
Điểm cần nhớ
- NSAID giảm prostaglandin bằng cách ức chế COX-1 và/hoặc COX-2.
- Mức chọn lọc COX chỉ là tương đối và không loại bỏ nguy cơ tim, thận hoặc tiêu hóa.
- Ưu tiên NSAID bôi cho đau thoái hóa khớp khu trú khi phù hợp.
- Dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất và không phối hợp hai NSAID.
- Xuất huyết tiêu hóa và biến cố tim mạch có thể xảy ra không có dấu hiệu báo trước.
- NSAID có thể gây AKI, tăng kali và làm mất kiểm soát huyết áp, nhất là với ACEI/ARB và lợi tiểu.
- Tránh NSAID từ 20 tuần thai nếu không được bác sĩ chỉ định; sau 30 tuần nguy cơ thai tăng thêm.
- Ketorolac chỉ dùng rất ngắn hạn; indomethacin và nhiều NSAID cần hạn chế ở người cao tuổi.
Câu hỏi thường gặp
NSAID nào ít hại dạ dày nhất?
Không có NSAID nào hoàn toàn không gây hại dạ dày. Coxib chọn lọc COX-2 như celecoxib và NSAID bôi tại chỗ có thể làm giảm nguy cơ tổn thương tiêu hóa so với một số NSAID không chọn lọc đường uống, nhưng nguy cơ vẫn tồn tại và phụ thuộc liều, thời gian dùng, tuổi, tiền sử loét, H. pylori và thuốc phối hợp. Người dùng chống đông, corticosteroid, aspirin hoặc SSRI có nguy cơ cao hơn. Trong thoái hóa khớp, NICE khuyến nghị ưu tiên NSAID bôi khi phù hợp và dùng thuốc bảo vệ dạ dày như PPI khi dùng NSAID uống. Lựa chọn cần đồng thời cân nhắc tim mạch, thận và gan, không chỉ riêng dạ dày.
Có thể dùng ibuprofen và diclofenac cùng lúc không?
Không nên phối hợp ibuprofen với diclofenac hoặc hai NSAID khác, trừ khi có chỉ định chuyên khoa rất đặc biệt. Hai thuốc cùng ức chế COX nên lợi ích giảm đau thường không tăng tương xứng, trong khi nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, tổn thương thận, tăng huyết áp, giữ dịch và biến cố tim mạch tăng lên. Cần kiểm tra cả thuốc cảm cúm, đau đầu hoặc thuốc OTC vì chúng có thể chứa ibuprofen, naproxen hoặc aspirin. Khi một NSAID chưa đủ hiệu quả, hướng xử trí an toàn hơn là đánh giá lại nguyên nhân đau, cách dùng, thời gian thử và cân nhắc biện pháp không thuốc hoặc thuốc thuộc nhóm khác dưới hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.
Người bệnh thận có dùng NSAID được không?
NSAID thường không được ưu tiên ở người bệnh thận vì prostaglandin giúp duy trì tưới máu cầu thận, đặc biệt khi mất nước, suy tim, xơ gan hoặc đang dùng ACEI/ARB và lợi tiểu. Ức chế prostaglandin có thể gây giảm eGFR, tổn thương thận cấp, tăng kali và giữ dịch. Nguy cơ phụ thuộc giai đoạn CKD, hoạt chất, liều, thời gian và tình trạng dịch; không có một liều cấp nhóm được xem là an toàn cho mọi người bệnh thận. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng, kể cả thuốc không kê đơn hoặc gel bôi. Nếu xuất hiện tiểu ít, phù, khó thở hoặc yếu cơ, cần ngừng thuốc và được đánh giá khẩn.
NSAID bôi có an toàn hơn thuốc uống không?
NSAID bôi thường tạo nồng độ cao hơn tại mô gần vị trí bôi và phơi nhiễm toàn thân thấp hơn thuốc uống, nên có thể giảm nguy cơ tiêu hóa, thận và tim mạch. Vì vậy, NICE ưu tiên NSAID bôi cho thoái hóa khớp gối. Tuy nhiên, thuốc vẫn được hấp thu và không hoàn toàn không có rủi ro; nguy cơ tăng khi bôi diện rộng, dùng nhiều lần, bôi lên da tổn thương, dùng nhiệt hoặc phối hợp NSAID uống. Tác dụng phụ tại chỗ gồm kích ứng, viêm da và nhạy cảm ánh sáng với một số hoạt chất. Không bôi lên vết thương, tránh mắt/niêm mạc và dùng đúng vùng, lượng, thời gian ghi trong nhãn.
Phụ nữ mang thai có được dùng NSAID không?
FDA khuyến cáo tránh NSAID từ khoảng 20 tuần thai vì thuốc có thể gây rối loạn chức năng thận thai và thiểu ối; từ khoảng 30 tuần còn có nguy cơ đóng sớm ống động mạch. Nếu bác sĩ xác định thật sự cần dùng trong giai đoạn 20–30 tuần, thuốc phải được dùng với liều thấp nhất, thời gian ngắn nhất và có thể cần theo dõi nước ối nếu kéo dài quá 48 giờ. Khuyến cáo này không áp dụng theo cùng cách cho aspirin liều thấp được bác sĩ chỉ định trong một số tình trạng sản khoa. Thai phụ không nên tự dùng ibuprofen, naproxen, diclofenac hoặc thuốc cảm cúm có NSAID và cần hỏi bác sĩ/dược sĩ về lựa chọn thay thế.
Khám phá các nhóm trong nhánh
Hoạt chất liên quan
Chưa có hoạt chất với quan hệ đã xác minh ở phạm vi đang xem.
Nguồn tham khảo
- WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology – ATC/DDD Index M01A
- WHO Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology – ATC/DDD Index M02AA
- NICE – Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226)
- NICE – Gout: diagnosis and management (NG219)
- FDA – Avoid NSAIDs at 20 weeks of pregnancy or later
- DailyMed – Ibuprofen tablets
- DailyMed – Naproxen delayed-release tablets
- DailyMed – Diclofenac sodium delayed-release tablets
- DailyMed – Celecoxib capsules
- DailyMed – Meloxicam tablets
- DailyMed – Ketorolac tromethamine tablets
- American Geriatrics Society – 2023 AGS Beers Criteria

