Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Tổ chức Y tế Thế giới xác định rằng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) chiếm vị trí thứ ba trong danh sách các nguyên nhân gây tử vong và xếp thứ năm về gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Việt Nam, mặc dù có tỷ lệ mắc bệnh cao ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, lại thiếu thông tin kiến thức về bệnh này. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về COPD và nhấn mạnh về những thông tin cần thiết để phòng tránh và kiểm soát bệnh.

Bài viết dưới đây, Phòng khám Health Center xin giải đáp thắc mắc của nhiều người về COPD là bệnh gì? Xin mời các bạn cùng theo dõi chi tiết!

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là gì?

Benh phoi tac nghen man tinh (COPD) la gi?
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là gì?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một tình trạng viêm niêm mạc đường thở mạn tính gây giảm chức năng thông khí ở phổi. Người bị COPD thường gặp khó thở do đường thở bị hẹp so với bình thường và có thể dẫn đến suy hô hấp.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là một vấn đề phổ biến, với tỷ lệ mắc bệnh chiếm 2% dân số tại Hà Nội và 5.65% tại Hải Phòng. Trong lĩnh vực điều trị tại bệnh viện, COPD cũng chiếm tỷ lệ cao nhất trong các khoa bệnh hô hấp. Tuy nhiên, thực tế số người mắc bệnh có thể cao hơn do nhiều người không thường xuyên khám sức khỏe, thậm chí khi xuất hiện các triệu chứng, họ vẫn chủ quan không đi khám.

COPD bao gồm hai loại chính:

  • Viêm phế quản tắc nghẽn mạn tính (COPD Chronic Bronchitis): Được xác định thông qua các biểu hiện lâm sàng như ho có đờm trong hầu hết các ngày trong ít nhất 3 tháng trong 2 năm liên tiếp và có tắc nghẽn luồng khí khi đo chức năng hô hấp.
  • Khí phế thũng (COPD Emphysema): Là sự hủy hoại của cấu trúc phổi, dẫn đến mất đàn hồi, mất vách phế nang và kéo theo sự xẹp đường thở. Điều này dẫn đến giới hạn luồng không khí và làm tăng nguy cơ xẹp đường thở.

Một số trường hợp có cả hai đặc điểm trên. Viêm phế quản mạn tính kiểu hen và COPD cũng có thể chồng lấp, đặc trưng bởi ho kinh niên, khò khè và tắc nghẽn luồng không khí hồi phục một phần, thường xảy ra ở người hút thuốc có tiền sử hen.

Các tổn thương đường thở nhỏ được cho là xảy ra trước sự phát triển của khí phế thũng trong COPD.

Các giai đoạn của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

COPD thường được chia thành các giai đoạn khác nhau dựa trên mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và sự suy giảm chức năng phổi. Giai đoạn của bệnh phụ thuộc vào việc đo lường lưu lượng không khí thông qua phổi (FEV1 – Forced Expiratory Volume in one second) so với dự kiến của người không mắc bệnh.

Giai đoạn I – Nhẹ (mức độ I)

  • FEV1 >= 80% so với dự kiến.
  • Triệu chứng có thể không rõ ràng hoặc nhẹ nhàng, có thể bị bỏ qua.

Giai đoạn II – Trung bình (mức độ II)

  • FEV1 từ 50% đến dưới 80% so với dự kiến.
  • Khó thở tăng lên và trở nên rõ ràng hơn. Ho kéo dài và có đờm xuất hiện.

Giai đoạn III – Nặng (mức độ III)

  • FEV1 từ 30% đến dưới 50% so với dự kiến.
  • Khó thở trở nên nghiêm trọng hơn, ho kéo dài và mức độ suy hô hấp tăng cao. Sự suy giảm chức năng phổi ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hàng ngày.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính giai đoạn 4 – Rất nặng (mức độ IV)

  • FEV1 dưới 30% so với dự kiến hoặc FEV1 < 50% cùng với suy hô hấp cấp độ III.
  • Triệu chứng tăng cường mạnh, khó thở trở thành cực kỳ nghiêm trọng. Sự suy giảm chức năng phổi đến mức không thể phục hồi hoặc chỉ có thể được cải thiện một phần.

Nguyên nhân gây ra bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Nguyen nhan gay ra benh COPD
Nguyên nhân gây ra bệnh COPD

COPD thường được gây ra bởi hai nguyên nhân chính: hút thuốc lá và yếu tố di truyền.

