
Điểm cần nhớ
- ACEI giảm angiotensin II và tăng bradykinin, tạo hiệu quả giãn mạch nhưng cũng liên quan ho và phù mạch.
- Không phải mọi hoạt chất có cùng chỉ định, liều, thời gian tác dụng hoặc bằng chứng giảm biến cố.
- Creatinine và kali cần được kiểm tra trước điều trị và thường trong 2–4 tuần sau khởi trị hoặc tăng liều.
- Không phối hợp thường quy ACEI với ARB hoặc aliskiren vì tăng nguy cơ suy thận, tăng kali và hạ huyết áp.
- Phù mạch là cấp cứu; người có tiền sử phù mạch do ACEI không nên dùng lại thuốc cùng nhóm.
- ACEI không dùng trong thai kỳ; người chuẩn bị mang thai cần trao đổi sớm với bác sĩ.
- Trong HFrEF, ACEI thường là lựa chọn khi ARNI không phù hợp; chuyển đổi cần tuân thủ khoảng ngừng theo nhãn.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc ức chế men chuyển khác thuốc chẹn thụ thể angiotensin II như thế nào?
Cả ACEI và ARB đều làm giảm tác động của hệ renin–angiotensin, nhưng vị trí tác động khác nhau. ACEI ức chế enzym tạo angiotensin II và đồng thời làm giảm phân hủy bradykinin; ARB chẹn thụ thể AT1 của angiotensin II mà không làm tăng bradykinin theo cùng cơ chế. Vì vậy, ACEI dễ gây ho khan hơn và có nguy cơ phù mạch đặc trưng. Hai nhóm không nên dùng đồng thời thường quy vì tăng nguy cơ hạ huyết áp, tăng kali và tổn thương thận. Khi ho do ACEI ảnh hưởng rõ, bác sĩ có thể cân nhắc ARB nếu không có chống chỉ định.
Vì sao thuốc ức chế men chuyển có thể gây ho khan?
ACE còn được gọi là kininase II, một enzym tham gia phân hủy bradykinin và một số peptide như substance P. Khi ACE bị ức chế, các chất này tích lũy trong đường hô hấp và có thể kích thích phản xạ ho. Ho thường khan, dai dẳng, có thể xuất hiện sau vài ngày nhưng cũng có thể muộn hơn. Cần loại trừ các nguyên nhân khác như nhiễm trùng, hen, trào ngược hoặc suy tim. Ho không giống phù mạch; nếu kèm sưng môi, lưỡi, họng hoặc khó thở, phải ngừng thuốc và cấp cứu ngay.
Sau khi bắt đầu ACEI, khi nào cần kiểm tra creatinine và kali?
Creatinine, eGFR và kali nên được kiểm tra trước khi bắt đầu. Nhiều hướng dẫn khuyến nghị kiểm tra lại trong khoảng 2–4 tuần sau khởi trị hoặc tăng liều; người có eGFR thấp, kali cao cận ngưỡng, suy tim, dùng lợi tiểu mạnh, mất nước hoặc phối hợp thuốc giữ kali có thể cần kiểm tra sớm hơn. Creatinine tăng nhẹ có thể phản ánh thay đổi huyết động dự kiến, nhưng mức tăng lớn, tăng kali hoặc triệu chứng tụt huyết áp cần được đánh giá nguyên nhân. Không tự ngừng thuốc chỉ dựa vào một kết quả xét nghiệm mà chưa trao đổi với bác sĩ.
Huyết áp đã bình thường thì có tự ngừng thuốc ức chế men chuyển được không?
Không nên tự ngừng. Huyết áp bình thường thường là kết quả của thuốc, lối sống và kiểm soát bệnh nền; ngừng đột ngột có thể làm huyết áp tăng trở lại hoặc mất lợi ích bảo vệ tim – thận. Một số người dùng ACEI không chỉ để hạ áp mà còn vì suy tim, sau nhồi máu cơ tim hoặc bệnh thận mạn có albumin niệu. Bác sĩ sẽ đánh giá huyết áp tại nhà, triệu chứng, kali, chức năng thận và các thuốc khác trước khi giảm hoặc đổi thuốc. Khi có ho, chóng mặt hoặc xét nghiệm bất thường, cần liên hệ để điều chỉnh an toàn.
ACEI có dùng được khi mang thai hoặc cho con bú không?
ACEI không được dùng trong thai kỳ vì có thể gây tổn thương thận thai, thiểu ối, biến dạng liên quan thiểu ối và tử vong thai. Người đang chuẩn bị mang thai nên trao đổi trước để chuyển sang thuốc phù hợp; khi phát hiện có thai trong lúc dùng, cần liên hệ bác sĩ càng sớm càng tốt. Trong cho con bú, dữ liệu không đồng nhất giữa các hoạt chất và độ tuổi của trẻ. Một số thuốc có nhiều dữ liệu hơn, nhưng quyết định vẫn phải cân nhắc lợi ích cho mẹ, mức phơi nhiễm trẻ và hướng dẫn địa phương; không suy rộng cho toàn nhóm.
Nguồn tham khảo
- WHO Collaborating Centre – ATC/DDD Index: C09AA ACE inhibitors, plain
- NICE – Hypertension in adults: diagnosis and management, recommendations
- KDIGO – 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease
- AHA/ACC/HFSA – 2022 Guideline for the Management of Heart Failure
- ESC – 2024 Guidelines for the Management of Elevated Blood Pressure and Hypertension
- DailyMed – Lisinopril tablets, prescribing information
- DailyMed – Enalapril maleate tablets, prescribing information
- DailyMed – Captopril tablets, prescribing information
- DailyMed – Ramipril capsules, prescribing information
- DailyMed – Fosinopril sodium tablets, prescribing information

