CHUYÊN ĐỀ DƯỢC HỌC · Nhóm thuốc – Dược lý

Thuốc kháng acid

Thuốc kháng acid dạ dày (antacids) là các chất có tính bazơ trung hòa acid hydrochloric ngay trong lòng dạ dày, làm tăng pH và giảm hoạt tính pepsin. Nhờ tác dụng trực tiếp, nhóm có thể giảm nhanh ợ nóng, chua miệng và khó tiêu do acid, nhưng hiệu quả thường chỉ kéo dài vài giờ và không làm giảm quá trình tiết acid.

Antacids gồm muối magnesi, nhôm, calci, sodium bicarbonate và các phối hợp/phức hợp. Mỗi thành phần có hồ sơ an toàn khác nhau: magnesi dễ gây tiêu chảy và tích lũy khi suy thận; nhôm gây táo bón, giảm phosphate và độc tính ở người suy thận; calcium carbonate có thể gây tăng calci hoặc hội chứng sữa-kiềm; sodium bicarbonate tạo khí, tăng tải natri và gây kiềm chuyển hóa. Nhóm còn tương tác với nhiều thuốc uống do thay đổi pH hoặc tạo phức, vì vậy chỉ nên dùng ngắn hạn, đúng nhãn và cần đánh giá nếu triệu chứng tái diễn thường xuyên.

Tổng quan về bệnh Thuốc kháng acid dạ dày (Antacids)

Điểm cần nhớ

  • Antacids trung hòa acid đã có trong dạ dày; không ức chế tế bào viền tiết acid.
  • Tác dụng khởi phát nhanh nhưng ngắn, phù hợp giảm triệu chứng nhẹ và không thường xuyên.
  • Magnesi, nhôm, calci và sodium bicarbonate không tương đương về ADR hay nguy cơ toàn thân.
  • Suy thận làm tăng mạnh nguy cơ tích lũy magnesi và nhôm; không nên tự dùng.
  • Antacid có thể làm giảm hấp thu kháng sinh, levothyroxine, sắt, bisphosphonate và nhiều thuốc khác.
  • Không dùng liều tối đa kéo dài quá thời gian ghi trên nhãn; nhiều nhãn giới hạn 2 tuần.
  • Khó nuốt, xuất huyết tiêu hóa, sụt cân, đau ngực hoặc đau bụng dữ dội cần khám/cấp cứu, không tiếp tục tự điều trị.

Câu hỏi thường gặp

Thuốc kháng acid khác PPI và thuốc chẹn H2 như thế nào?

Antacid trung hòa lượng acid đã có trong lòng dạ dày nên thường giảm ợ nóng nhanh, nhưng tác dụng ngắn và không ngăn dạ dày tiếp tục tiết acid. Thuốc chẹn H2 làm giảm tín hiệu histamine tại tế bào viền, còn PPI ức chế bơm proton và cho tác dụng ức chế acid mạnh, kéo dài hơn. Vì vậy antacid phù hợp hơn với triệu chứng nhẹ, không thường xuyên hoặc dùng hỗ trợ theo nhu cầu. PPI/H2RA được lựa chọn theo chẩn đoán, tần suất triệu chứng và mức độ tổn thương. Không nên tự chuyển đổi hoặc phối hợp kéo dài vì mỗi nhóm có tương tác, chống chỉ định và cách dùng khác nhau.

Có thể dùng antacid hằng ngày trong thời gian dài không?

Không nên tự dùng antacid hằng ngày hoặc ở liều tối đa trong thời gian dài. Nhiều nhãn OTC quy định không dùng liều tối đa quá 2 tuần nếu không có bác sĩ giám sát. Nhu cầu dùng thường xuyên có thể báo hiệu GERD, loét, tác dụng phụ của thuốc khác hoặc nguyên nhân không liên quan acid. Dùng kéo dài còn tăng nguy cơ táo bón, tiêu chảy, giảm phosphate, tăng magnesi, tăng calci, kiềm chuyển hóa hoặc giữ natri, đặc biệt ở người suy thận, suy tim và người cao tuổi. Khi phải dùng từ vài ngày mỗi tuần, triệu chứng về đêm hoặc tái phát liên tục, cần được đánh giá thay vì tiếp tục tăng liều.

