gian dài không?

Một số chỉ định cho phép điều trị duy trì, nhưng không nên mặc định dùng H2RA hằng ngày kéo dài mà không đánh giá lại. Hiệu lực ức chế acid có thể giảm từ những liều đầu do tachyphylaxis; triệu chứng được che lấp cũng có thể làm chậm chẩn đoán loét, ung thư hoặc bệnh không do acid. Dùng dài hạn cần xem lại nhu cầu ít nhất định kỳ, sử dụng liều thấp nhất hiệu quả, đánh giá chức năng thận, thuốc phối hợp và dấu hiệu thiếu máu, xuất huyết hoặc sụt cân. Người bệnh không nên tự tăng liều, đổi thuốc hoặc phối hợp H2RA với PPI kéo dài khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Những hoạt chất nào thuộc nhóm đối kháng thụ thể H2?

Các hoạt chất được biết đến rộng rãi gồm cimetidine, famotidine, ranitidine và nizatidine. Cimetidine có nhiều tương tác chuyển hóa thuốc và tác dụng kháng androgen hơn. Famotidine thường ít tương tác CYP hơn nhưng phụ thuộc thải trừ qua thận. Nizatidine có sinh khả dụng cao và thải qua thận rất mạnh. Ranitidine từng bị rút khỏi nhiều thị trường vì NDMA; FDA Hoa Kỳ đã phê duyệt dạng cải tiến vào tháng 11/2025, nhưng tình trạng lưu hành vẫn phụ thuộc quốc gia và sản phẩm. Một số H2RA khác như roxatidine hoặc lafutidine chỉ phổ biến ở một số thị trường.

Người suy thận dùng H2 blockers cần lưu ý gì?

Nhiều H2RA được thải đáng kể qua thận, vì vậy suy thận có thể làm tăng nồng độ và kéo dài bán thải. Hậu quả quan trọng gồm lú lẫn, mê sảng, ảo giác, co giật và kéo dài QT, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc dùng thêm thuốc tác động thần kinh/tim. Cần ước tính eGFR hoặc độ thanh thải creatinin, điều chỉnh liều hoặc khoảng cách dùng theo từng hoạt chất và theo dõi triệu chứng thần kinh, tim mạch. Người thẩm tách không nên tự dùng liều bù; cimetidine và ranitidine có thể bị loại một phần khi thẩm tách, nên lịch dùng phải do bác sĩ hoặc dược sĩ lâm sàng thiết kế.

Ranitidine hiện có còn an toàn và được sử dụng không?

Ranitidine cũ đã bị FDA yêu cầu rút khỏi thị trường Hoa Kỳ năm 2020 vì mức NDMA có thể tăng theo thời gian và nhiệt độ. Ngày 24/11/2025, FDA phê duyệt ranitidine dạng cải tiến sau đánh giá an toàn, kèm yêu cầu bảo quản và xử lý sau mở nắp; nhãn sản phẩm mới ghi đáp ứng tiêu chuẩn tạp nitrosamine. Điều này không có nghĩa mọi sản phẩm ranitidine đều được phép sử dụng. Tại Việt Nam, cần kiểm tra số đăng ký, nhà sản xuất, hạn dùng, điều kiện bảo quản và thông báo của Cục Quản lý Dược. Không dùng lại thuốc ranitidine cũ, không rõ nguồn hoặc đã thu hồi.

Nguồn tham khảo

  1. WHO Collaborating Centre – ATC/DDD Index: A02BA H2-receptor antagonists
  2. DailyMed – Famotidine tablets, prescribing information
  3. DailyMed – Cimetidine tablets, prescribing information
  4. DailyMed – Nizatidine capsules, prescribing information
  5. DailyMed – Ranitidine tablets, prescribing information updated 2026
  6. FDA – Approval of reformulated ranitidine, 24 November 2025
  7. NICE – Gastro-oesophageal reflux disease and dyspepsia in adults: recommendations
  8. American College of Gastroenterology – Clinical guideline for GERD
  9. Clark et al. – Histamine 2-receptor antagonists tachyphylaxis: a scoping review

Rà soát chuyên môn: Dược sĩ Lâm Sàng Dược sĩ Trần Anh Tuấn ·

Thông tin phục vụ tra cứu và học tập về dược học, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của người hành nghề có thẩm quyền.