Hút thuốc lá và các chất phơi nhiễm khác

  • Hút thuốc lá là nguyên nhân chính gây COPD. Mặc dù chỉ có khoảng 15% người hút thuốc có triệu chứng lâm sàng của COPD, nhưng việc hút thuốc là yếu tố nguy cơ quan trọng.
  • Khói từ việc nấu nướng hoặc sưởi ấm trong nhà cũng là yếu tố quan trọng gây bệnh ở những quốc gia sử dụng lửa trong nhà để nấu ăn hoặc sưởi ấm.

Yếu tố di truyền

Rối loạn di truyền, đặc biệt là thiếu alpha-1 antitrypsin, là một nguyên nhân quan trọng gây ra COPD, đặc biệt là khí phế thũng, ngay cả ở những người không hút thuốc lá.

Những yếu tố khác

Trọng lượng cơ thể thấp, rối loạn hô hấp khi còn nhỏ, tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động, ô nhiễm không khí, bụi nghề nghiệp hoặc hóa chất cũng đóng vai trò trong tăng nguy cơ mắc COPD, nhưng ít quan trọng hơn so với hút thuốc lá và yếu tố di truyền.

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về các biến thể di truyền có liên quan đến COPD, nhưng chỉ có thiếu alpha-1 antitrypsin được xác định rõ ràng là một nguyên nhân quan trọng gây bệnh. Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng không có kết quả nào được chứng minh là có hậu quả như alpha-1 antitrypsin đối với COPD.

Một số triệu chứng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường gặp

Trieu chung benh phoi tac nghen man tinh
Triệu chứng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Triệu chứng của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường không rõ ràng và có thể dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề hô hấp khác, đặc biệt khi không có tổn thương phổi rõ ràng. Những triệu chứng này thường trở nên nghiêm trọng hơn theo thời gian, đặc biệt khi tiếp tục tiếp xúc với khói thuốc lá.

Các triệu chứng ban đầu của COPD có thể bao gồm:

  • Khó thở, đặc biệt khi tham gia hoạt động thể chất.
  • Ho khan kéo dài.
  • Cảm giác tức ngực.
  • Ho có đờm kéo dài.
  • Nhiễm trùng đường hô hấp thường xuyên.
  • Thiếu năng lượng.
  • Giảm cân không đáng kể (ở giai đoạn sau).
  • Sưng phù ở mắt, chân, hoặc bàn chân.

Những người mắc COPD cũng có thể trải qua các đợt cấp, khi các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn và kéo dài hơn so với những biến đổi hàng ngày thông thường. Trong trường hợp nặng, có thể cần nhập viện để điều trị khẩn cấp, sử dụng kháng sinh, máy thở, corticoid… Tình trạng hô hấp giảm sút, rủi ro về tuổi thọ cũng tăng lên.

Có một đặc điểm quan trọng là người bệnh thường chủ quan với các triệu chứng ban đầu, cho rằng các cơn ho, khạc đờm là bình thường, dẫn đến việc không tìm kiếm sự can thiệp y tế kịp thời. Điều này có thể dẫn đến tiếp tục tiến triển của bệnh đến khi triệu chứng khó thở trở nên liên tục. Ban đầu, khó thở thường chỉ xảy ra khi vận động, nhưng về sau, nó có thể xuất hiện thường xuyên hơn, đến giai đoạn cuối cùng, người bệnh có thể cảm thấy khó thở ngay cả khi nằm nghỉ trên giường.

Để đánh giá mức độ khó thở, thang đo Sadoul được sử dụng, xác định mức độ khó thở từ 0 (không khó thở khi leo cầu thang) đến 5 (khó thở khi thực hiện các hoạt động hàng ngày như mặc quần áo). Đây là cách để theo dõi sự tiến triển của bệnh và đánh giá mức độ ảnh hưởng của nó đối với cuộc sống hàng ngày của người bệnh.

Biến chứng của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) gây nguy hiểm

COPD có thể gây ra những biến chứng nặng nề ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và thậm chí là nguy hiểm đến tính mạng của người bệnh.

Tràn khí màng phổi

Ở giai đoạn nặng của bệnh, tắc nghẽn đường thở kéo dài có thể dẫn đến tích tụ khí trong phế nang, làm phế nang căng giãn và dễ vỡ vào khoang màng phổi, gây ra tràn khí màng phổi. Tình trạng này nếu kéo dài và không được xử lý có thể đe dọa tính mạng của người bệnh.

