
Điểm cần nhớ
- Nhóm ức chế xanthin oxidase làm giảm tạo acid uric, không phải thuốc giảm đau cắt cơn gút.
- Allopurinol thường được ưu tiên đầu tay trong hướng dẫn ACR, kể cả khi có bệnh thận mạn, nhưng phải khởi trị thấp và chuẩn độ.
- Febuxostat là chất không purin, chuyển hóa qua gan và cần cân nhắc bệnh tim mạch lớn cũng như chức năng gan.
- Cơn gút có thể tăng trong những tháng đầu do tinh thể urat được huy động; không tự ngừng thuốc.
- HLA-B*58:01 làm tăng mạnh nguy cơ SCAR do allopurinol; xét nghiệm được cân nhắc ở nhóm nguy cơ.
- Azathioprine và mercaptopurine có tương tác nghiêm trọng với XOI; febuxostat chống chỉ định theo nhãn Hoa Kỳ.
- Mục tiêu điều trị được đánh giá bằng urat huyết nối tiếp, cơn gút và tophi, không dựa vào triệu chứng đơn lẻ.
- Chỉ định, liều và tình trạng lưu hành khác nhau theo hoạt chất và quốc gia.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc ức chế xanthin oxidase có phải là thuốc giảm đau cơn gút không?
Không. Allopurinol, febuxostat và các thuốc cùng nhóm có nhiệm vụ giảm sản xuất acid uric trong thời gian dài, từ đó ngăn tinh thể urat mới hình thành và giúp hòa tan dần tinh thể đã lắng đọng. Chúng không làm giảm đau nhanh trong cơn gút cấp. Khi mới bắt đầu điều trị, urat trong mô được huy động nên cơn gút thậm chí có thể xuất hiện nhiều hơn tạm thời. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống viêm dự phòng và điều trị cơn riêng. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc hạ urat chỉ vì xuất hiện một cơn gút.
Allopurinol và febuxostat khác nhau như thế nào?
Allopurinol là chất tương tự purin và được chuyển thành oxypurinol có hoạt tính, thải chủ yếu qua thận; vì vậy cần đặc biệt chú ý chức năng thận và nguy cơ phản ứng quá mẫn liên quan HLA-B*58:01. Febuxostat là chất không purin, gắn protein cao, chuyển hóa qua UGT/CYP và thải qua cả thận lẫn phân. Febuxostat có thể được cân nhắc khi allopurinol không phù hợp, nhưng cần đánh giá gan và bệnh tim mạch. Hai thuốc không có tỷ lệ quy đổi liều trực tiếp và không nên tự chuyển đổi.
Vì sao cần xét nghiệm HLA-B*58:01 trước khi dùng allopurinol?
HLA-B*58:01 là dấu ấn di truyền liên quan mạnh với phản ứng da nghiêm trọng do allopurinol, gồm hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc và DRESS. Tần suất allele cao hơn ở một số quần thể châu Á và nguy cơ còn tăng khi suy thận. CPIC khuyến cáo không dùng allopurinol khi kết quả dương tính; các nhãn thuốc và hướng dẫn có thể diễn đạt khác nhau nên phải theo quy định địa phương. Kết quả âm tính không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, vì vậy mọi phát ban mới vẫn cần ngừng thuốc và khám ngay.
Có thể dùng thuốc ức chế xanthin oxidase cùng azathioprine hoặc mercaptopurine không?
Không được tự phối hợp. Xanthin oxidase tham gia chuyển hóa azathioprine và mercaptopurine; khi enzym bị ức chế, nồng độ thiopurine có thể tăng mạnh, gây suy tủy, nhiễm trùng hoặc chảy máu đe dọa tính mạng. Febuxostat chống chỉ định với hai thuốc này theo nhãn Hoa Kỳ. Allopurinol đôi khi được phối hợp có chủ đích trong một số chuyên khoa, nhưng phải giảm đáng kể liều thiopurine và theo dõi công thức máu chặt chẽ. Việc này chỉ được thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm.
Khi nào thuốc ức chế xanthin oxidase bắt đầu có hiệu quả?
Urat huyết có thể giảm trong những ngày đến vài tuần đầu, và với febuxostat nhãn Hoa Kỳ cho phép kiểm tra mục tiêu sớm từ khoảng hai tuần. Tuy nhiên, lợi ích quan trọng như giảm cơn gút, làm nhỏ tophi và bảo vệ khớp cần nhiều tháng hoặc lâu hơn vì tinh thể phải hòa tan dần. Trong giai đoạn đầu, cơn gút có thể tăng do urat được huy động khỏi mô. Hiệu quả phải được đánh giá bằng xét nghiệm urat nối tiếp, khả năng tuân thủ, cơn gút và tophi, không chỉ dựa vào cảm giác hết đau.
Nguồn tham khảo
- WHO Collaborating Centre – ATC/DDD Index M04AA, preparations inhibiting uric acid production
- American College of Rheumatology – 2020 Guideline for the Management of Gout
- NICE – Gout: diagnosis and management, recommendations
- DailyMed – Allopurinol tablets, full prescribing information
- DailyMed – Febuxostat tablets, full prescribing information
- MHRA – Updated cardiovascular advice for febuxostat
- CPIC – HLA-B genotype and allopurinol guideline
- FDA – Table of pharmacogenetic associations
- EMA – Febuxostat Viatris EPAR and product information

