CHUYÊN ĐỀ DƯỢC HỌC · Nhóm thuốc – Dược lý

Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB)

Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB) là nhóm thuốc đối kháng chọn lọc thụ thể AT1, qua đó làm giảm co mạch, tiết aldosterone, giữ natri–nước và tín hiệu tái cấu trúc tim–mạch. ARB được dùng rộng rãi trong tăng huyết áp; một số hoạt chất còn có bằng chứng và chỉ định trong bệnh thận mạn có albumin niệu, bệnh thận do đái tháo đường, suy tim hoặc sau nhồi máu cơ tim.

Dù cùng cơ chế chính, losartan, valsartan, candesartan, irbesartan, telmisartan, olmesartan và các thành viên khác không hoàn toàn tương đương về dược động học, chỉ định hay dữ liệu kết cục. Các nguy cơ cần đặc biệt lưu ý gồm tăng kali, giảm chức năng thận do huyết động, hạ huyết áp, tương tác với NSAID hoặc thuốc giữ kali và độc thai nghiêm trọng. Việc lựa chọn, chuẩn độ và theo dõi phải dựa trên từng hoạt chất, bệnh đồng mắc, kali, creatinine/eGFR và khả năng mang thai.

Cơ chế tác dụng Thuốc Chẹn Thụ Thể Angiotensin II (ARB)
Cơ chế tác dụng Thuốc Chẹn Thụ Thể Angiotensin II (ARB)

Điểm cần nhớ

  • ARB chẹn chọn lọc thụ thể AT1 và không ức chế phân hủy bradykinin.
  • Nhóm là lựa chọn hàng đầu trong tăng huyết áp và thường phối hợp với CCB hoặc lợi tiểu.
  • CKD có albumin niệu là chỉ định quan trọng của ACEi hoặc ARB khi người bệnh dung nạp.
  • Không phải mọi ARB có cùng chỉ định trong suy tim, sau nhồi máu cơ tim hoặc bệnh thận do đái tháo đường.
  • Cần kiểm tra huyết áp, kali và creatinine/eGFR trước điều trị và sau khởi trị hoặc tăng liều.
  • Tránh phối hợp thường quy ARB với ACEi hoặc aliskiren; thận trọng NSAID, lithium và thuốc giữ kali.
  • Không dùng ARB trong thai kỳ; phù mạch, tăng kali nặng, AKI và bệnh ruột do olmesartan là cảnh báo quan trọng.

Câu hỏi thường gặp

ARB khác thuốc ức chế men chuyển ACEi như thế nào?

Cả ARB và ACEi đều làm giảm hoạt động của hệ renin–angiotensin, nhưng tác động ở vị trí khác nhau. ACEi ức chế men chuyển angiotensin và làm tăng bradykinin; ARB chẹn trực tiếp thụ thể AT1 mà không ức chế phân hủy bradykinin. Vì vậy ARB thường ít gây ho khan hơn ACEi. Tuy nhiên hai nhóm vẫn có chung các nguy cơ quan trọng như tăng kali, giảm chức năng thận do huyết động, hạ huyết áp và độc thai. Không nên tự chuyển đổi hoặc phối hợp ACEi với ARB vì chỉ định, liều và bằng chứng kết cục khác nhau.

Thuốc ARB có gây ho hoặc phù mạch không?

ARB ít gây ho hơn ACEi vì không làm tăng bradykinin, nên thường được cân nhắc khi người bệnh ho do ACEi. Dù vậy, ho vẫn có thể xảy ra do nguyên nhân khác và phù mạch vẫn được báo cáo hiếm gặp với ARB. Người có tiền sử phù mạch do ACEi cần được đánh giá lợi ích–nguy cơ trước khi dùng ARB. Nếu xuất hiện sưng môi, mặt, lưỡi, khàn tiếng, khó nuốt hoặc khó thở, phải ngừng thuốc và đi cấp cứu ngay; không tự dùng lại thuốc nghi ngờ.

Vì sao phải kiểm tra kali và creatinine khi dùng ARB?

ARB làm giảm aldosterone và giãn tiểu động mạch đi của cầu thận, nên có thể làm kali máu tăng và creatinine tăng nhẹ sau khởi trị. Thay đổi này đôi khi phản ánh cơ chế huyết động dự đoán được, nhưng cũng có thể báo hiệu mất nước, dùng NSAID, hẹp động mạch thận hoặc tổn thương thận cấp. Hướng dẫn KDIGO khuyến nghị kiểm tra huyết áp, creatinine và kali trong khoảng 2–4 tuần sau khi bắt đầu hoặc tăng liều, sớm hơn ở người nguy cơ cao. Không nên tự ngừng thuốc chỉ dựa trên một kết quả xét nghiệm đơn lẻ.

Creatinine tăng sau khi bắt đầu ARB có phải ngừng thuốc ngay không?

Không phải mọi mức tăng creatinine đều yêu cầu ngừng ARB. Một mức tăng nhẹ, ổn định có thể xuất hiện do giảm áp lực lọc nội cầu thận và cần được theo dõi. KDIGO gợi ý tiếp tục ACEi hoặc ARB trừ khi creatinine tăng hơn 30% trong vòng 4 tuần sau khởi trị hoặc tăng liều, hoặc người bệnh có hạ huyết áp triệu chứng hay tăng kali không kiểm soát. Bác sĩ sẽ tìm các nguyên nhân có thể sửa được như mất nước, NSAID, lợi tiểu quá mức hoặc hẹp động mạch thận trước khi quyết định giảm hay ngừng thuốc.

Có thể dùng ARB khi mang thai hoặc phối hợp với ACEi không?

Không dùng ARB trong thai kỳ vì thuốc tác động trực tiếp lên hệ renin–angiotensin có thể gây thiểu ối, suy thận thai, tổn thương sọ–phổi hoặc tử vong thai. Khi phát hiện có thai, cần liên hệ bác sĩ để ngừng ARB sớm và chuyển sang lựa chọn phù hợp; không tự thay thuốc. Phối hợp ARB với ACEi hoặc aliskiren cũng không được khuyến cáo thường quy vì làm tăng nguy cơ hạ huyết áp, tăng kali và tổn thương thận mà không đem lại lợi ích kết cục tương xứng. Aliskiren đặc biệt chống chỉ định phối hợp với ARB ở người đái tháo đường.

Nguồn tham khảo

  1. WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology – ATC/DDD Index C09CA
  2. European Society of Cardiology – 2024 ESC Guidelines for elevated blood pressure and hypertension
  3. KDIGO – 2024 Clinical Practice Guideline for Chronic Kidney Disease
  4. American Heart Association – 2025 High Blood Pressure Guideline: Top Things to Know
  5. AHA/ACC/HFSA – 2022 Guideline for the Management of Heart Failure
  6. DailyMed – Losartan potassium prescribing information
  7. DailyMed – Valsartan prescribing information
  8. DailyMed – Candesartan cilexetil prescribing information
  9. DailyMed – Irbesartan prescribing information
  10. DailyMed – Telmisartan prescribing information
  11. DailyMed – Olmesartan medoxomil prescribing information
  12. DailyMed – Azilsartan medoxomil prescribing information

Rà soát chuyên môn: Dược sĩ Lâm sàng Dược sĩ Trần Anh Tuấn ·

Thông tin phục vụ tra cứu và học tập về dược học, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của người hành nghề có thẩm quyền.