Bệnh tim

Trong giai đoạn nặng, sự cản trở của không khí ra vào phổi có thể gây ra sự giảm đổi mới không khí, dẫn đến giảm oxy trong máu và tích tụ khí cacbonic. Sự thiếu oxy thường xuyên này ảnh hưởng đến hoạt động của tim. Tổn thương phế quản và phế nang càng nhiều càng tăng áp lực trong tuần hoàn phổi, có thể dẫn đến suy tim.

Giảm tuổi thọ

Người mắc COPD thường có thời gian sống giảm hơn so với người không mắc bệnh. Chỉ khoảng 70% người mắc COPD nặng và 30% rất nặng sống sót sau 5 năm phát hiện bệnh. Có khoảng 30% bệnh nhân chết vì suy hô hấp cấp và mạn tính, sau đó là suy tim. Các nguyên nhân gây tử vong khác bao gồm nhiễm trùng hô hấp, nhồi máu phổi, rối loạn nhịp tim và ung thư phổi.

Tàn phế

COPD có thể gây tàn phế cao, làm giảm khả năng vận động (tàn phế hô hấp) và gây cảm giác tách biệt khỏi xã hội (tàn phế về mặt xã hội). Đối với nhiều bệnh nhân, việc cần sử dụng oxy dài hạn có thể dẫn đến tình trạng phụ thuộc, trầm cảm và suy giảm chất lượng cuộc sống.

Nhận thức sớm về các triệu chứng của COPD, kiểm tra định kỳ và điều trị kịp thời có thể giúp ngăn chặn sự tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ phát triển các biến chứng nghiêm trọng.

Phương pháp chẩn đoán bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

COPD là một bệnh phổi mãn tính thường được chẩn đoán thông qua một loạt các phương pháp, bao gồm chẩn đoán hình ảnh lồng ngực, đo chức năng hô hấp và kiểm tra các chỉ số chức năng phổi.

Chẩn đoán hình ảnh lồng ngực, như X-quang ngực hoặc CT ngực, thường sẽ hiển thị các biến đổi đặc trưng của phổi như túi khí, tăng thể tích phổi, mạch máu rốn phổi thon vào nhanh và các dấu hiệu khác.

Đo chức năng hô hấp là một phương pháp quan trọng để xác định giới hạn luồng không khí. Các chỉ số như FEV1 (thể tích khí hít ra gắng sức trong giây đầu tiên sau khi hít vào gắng sức) và FVC (dung tích tổng của không khí đã thở ra với sự gắng sức lớn nhất) thường được đo để xác định mức độ hạn chế của luồng không khí.

Bổ sung đo chức năng hô hấp có thể bao gồm các xét nghiệm khác như tăng dung tích toàn phổi, tăng dung tích cặn chức năng, giảm dung tích sống và các chỉ số khác để phân biệt COPD với các rối loạn phổi khác.

Ngoài ra, kiểm tra bệnh sử của bệnh nhân, khám lâm sàng và các xét nghiệm chức năng phổi khác như đo mức độ oxy trong máu và các chỉ số khác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và đánh giá COPD.

Có thể cần phải loại trừ các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự như hen, suy tim, hoặc các bệnh lý khác của phổi để có chẩn đoán chính xác.

Một số cách điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Dieu tri benh phoi tac nghen man tinh (COPD)
Điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Điều trị COPD tập trung vào hai khía cạnh chính: điều trị giai đoạn ổn định và quản lý các đợt cấp.

Điều trị giai đoạn ổn định COPD

  • Cai thuốc lá: Quan trọng nhất là ngừng hút thuốc lá và tránh khói thuốc lá môi trường.
  • Thuốc giãn phế quản đường hít và corticoid
    • Giãn phế quản: Đây là loại thuốc giúp mở rộng đường phế quản, giúp dễ dàng hơn cho không khí đi vào phổi. Có thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn và kéo dài.
    • Corticoid: Thường được sử dụng dưới dạng hít để giảm viêm và giảm triệu chứng.
  • Chăm sóc hỗ trợ
    • Liệu pháp oxy: Được chỉ định cho những người có huyết áp thấp hoặc không đủ oxy trong máu.
    • Tập thể dục có cấu trúc: Hỗ trợ phục hồi chức năng hô hấp, tăng cường sức khỏe tổng thể.
    • Tư vấn dinh dưỡng: Đảm bảo cung cấp dinh dưỡng tốt để hỗ trợ chức năng phổi và sức khỏe chung.

