CHUYÊN ĐỀ DƯỢC HỌC · Nhóm thuốc – Dược lý

Hormone tuyến giáp

Hormone tuyến giáp là nhóm chế phẩm tự nhiên hoặc tổng hợp cung cấp thyroxine (T4), triiodothyronine (T3) hay chất tương tự để khôi phục tác dụng hormone khi cơ thể thiếu hụt. Levothyroxine là hoạt chất đại diện, thường được ưu tiên trong suy giáp vì tạo nền T4 ổn định và được mô ngoại vi chuyển thành T3 có hoạt tính. T3 gắn thụ thể trong nhân, điều hòa phiên mã, chuyển hóa, tim mạch, tăng trưởng và phát triển thần kinh.

Các thành viên khác nhau về khởi phát, bán thải, dao động nồng độ và bằng chứng. Liothyronine hoặc phối hợp T4/T3 không dùng thường quy cho mọi người bệnh và phải do bác sĩ chuyên khoa cân nhắc. Điều trị cần theo dõi TSH, FT4 hoặc T3 đúng bối cảnh, đồng thời kiểm soát tương tác với thức ăn, sắt, calci và thuốc khác. Quá điều trị có thể gây loạn nhịp, đau ngực, mất xương hoặc nhiễm độc giáp; hormone tuyến giáp không được dùng để giảm cân.

Tổng quan về bệnh Nhóm Hormone tuyến giáp

Điểm cần nhớ

  • Levothyroxine là hoạt chất đại diện và thường là lựa chọn nền tảng trong điều trị thay thế suy giáp.
  • T4 chủ yếu được chuyển thành T3 tại mô; T3 gắn thụ thể nhân và điều hòa phiên mã gen.
  • Liothyronine khởi phát nhanh, bán thải ngắn và có dao động nồng độ lớn hơn levothyroxine.
  • Phối hợp T4/T3 không được khuyến cáo dùng thường quy cho suy giáp nguyên phát.
  • Levothyroxine cần được dùng nhất quán so với bữa ăn và tách khỏi các thuốc làm giảm hấp thu.
  • TSH là chỉ dấu chính trong suy giáp nguyên phát, nhưng suy giáp trung ương cần dựa nhiều hơn vào FT4.
  • Quá điều trị có thể gây rung nhĩ, đau ngực, mất xương và nhiễm độc giáp.
  • Không dùng hormone tuyến giáp để điều trị béo phì hoặc giảm cân.

Câu hỏi thường gặp

Hormone tuyến giáp có phải là thuốc giảm cân không?

Không. Hormone tuyến giáp chỉ được dùng khi có chỉ định y khoa như suy giáp hoặc mục tiêu kiểm soát TSH chuyên khoa. Ở người có chức năng tuyến giáp bình thường, liều hormone trong nhu cầu sinh lý không có tác dụng giảm cân có ý nghĩa; dùng liều cao có thể gây nhịp nhanh, loạn nhịp, đau ngực, suy tim, mất xương, kích động, co giật hoặc nhiễm độc giáp đe dọa tính mạng. Nhãn levothyroxine và liothyronine đều có cảnh báo không dùng để điều trị béo phì hoặc giảm cân, đặc biệt không phối hợp với thuốc cường giao cảm.

Levothyroxine và liothyronine khác nhau thế nào?

Levothyroxine là T4 tổng hợp, có bán thải dài và được cơ thể chuyển thành T3 tại mô nên tạo nồng độ ổn định hơn; đây thường là lựa chọn nền tảng trong điều trị thay thế suy giáp. Liothyronine là T3 hoạt tính trực tiếp, khởi phát nhanh hơn nhưng bán thải ngắn hơn và có thể tạo đỉnh nồng độ gây hồi hộp, run hoặc loạn nhịp. Hai thuốc không có tỷ lệ quy đổi đơn giản dùng cho mọi người. Việc chuyển đổi hoặc phối hợp phải do bác sĩ nội tiết quyết định và theo dõi xét nghiệm phù hợp.

Tại sao levothyroxine thường phải uống khi đói?

Thức ăn và nhiều sản phẩm như sắt, calci, thuốc kháng acid, sucralfate hoặc chất gắn acid mật có thể làm giảm hấp thu levothyroxine, khiến TSH dao động và tạo cảm giác thuốc không hiệu quả. Vì vậy thuốc thường được dùng với nước khi đói, trước bữa sáng khoảng 30–60 phút, hoặc theo một lịch khác nhưng phải nhất quán và được bác sĩ thống nhất. Một số thuốc cần tách ít nhất khoảng 4 giờ. Không tự thay đổi thời điểm dùng, bẻ liều hoặc đổi dạng bào chế mà không theo dõi lại xét nghiệm.

Bao lâu cần kiểm tra TSH sau khi đổi liều levothyroxine?

Ở người lớn bị suy giáp nguyên phát, TSH thường được kiểm tra khoảng 6–8 tuần sau khi thay đổi liều vì levothyroxine có bán thải dài và cần thời gian đạt hiệu quả ổn định. Khi liều đã ổn định, có thể đánh giá lâm sàng và sinh hóa mỗi 6–12 tháng hoặc sớm hơn nếu có thay đổi triệu chứng, mang thai, đổi thuốc, thay đổi cân nặng hay xuất hiện tương tác. Trẻ em, thai kỳ, ung thư tuyến giáp và suy giáp trung ương có lịch theo dõi riêng; suy giáp trung ương không dựa TSH đơn độc.

Khi nào có thể cân nhắc phối hợp T4 và T3?

Phối hợp levothyroxine và liothyronine không được dùng thường quy cho suy giáp nguyên phát vì các thử nghiệm chưa cho thấy lợi ích nhất quán và an toàn dài hạn còn chưa chắc chắn. Một số đồng thuận chuyên gia cho phép bác sĩ nội tiết cân nhắc thử có thời hạn ở người bệnh vẫn có triệu chứng rõ dù dùng levothyroxine đúng cách, xét nghiệm phù hợp và đã loại trừ kém tuân thủ, tương tác, kém hấp thu hoặc bệnh lý khác. Trước khi thử cần thống nhất mục tiêu, cách theo dõi, nguy cơ tim–xương và tiêu chí dừng.

Nguồn tham khảo

  1. WHO Collaborating Centre – ATC/DDD Index H03AA Thyroid hormones
  2. DailyMed – Levothyroxine sodium tablets prescribing information
  3. DailyMed – Liothyronine sodium tablets prescribing information
  4. NICE – Thyroid disease: assessment and management, recommendations
  5. American Thyroid Association – Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism
  6. ATA/ETA/BTA – Evidence-Based Use of Levothyroxine/Liothyronine Combinations
  7. Society for Endocrinology – Joint BTA/SfE consensus on liothyronine
  8. MHRA – Biotin interference with thyroid function tests
  9. Trung tâm DI & ADR Quốc gia – Hệ thống báo cáo phản ứng có hại của thuốc

Rà soát chuyên môn: Dược sĩ lâm sàng Dược sĩ Trần Anh Tuấn ·

Thông tin phục vụ tra cứu và học tập về dược học, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của người hành nghề có thẩm quyền.