Vì sao phải uống antacid cách xa thuốc khác?

Antacid có thể thay đổi hấp thu thuốc theo ba cơ chế chính: làm tăng pH dạ dày, hấp phụ thuốc lên bề mặt và tạo phức chelat với cation magnesi, nhôm hoặc calci. Hậu quả là giảm nồng độ của tetracycline, fluoroquinolone, levothyroxine, sắt, bisphosphonate, một số thuốc HIV và nhiều thuốc khác; sodium bicarbonate còn có thể làm thay đổi bài xuất qua thận do kiềm hóa nước tiểu. Khoảng cách 2–4 giờ thường được dùng như hướng dẫn chung, nhưng không đúng cho mọi thuốc. Một số phối hợp cần khoảng cách dài hơn hoặc phải tránh hoàn toàn. Cần kiểm tra nhãn từng thuốc hoặc hỏi dược sĩ trước khi sắp lịch dùng.

Người suy thận hoặc mang thai dùng antacid nào an toàn?

Không có một antacid an toàn cho mọi người suy thận hoặc thai kỳ. Ở suy thận, sản phẩm chứa magnesi có thể gây tăng magnesi máu và sản phẩm chứa nhôm có thể tích lũy gây độc thần kinh, xương và giảm phosphate; calcium carbonate và sodium bicarbonate cũng có thể gây tăng calci, kiềm hoặc tải natri. Vì vậy người bệnh thận không nên tự chọn sản phẩm. Trong thai kỳ, WHO 2025 cho phép cân nhắc một số chế phẩm như magnesium carbonate hoặc aluminum hydroxide khi thay đổi lối sống không đủ và dùng đúng liều, nhưng cần tư vấn và tách khỏi sắt/acid folic. Thành phần natri, calci và bệnh nền vẫn phải được xem xét cá thể hóa.

Khi nào ợ nóng không nên tự điều trị bằng antacid?

Không nên tiếp tục tự điều trị khi ợ nóng xảy ra thường xuyên, kéo dài quá 2 tuần, cần dùng thuốc nhiều ngày mỗi tuần hoặc đánh thức về đêm. Cần khám sớm nếu có khó nuốt, nuốt đau, sụt cân, thiếu máu, nôn dai dẳng, đau thượng vị tăng dần hoặc triệu chứng bắt đầu ở người có nguy cơ cao. Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau ngực kèm khó thở/vã mồ hôi, ngất, đau bụng dữ dội hay bụng chướng cứng là dấu hiệu cần cấp cứu. Antacid có thể làm dịu tạm thời và che lấp bệnh tim, xuất huyết tiêu hóa, hẹp thực quản hoặc bệnh ác tính, nên không dùng để trì hoãn đánh giá.

Nguồn tham khảo

  1. WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology – ATC/DDD Index A02A Antacids
  2. U.S. eCFR – 21 CFR Part 331 Antacid Products for OTC Human Use
  3. NHS – Antacids
  4. NICE – Gastro-oesophageal reflux disease and dyspepsia in adults: recommendations
  5. WHO 2025 – Antenatal care recommendation on heartburn and antacids
  6. MedlinePlus – Aluminum Hydroxide and Magnesium Hydroxide
  7. LactMed – Antacids
  8. Clinical Pharmacokinetics – Systematic review of acid-reducing agent drug interactions
  9. DailyMed – Aluminum hydroxide, magnesium hydroxide and simethicone label
  10. DailyMed – Calcium carbonate antacid label
  11. DailyMed – Sodium bicarbonate antacid label
  12. Trung tâm DI & ADR Quốc gia – Hướng dẫn báo cáo ADR

Rà soát chuyên môn: Dược sĩ lâm sàng Dược sĩ Trần Anh Tuấn ·

Thông tin phục vụ tra cứu và học tập về dược học, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của người hành nghề có thẩm quyền.