Điều trị các đợt cấp COPD

  • Đảm bảo oxy và pH máu gần bình thường: Kiểm tra và điều chỉnh mức oxy trong máu cũng như cân nhắc điều trị đối với pH máu nếu cần.
  • Điều trị tắc nghẽn đường thở: Sử dụng thuốc giãn phế quản, corticoid và các loại thuốc khác để giảm viêm và mở rộng đường phổi.
  • Điều trị nguyên nhân gây đợt cấp: Xác định và điều trị bất kỳ nguyên nhân nào gây ra đợt cấp, bao gồm cả nhiễm trùng đường hô hấp.

Bệnh COPD có thể chữa khỏi hoàn toàn không?

COPD hiện chưa có phương pháp điều trị hoàn toàn. Tuy nhiên, tuân thủ chặt chẽ chỉ dẫn y tế và điều trị có thể giúp kiểm soát tốt hơn tình trạng bệnh và giảm các đợt cấp nặng.

Những điều bệnh nhân cần tuân thủ khi điều trị COPD:

  • Bỏ hút thuốc và tránh khói thuốc: Môi trường không khói thuốc sẽ giúp giảm tác động tiêu cực đến phổi.
  • Tuân theo đúng chỉ định của bác sĩ: Sử dụng thuốc đúng liều lượng và cách sử dụng được chỉ định bởi bác sĩ.
  • Tiêm phòng vắc xin cúm và phế cầu: Việc tiêm phòng có thể giúp ngăn ngừa các bệnh truyền nhiễm và giảm nguy cơ đột quỵ.
  • Hiểu rõ về bệnh và dấu hiệu thay đổi: Cần thông thạo về triệu chứng và biết khi nào cần thay đổi điều trị hoặc tìm kiếm sự can thiệp y tế khẩn cấp.

Thuốc corticoid và giãn phế quản thường được sử dụng để giảm triệu chứng. Các loại thuốc hít thường được ưa chuộng hơn vì chúng tiếp xúc trực tiếp với phổi. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc giãn phế quản có thể thay đổi và không phải lúc nào cũng hiệu quả như mong đợi.

Các phương pháp điều trị tiên tiến như lý liệu pháp, oxy liệu pháp, thở máy không xâm nhập và phẫu thuật có thể được sử dụng trong các trường hợp nặng, khi cần thiết để giải quyết tình trạng suy hô hấp hoặc giảm các biến chứng của bệnh như tổn thương giãn phế nang.

Thuốc điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Su dung thuoc dieu tri benh phoi tac nghen man tinh
Sử dụng thuốc điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Có một số loại thuốc được sử dụng để điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Dưới đây là một số trong những loại phổ biến:

  • Thuốc giãn phế quản: Là loại thuốc mở rộng đường phế quản và giúp làm giảm triệu chứng như khó thở. Chúng có thể được chia thành hai loại chính:
    • Cường kích beta: Làm giãn các cơ phế quản, giúp mở rộng lối vào phổi. Có thể dùng trong dạng hít hoặc uống.
    • Kháng cholinergic: Làm giãn phế quản và giảm sản xuất dịch tiết. Cũng có thể dùng dưới dạng hít hoặc uống.
  • Thuốc corticoid: Được sử dụng để giảm viêm tại phổi và giảm phản ứng miễn dịch trong phế quản.
  • Kết hợp thuốc: Thường là sự kết hợp giữa các loại giãn phế quản và corticosteroids để tăng hiệu quả điều trị.
  • Methylxanthines: Một loại thuốc ít được sử dụng hiện nay, có tác dụng giãn phế quản và có thể giúp kiểm soát triệu chứng COPD.
  • Điều trị Oxy: Được sử dụng ở những trường hợp COPD nặng, khi người bệnh cần thêm oxy do thiếu hụt trong máu.
  • Lý liệu pháp: Đôi khi, việc sử dụng máy hút dịch tiết hoặc lý liệu pháp có thể giúp làm sạch phế quản.

Phòng ngừa bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Những biện pháp mà GS.TS.BS Ngô Quý Châu đề xuất thực sự có thể hỗ trợ trong việc quản lý và giảm nguy cơ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Hãy xem xét một số lợi ích của những biện pháp này:

  • Ngưng hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với yếu tố nguy cơ: Bỏ hút thuốc là biện pháp cực kỳ quan trọng vì thuốc lá là một trong những yếu tố chính gây ra COPD. Đồng thời, việc hạn chế tiếp xúc với khói, hóa chất độc hại và bụi cũng giúp bảo vệ đường hô hấp.
  • Tiêm phòng: Tiêm phòng vắc xin cúm và phế cầu giúp ngăn ngừa nhiễm trùng đường hô hấp, đặc biệt quan trọng đối với người lớn tuổi và những người có bệnh lý mạn tính ở phổi.
  • Tập thể dục và bài tập thở: Tập thể dục hàng ngày, cùng với việc thực hiện bài tập thở đúng cách, có thể cải thiện sức khỏe phổi và hỗ trợ chức năng hô hấp. Những bài tập như hít thở kiểu chúm môi, hít vào bụng, và các bài tập ho có điều khiển có thể giúp làm sạch phế quản và cải thiện sự thông thoáng của đường hô hấp.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nên ăn gì?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có thể ảnh hưởng đến việc tiêu hóa và sức khỏe tổng thể của cơ thể. Việc lựa chọn chế độ ăn uống phù hợp có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và quản lý tốt hơn tình trạng COPD. Dưới đây là một số gợi ý về chế độ ăn cho người mắc COPD:

Chế độ ăn cân đối

  • Hãy tập trung vào chế độ ăn đa dạng, giàu vitamin và khoáng chất. Ăn nhiều rau củ, hoa quả tươi và các loại ngũ cốc nguyên hạt.
  • Nguồn protein tốt từ thịt gia cầm, cá, đậu, hạt, và sữa chua có thể giúp hỗ trợ cơ thể duy trì cân nặng và sức khỏe.

Giữ ăn uống nhẹ nhàng

Hạn chế thức ăn nặng và dễ gây tiêu hóa khó khăn. Ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày có thể giúp giảm cảm giác đầy bụng và hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.

Điều chỉnh lượng muối

Muối có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp và gây khó thở. Hạn chế thức ăn chứa nhiều muối như thức ăn nhanh, đồ hộp, thực phẩm chế biến sẵn.

Uống đủ nước

Hãy uống đủ nước để giữ cơ thể không bị mất nước và giúp hỗ trợ quá trình tiêu hóa.

Hạn chế thức ăn gây khó thở

Một số thực phẩm có thể làm tăng cảm giác khó thở như thực phẩm rán cháy, thực phẩm chứa caffeine (như cà phê) và thức ăn chứa nhiều chất kích thích.

Tuân thủ chỉ đạo của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng

Mỗi trường hợp COPD có thể yêu cầu chế độ ăn uống khác nhau. Việc hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có chế độ ăn phù hợp là quan trọng.

Những thắc mắc về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có lây không?

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) không lây từ người này sang người khác. Nguyên nhân chủ yếu của bệnh xuất phát từ môi trường hoặc thói quen hút thuốc, không phải từ vi khuẩn hoặc virus như các bệnh hô hấp khác. Vì vậy, người nhà có thể chăm sóc người bệnh mà không cần lo lắng về việc nhiễm bệnh.

COPD có phải là hen suyễn không?

COPD và hen suyễn đều có tình trạng co thắt phế quản, nhưng khác biệt ở sự hồi phục của tổn thương phế quản. Người mắc hen thường cảm thấy bình thường sau khi điều trị, trong khi người mắc COPD thường khó thở liên tục ngay cả sau khi điều trị.

Người bị COPD sống được bao lâu khi mắc bệnh?

Người mắc COPD thường sống ít hơn so với người không mắc bệnh. Khoảng 70% người mắc COPD nặng sống sót sau 5 năm phát hiện, nhưng thời gian sống giảm hơn so với người không mắc bệnh.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) có nguy hiểm không?

Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính là một căn bệnh nguy hiểm và gây ra nhiều biến chứng lớn. Nó không chỉ ảnh hưởng đến chức năng hô hấp mà còn liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe khác như suy tim, tràn khí màng phổi và tàn phế. Điều đáng chú ý là không có liệu pháp nào có thể chữa trị căn bệnh này hoàn toàn, do đó, người mắc bệnh thường phải tiếp tục điều trị và sống chung với bệnh suốt đời.

Sự gia tăng của bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính tạo ra áp lực lớn cho ngành y vì nó đòi hỏi sự quản lý và điều trị lâu dài. Thêm vào đó, việc thiếu điều trị kịp thời và hiệu quả có thể dẫn đến nhiều biến chứng và tăng thêm gánh nặng về sức khỏe và kinh tế cho người bệnh.

Tài liệu tham khảo

Trên đây là những kiến thức về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) mà Phòng khám Health Center cung cấp. Các bạn có thể thăm khám trực tiếp tại Quảng Bình thông qua địa chỉ

  • Trụ sở chính: Thôn Vĩnh Phú Quảng Hòa TX Ba Đồn
  • Hoặc đặt lịch thông qua số điện thoại: 084.502.9815.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *